I le Aso 14 o Fepuari 1966, na suia ai le tupe Ausetalia mai Pauni, Seleni ma Pene i le Tala ma Sene.
O auga tupulaga na fananau i luma atu o le 1960, e manatuaina i a’oga le fa’atele 12 seleni i le pauni, e pei ona sa fa’aaogaina i Samoa se’ia suia i Tupe Tesimale i le 1967.
Ua leva ona fa’aaoga i Amerika Tala ma Sene ma molimauina le faigofie atu ona fa’aopoopo, fa’atele ma to’ese le ta’i 10 ma le ta’i 100.
O le fa’afitauli lea na iai i Pauni, Seleni ma Pene, ona e fa’atele i le ta’i 12 ma 3 itu’aiga e vaevae iai.
E pei ona fa’aalia e Emily Martin, le fa’atonu o le Royal Australian Mint i Canberra o loo lolomi ai tupe pepa ma tupe siliva i Ausetalia.
“There was a lot of calculations that people had to make to understand how many shillings were in a pound and pence in a shilling, and it was a very complex system”.
I le amataga o Tupe Tesimale, na iai tupe siliva ta’i tasi sene ma le 2 sene, ae o lea ua na o le 5 sene le tupe aupito la’ititi.
I isi atunu’u e pei o Aotearoa Niu Sila, o le tupe siliva aupito la’ititi o le 10 sene.
O loo teuina i le Royal Australian Mint nisi o tupe tuai na fa’aaogaina i Ausetalia i tausaga ua mavae.
E pei ona saunoa Stuart Barnes, o nisi o tupe siliva muamua na fa’aaogaina i Ausetalia, na gaosia e se tagata na aumaia fa’apagota i lalo o malo kolone a Peretania.
“We didn’t have a mint in this country at the time, so we employed a convict who had served his time in Australia for forgery and he was the one who struck our first coins”.
Mo nisi talafou ma ripoti, fa'afofoga i le SBS Samoan i le 'upega tafa'ilagi poo le SBS Radio app, pe asiasi i le Facebook SBS Samoan.







