پس از حدود یک ماه وقفه، درگیری نظامی میان ایران و آمریکا بار دیگر شدت گرفته است. آمریکا میگوید حملات جدید را برای جلوگیری از مینگذاری نیروهای سپاه در تنگه هرمز انجام داده، در حالی که ایران در واکنش، مواضع نیروهای آمریکایی در اردن را هدف قرار داده است. همزمان، گزارشها از کشته شدن چهار نفر، از جمله یک کودک، در حمله آمریکا به منطقهای در جنوب ایران خبر میدهند. در کنار تشدید نظامی، واشنگتن فشار اقتصادی بر تهران را نیز افزایش داده و کشورهای خلیج فارس در تلاشاند وابستگی خود به تنگه هرمز را کاهش دهند.
ازسرگیری حملات پس از یک ماه
درگیری مستقیم میان ایران و آمریکا پس از حدود یک ماه وقفه بار دیگر از سر گرفته شده است.
ارتش آمریکا میگوید نیروهای این کشور دو پرتابگر موشک متعلق به سپاه پاسداران را در جزیره لارک در تنگه هرمز هدف قرار دادهاند. به گفته فرماندهی مرکزی آمریکا، این حمله در واکنش به تلاش نیروهای سپاه برای استقرار مینهای دریایی در مسیرهای کشتیرانی انجام شده است.
این نخستین حمله شناختهشده آمریکا به اهدافی در ایران از اواخر ژوئیه تاکنون محسوب میشود؛ حملهای که همزمان با تغییر رویکرد واشنگتن از عملیات نظامی به افزایش فشار اقتصادی علیه تهران انجام شده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، نیز تهدید کرده است که در صورت تلافی ایران، پاسخ واشنگتن «بسیار سختتر» خواهد بود.
پاسخ ایران و حمله به پایگاههای آمریکا
ایران در واکنش به حملات آمریکا، موشکهایی را به سمت مواضع نیروهای آمریکایی در اردن شلیک کرده است.
مقامهای اردنی میگویند ۱۳ موشک بالستیک وارد حریم هوایی این کشور شده که ۱۰ فروند آنها رهگیری و منهدم شدهاند و سه موشک نیز در مناطق دورافتاده سقوط کردهاند. به گفته اردن، این حمله تلفاتی نداشته است.
ایران همچنین از حمله به اهداف آمریکایی در کشورهای منطقه خبر داده است. امارات متحده عربی اعلام کرده یک پهپاد ایرانی را بر فراز آبهای سرزمینی خود رهگیری کرده و این حمله را «تشدیدی خطرناک» خوانده است.
کویت نیز از فعال شدن سامانههای دفاع هوایی خود در واکنش به حملات ایران خبر داده است.
کشته شدن چهار نفر در حمله به جنوب ایران
همزمان با تشدید درگیریها، هلال احمر ایران اعلام کرده است که در حمله آمریکا به منطقه سیریک در استان هرمزگان، چهار نفر کشته شدهاند که یک کودک نیز در میان آنها بوده است.
به گفته این نهاد، بیش از ۵۰ نفر نیز زخمی شدهاند. گزارشها حاکی از آن است که ترکشهای ناشی از حمله به خانهای اصابت کرده که در آن یک مراسم عروسی در حال برگزاری بوده است.
فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرده از گزارشهای مربوط به این حادثه مطلع است. یک سخنگوی این فرماندهی گفته است ارتش آمریکا غیرنظامیان را هدف قرار نمیدهد.
تنگه هرمز؛ محور اصلی رویارویی
تنگه هرمز همچنان در قلب رویارویی میان ایران و آمریکا قرار دارد.
آمریکا میگوید تلاش ایران برای مینگذاری در این آبراه تهدیدی مستقیم برای کشتیهای تجاری و نیروهای آمریکایی بوده و حملات اخیر با هدف جلوگیری از این اقدام انجام شده است.
ایران نیز در ماههای گذشته عبور برخی کشتیها از تنگه را محدود کرده و آمریکا هم با اعمال محاصره دریایی علیه بنادر ایران تلاش کرده فشار بیشتری بر تهران وارد کند.
این بحران اهمیت جهانی دارد، زیرا پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم نفت جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. هرگونه اختلال طولانیمدت در این مسیر میتواند قیمت انرژی و هزینه حملونقل جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.
حملات به نفتکشها
در روزهای اخیر، نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی در منطقه نیز افزایش یافته است.
گزارشهای دریایی از هدف قرار گرفتن چند کشتی در نزدیکی مسیرهای جنوبی تنگه هرمز خبر دادهاند. در یکی از تازهترین موارد، دو نفتکش حامل نفت عربستان در فاصله کوتاهی از یکدیگر هدف پرتابه قرار گرفتند.
هیچ گروهی مسئولیت این حملات را بر عهده نگرفته است، اما وقوع این حوادث در مسیری که آمریکا برای عبور ایمن کشتیها ایجاد کرده، تردیدها درباره امنیت واقعی این کریدور را افزایش داده است.
واشنگتن فشار اقتصادی را بیشتر میکند
در کنار عملیات نظامی، دولت ترامپ فشار اقتصادی بر ایران را نیز افزایش داده است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، گفته است واشنگتن احتمالاً هر هفته تحریمهای ثانویه جدیدی علیه نهادهایی که به انتقال پول ایران کمک میکنند اعمال خواهد کرد.
او هشدار داده است که مؤسساتی که با منابع مالی ایران همکاری کنند ممکن است با خطر قطع دسترسی به نظام مالی مبتنی بر دلار روبهرو شوند.
اتحادیه اروپا نیز اعلام کرده است که همراه با آمریکا و دیگر کشورهای گروه هفت به فشار اقتصادی بر ایران ادامه خواهد داد و خواستار بازگشت تهران به مذاکرات صلح است.
کشورهای خلیج فارس به دنبال مسیرهای جایگزین
جنگ همچنین باعث شده کشورهای صادرکننده نفت در خلیج فارس تلاش بیشتری برای کاهش وابستگی خود به تنگه هرمز داشته باشند.
عربستان سعودی، امارات متحده عربی و کویت در حال توسعه یا بررسی خطوط لوله، بنادر و مسیرهای تجاری جایگزین هستند.
امارات در حال افزایش ظرفیت بنادر و زیرساختهای نفتی خود در فجیره است؛ مسیری که میتواند امکان انتقال نفت بدون عبور از بخش اصلی تنگه هرمز را افزایش دهد.
عربستان سعودی نیز طرحهایی برای افزایش ظرفیت خطوط لوله انتقال نفت به سواحل دریای سرخ دنبال میکند.
این سرمایهگذاریها نشان میدهد حتی اگر درگیریها در نهایت متوقف شوند، کشورهای منطقه ممکن است برای سالها در تلاش باشند آسیبپذیری خود در برابر بحرانهای احتمالی آینده در تنگه هرمز را کاهش دهند.
دیپلماسی همچنان روی میز است
با وجود تشدید حملات، مسیر دیپلماسی هنوز کاملاً بسته نشده است.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، گفته است اگر آمریکا بار دیگر به توافق موجود متعهد شود، ایران نیز آماده اجرای تعهدات خود خواهد بود.
اما همزمان با ادامه حملات نظامی و تشدید تحریمها، فاصله میان دو طرف همچنان زیاد است.
در شرایطی که واشنگتن از فشار نظامی و اقتصادی برای وادار کردن تهران به عقبنشینی استفاده میکند، ایران نیز با تهدید به پاسخ نظامی و کنترل تنگه هرمز تلاش دارد اهرمهای فشار خود را حفظ کند.
ادامه این روند، نه تنها خطر گسترش جنگ در منطقه را افزایش میدهد، بلکه میتواند پیامدهای جدیتری برای بازار جهانی انرژی و اقتصاد ایران و کشورهای خلیج فارس داشته باشد.
