ธงสีแดง ดำ และเหลือง ที่โบกสะบัดเคียงข้างธงชาติออสเตรเลีย คือธงอะบอริจิน เป็นตัวแทนของชาวอะบอริจินในออสเตรเลีย และความเชื่อมโยงของพวกเขากับผืนแผ่นดิน ชุมชน และหลากหลายเรื่องราว สำหรับหลายคน ธงผืนนี้นับเป็นสัญลักษณ์และเครื่องเตือนใจถึงความเข้มแข็ง การอยู่รอด และอัตลักษณ์
ประเด็นสำคัญ
- ธงอะบอริจินเป็นหนึ่งในสามธงประจำชาติอย่างเป็นทางการของออสเตรเลีย
- ธงอะบอริจินได้รับการออกแบบขึ้นในปี 1971 ในฐานะธงเพื่อการประท้วงเรียกร้องสิทธิในที่ดิน ก่อนจะได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการเป็น ‘ธงของออสเตรเลีย’ ในปี 1995
- สีดำ แดง และเหลือง สื่อถึงชาวอะบอริจิน Country หรือผืนแผ่นดินบรรพบุรุษ และดวงอาทิตย์
- ธงผืนนี้พัฒนาจากสัญลักษณ์ของการประท้วง สู่เครื่องหมายในชีวิตประจำวันของความภาคภูมิใจ การต้อนรับ และความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่ง และปัจจุบันเปิดให้ใช้ได้อย่างเสรี หลังแคมเปญ “Free the Flag”
ฟังพอดคาสต์เรื่องอื่นของเอสบีเอสไทยที่นี่
แม้ออสเตรเลียจะมีธงชาติที่กำหนดไว้อย่างเป็นทางการ แต่ยังได้รับรองธงอย่างเป็นทางการทั้งหมดสามผืน รวมถึงธงอะบอริจิน และธงชาวเกาะช่องแคบทอร์เรสด้วย
ธงอะบอริจินนั้นไม่ได้มีมาตั้งแต่แรก ธงผืนนี้ออกแบบขึ้นในปี 1971 โดยอังเคิล แฮโรลด์ โทมัส ศิลปินและนักเคลื่อนไหวชาวลูริตจาและวอมไบ ซึ่งเป็นบัณฑิตชาวอะบอริจินคนแรกของโรงเรียนศิลปะแห่งเซาท์ออสเตรเลีย
ธงนี้ถูกเชิญขึ้นเสาเป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 12 กรกฎาคม 1971 ในการประท้วงเรียกร้องสิทธิในที่ดินที่เมืองแอดิเลด ในวันซึ่งขณะนั้นเรียกว่า National Aborigines Day ซึ่งเป็นคำที่ปัจจุบันถือว่าล้าสมัยแล้ว
หนึ่งปีต่อมา ธงผืนนี้กลายเป็นสัญลักษณ์ทรงพลังที่สถานทูตเต็นท์อะบอริจิน (Aboriginal Tent Embassy) ในกรุงแคนเบอร์รา สื่อถึงสิทธิในที่ดินและการกำหนดชะตากรรมตนเอง
ในปี 1995 รัฐบาลออสเตรเลียให้การรับรองธงนี้อย่างเป็นทางการในฐานะ ‘ธงของออสเตรเลีย’
การออกแบบของธงเรียบง่ายแต่เปี่ยมความหมาย สีดำหมายถึงชาวอะบอริจิน สีแดงหมายถึง Country หรือผืนแผ่นดินบรรพบุรุษ และความเชื่อมโยงกับแผ่นดิน ส่วนวงกลมสีเหลืองหมายถึงดวงอาทิตย์ ซึ่งเป็นศูนย์กลางของชีวิต
เจด เบรนแนน หญิงชาวโกเมอรอยและศิลปินรุ่นใหม่ อธิบายสิ่งที่เธอมองเห็นในธงผืนนี้
“ธงเป็นตัวแทนของอัตลักษณ์ เมื่อฉันเห็นธง ฉันเห็นดินแดนของฉัน ฉันเห็นผู้คนของฉัน และฉันเห็นดวงอาทิตย์ ซึ่งคือการสร้างสรรค์ ดวงอาทิตย์คือสิ่งที่เชื่อมโยงผู้คนและแผ่นดินของเราเข้าด้วยกัน เป็นสิ่งที่เราพกพาไปกับตัว แผ่นดินของเราสำคัญกับเรามาก เป็นสิ่งที่ต้องได้รับการแสดงให้เห็น"
การมีธงผืนนี้ โดยพื้นฐานแล้วคือการแสดงให้เห็นว่าเราเป็นใครในฐานะชาติ ในฐานะชาวอะบอริจินเจด หญิงชาวโกเมรอยกล่าว
เพื่อทำความเข้าใจถึงการเปลี่ยนแปลงไปที่เป็นไปตามกาลเวลา ออนตี ซูซาน เคนดอลล์ หญิงชาววอนนารัว เติบโตในเมืองคอนโดโบลิน เมืองในภูมิภาคนิวเซาท์เวลส์ ในช่วงทศวรรษ 1960 และ 1970
เธอจดจำช่วงเวลาก่อนที่ธงผืนนี้จะปรากฏให้เห็นอย่างแพร่หลาย ความทรงจำแรกของเธอเกี่ยวกับธงอะบอริจินไม่ได้เกิดขึ้นที่โรงเรียนหรือสำนักงานสภาท้องถิ่น แต่เกิดขึ้นบนโทรทัศน์
“จริง ๆ แล้วฉันเห็นธงผืนนี้ทางโทรทัศน์ในการประท้วง สมัยก่อนทีวี สื่อทั้งหมด นำเสนอในทางลบ เป็นเรื่องของคนกลุ่มนี้ที่ออกมาประท้วง แล้วก็มีธงผืนนี้ ซึ่งสำหรับฉันดูเหมือนธงเยอรมัน แต่ก็ไม่ใช่ธงเยอรมันเสียทีเดียว นั่นคือประสบการณ์แรกของฉันที่ได้เห็นธงอะบอริจิน”
ต่อมา เมื่อออนตี ซูซานเป็นครู ธงผืนนี้ก็ยังไม่ใช่สิ่งที่เห็นได้ตามปกติของชีวิตในโรงเรียนเช่นกัน
“ช่วงแรก ๆ ของประสบการณ์การสอนของฉัน มันไม่ใช่วิชาเรียน มันเป็นแค่ ‘อ้อ นี่คือภาพระบายสี เป็นธงอะบอริจิน มีใครรู้ไหมว่าสีต่าง ๆ คืออะไร และหมายถึงอะไร’ การศึกษาเรื่องอะบอริจินในยุคแรก ๆ ไปได้ไกลแค่นั้นเอง”
สำหรับคนรุ่นเดียวกับเธอ ธงผืนนี้เป็นสิ่งที่อาจพบเห็นในการประท้วง หรือทางโทรทัศน์ แต่ยังไม่ใช่ส่วนหนึ่งตามปกติของชีวิตประจำวันในออสเตรเลีย
“นั่นคือพวกของเธอ” เจดกล่าวถึงการเติบโตมากับธงผืนนี้
สำหรับชาวอะบอริจินรุ่นใหม่อย่างเจด ประสบการณ์แตกต่างออกไปมาก พวกเขาเติบโตมากับธงอะบอริจินที่ปรากฏอยู่รอบตัว
เจดใช้ชีวิตวัยเด็กในมาทราวิลล์ เมืองทางตะวันออกของซิดนีย์ เธอจดจำภาพจิตรกรรมฝาผนังภาพหนึ่งได้อย่างชัดเจน
“ฉันจำครั้งแรกไม่ได้ แต่มันอยู่รอบตัวมาตลอด ฉันคิดว่าฉันเห็นมันมากที่สุดในพื้นที่ที่ฉันเติบโตมา คือที่มาทราวิลล์ ตอนลงไปแถวคาจากา ฉันเคยไปศูนย์เด็กเล็กที่นั่น และจำได้ว่ามีภาพจิตรกรรมฝาผนังธงคูรี [อะบอริจิน] ขนาดใหญ่มาก มันใหญ่มากจนทำให้ร่างเล็ก ๆ ของฉันรู้สึกท่วมท้น”
เมื่อเจดเติบโตขึ้น ธงผืนนี้ก็ปรากฏในชีวิตประจำวันมากขึ้น
“การเห็นธงบนเสื้อผ้าหรือรอยสักแบบชั่วคราวที่โรงเรียน พวกเราจะแลกกันในห้องน้ำ มันทำให้รู้สึกอุ่นใจที่รู้ว่าใครอยู่ข้างเรา โดยเฉพาะเมื่อเราทุกคนมีรูปลักษณ์ที่แตกต่างกัน”
สำหรับเธอ ธงผืนนี้ช่วยให้เธอจดจำคนในชุมชนชนพื้นเมืองคนอื่น ๆ และพันธมิตรได้ ธงบอกเธอว่าใครอยู่ข้างเธอ แม้อยู่ท่ามกลางฝูงชน
เมื่อธงอะบอริจินกลายเป็นธงของออสเตรเลียอย่างเป็นทางการในปี 1995 ออนตี ซูซานสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ ในช่วงแรก
“เมื่อมันเป็นทางการแล้ว และธงถูกเชิญขึ้น คุณก็เริ่มสังเกตเห็นว่าสภาท้องถิ่นมีธงผืนนี้โบกสะบัดอยู่ แต่โรงเรียนไม่ได้เชิญธงขึ้น หรือสถานีตำรวจก็ไม่ได้มี คุณเห็นมันครั้งหนึ่ง แล้วก็คิดว่า ดีจังเลย”
เมื่อเวลาผ่านไป ธงผืนนี้เปลี่ยนจากสิ่งที่พบเห็นได้ยาก กลายเป็นสิ่งที่พบเห็นได้ตามปกติ
“คุณเห็นสติกเกอร์ธงอะบอริจินเล็ก ๆ บนรถ ฉันชอบมาก ฉันชอบที่ได้เห็นมัน ทุกคนรู้แล้ว ไม่ว่าพวกเขาจะยอมรับหรือภูมิใจกับมันหรือไม่ นั่นไม่สำคัญ มันอยู่ตรงนั้นแล้ว มันถูกกฎหมายแล้ว มันคือธงอะบอริจิน มันเป็นตัวแทนของผู้คนของเรา”
สำหรับเจด การเห็นธงผืนนี้ที่ทางเข้าอาคารเปลี่ยนความรู้สึกของพื้นที่นั้นได้
“เมื่อฉันเข้าไปในพื้นที่หนึ่ง ฉันอยากรู้สึกว่าได้รับการยอมรับ และการรู้ว่ามีธงอยู่ตรงนั้น โดยปกติธงจะอยู่ด้านหน้า ในจุดที่ต้อนรับให้คุณเข้าไป เป็นสิ่งสำคัญมากที่เยาวชนพื้นเมืองจะได้เห็นธงต้อนรับพวกเขาเข้าสู่พื้นที่นั้น”
สำหรับผู้หญิงทั้งสองคน ธงในพื้นที่สาธารณะ หน้าโรงเรียน บนสะพาน ในการชุมนุม บนเสื้อผ้า และรอยสัก กลายเป็นแหล่งที่มาของความภาคภูมิใจและความเชื่อมโยงอันเข้มแข็ง
เป็นเวลาหลายปีที่มีข้อถกเถียงทางกฎหมายและวัฒนธรรมว่า ใครสามารถใช้ธงอะบอริจินได้
อังเคิล แฮโรลด์ โทมัส ในฐานะผู้ออกแบบ เป็นผู้ถือครองลิขสิทธิ์ของธงผืนนี้ เขาอนุญาตให้ใช้ธงในบางกรณี รวมถึงการให้สิทธิแก่บริษัทเอกชนแห่งหนึ่งที่ควบคุมการใช้ธงบนเสื้อผ้าและสินค้า
นั่นหมายความว่าองค์กรและชุมชนอะบอริจินบางแห่งอาจได้รับจดหมายทางกฎหมาย หรือถูกแจ้งว่าไม่สามารถใช้ธงบนเสื้อหรือผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ได้ หากไม่ได้รับอนุญาตหรือชำระค่าธรรมเนียม
เพื่อตอบโต้เรื่องนี้ แบรนด์แฟชั่นที่นำโดยชาวอะบอริจินอย่าง Clothing The Gaps และกลุ่มพันธมิตร ได้เปิดตัวแคมเปญ ‘ปลดปล่อยธง’ หรือ ‘Free the Flag’ พวกเขาผลักดันให้รัฐบาลดำเนินการ เพื่อให้ธงผืนนี้ได้รับการปฏิบัติเหมือนธงชาติอื่น ๆ ไม่ใช่เหมือนโลโก้เอกชน
หลังจากแรงกดดันจากสาธารณะและการรณรงค์เป็นเวลาหลายปี รัฐบาลเครือรัฐประกาศในปี 2022 ว่าได้เข้าซื้อลิขสิทธิ์ธงอะบอริจินจากอังเคิล แฮโรลด์ โทมัสแล้ว
ปัจจุบัน ธงอะบอริจินเปิดให้สาธารณชนใช้ได้อย่างเสรี เช่นเดียวกับธงชาติออสเตรเลีย ผู้คนสามารถนำธงไปใช้บนเสื้อผ้า งานศิลปะ และสินค้าได้ โดยไม่ต้องชำระค่าลิขสิทธิ์หรือเผชิญความเสี่ยงจากการถูกดำเนินคดี
สำหรับหลายคน ความรู้สึกคือธงผืนนี้ได้กลับคืนสู่ผู้คนที่ธงเป็นตัวแทนในที่สุด
เมื่อมองย้อนกลับไป ออนตี ซูซานกล่าวว่า ธงผืนนี้มีส่วนช่วยเปลี่ยนแปลงวิธีที่ผู้คนมองชนพื้นเมืองออสเตรเลีย และเธอเชื่อว่ายังมีงานที่ต้องทำต่อไป
“ธงอะบอริจินมีความหมาย ทุกคนในตอนนี้รู้แล้วว่ามันเกี่ยวกับอะไร และเป็นตัวแทนของใคร จงชื่นชมและเรียนรู้วัฒนธรรม โดยเฉพาะวัฒนธรรมอะบอริจิน เพราะนี่คือที่ที่คุณอาศัยอยู่ ทำความเข้าใจมัน คุณไม่จำเป็นต้องใช้ชีวิตแบบนั้น แต่จงเข้าใจมัน และจงภูมิใจ ภูมิใจที่ได้อยู่ที่นี่ และภูมิใจในธงของคุณเอง”
ตอนนี้เมื่อคุณเห็นธงอะบอริจิน คุณก็รู้แล้วว่าธงผืนนี้สื่อถึงอะไร และมีประวัติความเป็นมาอย่างไร การทำความเข้าใจเรื่องนี้คืออีกหนึ่งก้าวสู่การเข้าใจออสเตรเลียอย่างลึกซึ้งยิ่งขึ้น
- ต้นกำเนิดของธงอะบอริจินคืออะไร
- ธงอะบอริจินมีความหมายว่าอย่างไร
- ธงอะบอริจินเริ่มปรากฏให้เห็นตั้งแต่เมื่อไหร่
- ใครเป็นเจ้าของธงอะบอริจิน
Australia Explained เป็นพอดคาสต์ข้อมูลและความรู้เกี่ยวกับการปรับตัวให้เข้ากับชีวิตใหม่ในออสเตรเลีย
คุณสามารถส่งคำถามหรือไอเดียหัวข้อที่น่าสนใจมาได้ที่ australiaexplained@sbs.com.au
ติดตามเอสบีเอส ไทย ได้อีกทาง เว็บไซต์ เฟซบุ๊ก และ อินสตาแกรม
