تیم ملی فوتبال ایران در حالی راهی جام جهانی ۲۰۲۶ شده است که حکومتش در جنگی تمامعیار با کشور میزبان اصلی این تورنمنت درگیر است.
این تناقض، هستهٔ اصلی چیزی است که آن را در تاریخ جام جهانی بینظیر میکند. تیم ایران نهفقط در رقابتی شرکت میکند که میزبانش طرف متخاصم است، بلکه قرار است بازیهایش را در لسآنجلس و سیاتل، یعنی داخل مرزهای همان دشمن، انجام دهد. واشینگتن میزبانی از کاروان ایران را نپذیرفت و در نهایت مکزیک پذیرفت تیم را در تیخوانا اسکان دهد و بازیکنان فقط روزهای مسابقه وارد آمریکا شوند. ترامپ هم با لحنی دوپهلو گفته بود حضور ایران اشکالی ندارد، اما بهتر است تیم «برای حفظ جان خودش» در خاک آمریکا نماند.
برای درک اینکه چرا این وضعیت تا این حد استثنایی است، باید به موارد مشابه تاریخی نگاه کرد؛ مواردی که هرکدام به وضعیت امروز ایران نزدیک میشوند اما هیچکدام دقیقاً تکرارش نیستند.
نزدیکترین نمونه به جام جهانی ۱۹۸۲ اسپانیا بازمیگردد. آن تورنمنت در میانهٔ جنگ فالکلند میان بریتانیا و آرژانتین برگزار شد؛ جنگی که تنها یک روز پیش از آغاز مسابقات با تسلیم آرژانتین پایان یافت. آرژانتینِ قهرمان جهان و سه نمایندهٔ بریتانیا، یعنی انگلیس، اسکاتلند و ایرلند شمالی، همگی در همان تورنمنت بازی کردند، در حالی که سربازانشان تا چند هفته قبل در اقیانوس اطلس جنوبی یکدیگر را میکشتند. دولت تاچر حتی بهطور جدی به انصراف تیمهای بریتانیایی فکر کرد، اما در نهایت پذیرفت که کنارهگیری فقط یک پیروزی تبلیغاتی به آرژانتین میدهد. تفاوت کلیدی اینجاست: میزبان آن دوره اسپانیای بیطرف بود، نه یکی از دو طرف جنگ. دو کشور متخاصم روی زمینی خنثی بازی کردند، نه روی خاک دشمن.
شکل دیگری از تلاقی فوتبال و جنگ در سال ۱۹۶۹ رخ داد، آنجا که مسابقات مقدماتی جام جهانی میان السالوادور و هندوراس به جرقهٔ یک درگیری نظامی واقعی بدل شد؛ رویدادی که به «جنگ فوتبال» مشهور شد. اما آنجا فوتبال علتِ تنش بود، نه قربانیِ آن. ورزش آتش را روشن کرد، در حالی که در مورد ایران ورزش ناچار است در میان آتشی که جای دیگری روشن شده، نفس بکشد.
نمونهٔ دیگر یوگسلاوی است که در آستانهٔ یورو ۱۹۹۲ بهدلیل تحریمهای سازمان ملل در جریان جنگهای بالکان از تورنمنت کنار گذاشته شد و دانمارک جایش را گرفت و قهرمان شد. اینجا اما تیم اصلاً اجازهٔ حضور نیافت؛ یعنی دقیقاً نقطهٔ مقابل وضعیت ایران که با وجود جنگ، در زمین حاضر میشود.
حتی خودِ تاریخ ایران در جام جهانی هم سرشار از بار سیاسی است. دیدار ایران و آمریکا در جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه، که با برد دو بر یک ایران به پایان رسید، هنوز هم پرتنشترین و سیاسیترین بازی تاریخ این تورنمنت لقب میگیرد. اما آن مسابقه در زمان صلح برگزار شد و میزبانش فرانسه بود؛ نه میدان جنگ، نه خاک طرف مقابل.
وقتی این نمونهها را کنار هم بگذاریم، استثناییبودنِ شرایط ۲۰۲۶ روشن میشود. در همهٔ موارد گذشته یا میزبان بیطرف بود، یا تیم از حضور محروم شد، یا جنگ پیش از سوت آغاز پایان یافته بود. این نخستینبار است که تیمی پای به جام جهانی میگذارد در حالی که میزبانِ اصلی، خودْ طرفِ زندهٔ یک جنگ جاری با حکومت آن تیم است و بازیکنان باید برای هر مسابقه از خاک کشوری ثالث به قلمرو دشمن سفر کنند و بازگردند.
پرسش بزرگتر این است که اگر نتایج مرحلهٔ گروهی، مسیرِ هر دو تیم را در براکتِ از پیشتعیینشدهٔ مراحل حذفی به یکدیگر برساند و تقابل مستقیم ایران و آمریکا رقم بخورد، فوتبال جهان با چه صحنهای روبهرو خواهد شد. چنین بازیای بیتردید مهمترین و پرحاشیهترین دیدار کل تورنمنت لقب میگیرد و مرز باریک میان ورزش و سیاست را، که فیفا همواره ادعای جداسازیاش را دارد، بهکلی محو خواهد کرد. تا آن زمان، صرفِ حضور ایران روی چمنِ کشور متخاصم، خود به اندازهٔ کافی بیسابقه است.
همه صد و چهار بازی جام جهانی ۲۰۲۶ به صورت زنده و رایگان از اس بی اس پخش می شود. ما از اس بی اس فارسی در طول این رقابت ها همراه شما خواهیم بود.
برنامه فارسی رادیو اسبیاس در روزهای شنبه و سه شنبه ساعت ۳ بعد از ظهر از طریق رادیو، به صورت آنلاین، کانال شماره ۳۰۲ تلویزیونهای دیجیتال و از طریق اپ رایگان SBS Audio قابل دسترس است. برای شنیدن برنامه های زنده و پادکست های ما اپ SBS Audio را از APP Store یا Google Play دانلود کنید. همچنین می توانید به اس بی اس فارسی از طریق اسپاتیفای، یا اپل پادکستز گوش کنید.
