Pontu Chave sira:
- Frota dahuluk to'o iha Botany Bay iha loron 18 fulan-Janeiru tinan 1788, la'ós iha loron 26 fulan-Janeiru.
- Austrália harii formalmente iha loron 7 fulan-Fevereiru tinan 1788, la'ós iha loron 26 fulan-Janeiru.
- Loron 26 Janeiru sai hanesan loron protestu no hateten lia-loos ba povu Nasaun dahuluk sira
Artigu ida-ne'e, bazeia ba vídeo NITV nian ne'ebé aprezenta hosi John-Paul Janke, Editór Nasionál Asuntu Indíjena nian iha SBS no ko-anfitrião hosi The Point iha NITV. John-Paul buka tuir oinsá maka loron 26 Janeiru sai hanesan Loron Austrália nian no tansá maka ida-ne'e kontinua iha signifikadu oioin ba ema sira iha nasaun tomak.
- Saida mak akontese iha dia 26 Janiero?
- Frota Dahuluk to'o iha loron 26 de Janiero?
- Bainhira mak Australia ofisialemente hari'i?
- Oinsa maka dezembarke ne'e fo impaktu ba ema Nasaun Dahuluk sira?
- Tanba sa mak loron 26 Janiero sai hanesan loron Australia nian?
- Loron Australia nian marka federasaun?
- Hodi bainhira maka loron Australia nian hahu uza?
- Tanba sa mak loron 26 Janeiro sai hanesan loron lutu ba ema Nasaun Dahuluk sira?
- Bainhira los maka loron Australian nian sai hanesan loron feriadu publiku?
- Tanba sa mak loron 26 de Janiero importante to'o ohin loron?
iha tinan 1788, loron 26 Janeiru marka loron ne'ebe Kapitaun Arthur Phillip hasa'e bandeira britániku iha Sydney Cove . Iha momentu ne'eba iha tempu kalan, Frota Dahuluk tomak ho ró sanulu-resin-ida tau ona ankra iha Port Jackson, depois de liu fulan ualu sai hosi Inglaterra.
Enkuantu momentu ida-ne'e haree hanesan inísiu nasaun nian, maibe ida-ne'e la'ós inísiu ba britániku nia to'o no mós la'ós estabelesimentu formál kolónia nian.

Lae. Frota dahuluk hahú to'o iha Botany Bay iha loron 18 fulan-Janeiru tinan 1788. Hafoin avalia área ne'e, Phillip determina katak área ne'e la apropriadu ba hela-fatin tanba rai ne'eba ladi'ak no bee-moos ne'ebé limitadu.
Anin maka'as atraza frota atu sai husi fatin ne'eba, no iha loron 25 Janeiru ró fransés rua, lidera hosi Kapitaun Jean-François de La Pérouse, mosu iha tasi-ibun. Iha dadeer-saan tuirmai, Phillip ho grupu ki'ik ida muda ba Sydney Cove, iha ne'ebé serimónia badak ida hala'o iha loron 26 de Janeiru.
Kolónia New South Wales nian hetan proklamasaun formál iha loron 7 fulan-Fevereiru tinan 1788, bainhira Arthur Phillip nia governasaun hetan deklarasaun ofisiál.
Kolónia nia baliza sira habelar ba leste hosi meridianu 135, ne'ebé kobre liu metade hosi kontinente. Fronteira sira-ne'e bazeia ba tratadu Europeu sira, maski rai ne'e sai ona uma ba povu Nasaun dahuluk sira.

Frota Dahuluk to'o iha Nasaun ne'ebé pertense ba pelumenus grupu klan Nasaun Dahuluk hamutuk 29 iha Bacia Sydney. Rai ne'ebe sira okupa momentu ne'e la mamuk.
Ba povu Primeira Nasaun sira, loron 26 Janeiru marka inísiu ba hadau rai, violénsia, no rezisténsia. Impaktu sira-ne'e kontinua sente to'o ohin loron.
Loron 26 Janeiru nian ba dala uluk sai hanesan loron feriadu públiku iha New South Wales iha tinan 1818 hosi Governadór Lachlan Macquarie. Ida-ne'e koñesidu iha tempu ne'ebá hanesan Loron ro-ahi to'o Dahuluk ka Loron Australia Hari'i.
Iha tinan 1888, maioria kolónia sira marka hela loron 26 Janeiru hanesan Loron Fundasaun ka Loron Aniversáriu, maski kolónia ida-idak observa data fundasaun ne'ebé la hanesan.
Iha finál sékulu XIX, Asosiasaun Nativu Austrália ou ka Australian Natives Association sai hanesan defensór maka'as ida ba feriadu nasionál ne'ebe monu iha loron 26 Janeiru. Organizasaun ne'e promove federasaun maibé restrinje adezaun ba mane malae mutin sira ne'ebé moris iha Austrália.
Lae. Commonwealth Austrália nian mosu iha Loron Tinan Foun 1901. Sesaun dahuluk parlamentu federal nian akontese depois, iha 9 Maiu 1901.
Loron 26 Janeiru la marka eventu ida. Pela Kontrariu, loron ida-ne'e komemora dezembarke iha iha Sydney Cove iha tinan 1788
Ideia kona-ba Loron nasionál Austrália nian mosu durante Funu Mundiál Dahuluk nu'udar parte ida hosi esforsu angariasaun fundu nian ba funu. Antes ne'e durante tinan balun, eventu sira hala'o iha fulan-Jullu envezde fulan-Janeiru.
Iha tinan 1918, organizasaun balu hahú temi loron 26 Janeiru nuʼudar Loron Austrália nian. Iha tinan 1930, Asosiasaun Native Australianu ka Australian Native Association formalmente adota naran ne'e, no iha tinan 1935 maioria estadu sira tuir, maski New South Wales kontinua bolu loron ida-ne' hanesan Loron Aniversáriu nian ba tinan barak nia laran.
Iha aniversáriu ba dala 150 hosi dezembarke iha tinan 1938, líder sira hosi Nasaun dahuluk sira organiza Loron Lutu nian. Ida-ne'e maka protestu nasionál ida uluk liu ba direitu sivíl Aboríjene nian, ne'ebé bolu atensaun ba injustisa, eskluzaun no despose.
Husi tempu ne'eba kedan, loron 26 Janeiru sai nafatin loron ida ne'ebé forte ba protestu, lembransa, no sobrevivénsia ba komunidade Nasaun dahuluk sira.
When did January 26 become a national public holiday?
Durante dekade barak nia laran, loron feriadu publiku aranja la hanesan entre estadu hotu-hotu iha Australia. Balun marka loron 26 Janeiru rasik, enkuantu sira seluk observa feriadu iha Segunda-feira ne'ebé besik liu.
Hafoin bisentenáriu 1988, estadu hotu-hotu aliña neineik sira nia feriadu públiku sira. Loron 26 Janeiru sai hanesan feriadu públiku ne'ebé uniforme iha tinan 1994.

Loron 26 Janeiru iha signifikadu oioin. Ba balu, ida-ne'e reprezenta identidade no selebrasaun nasionál. Ba povu Nasaun dahuluk barak, ida-ne'e simboliza invazaun, lakon, no reziliénsia.
Enkuantu konversa sira kontinua iha Austrália tomak, komprende istória kompletu data ne'e nian sei sai hanesan sentrál ba hateten lia-loos no atu harii futuru ida ne'ebé informadu no inkluzivu liu.
This Australia Explained story was produced in collaboration with NITV. Audio from John-Paul Janke is extracted from an NITV video explainer.









