ከቢድ ፖለቲካዊ ንሕንሕ ኣብ ዝግበረሉ ምርጫ፡ ታንዛኒያዊያን መራሕቶም ይመርጹ ኣለዉ።

ተዓዘብቲ ኣብ ድሮ መዓልቲ ምርጫ ብዛዕባ ርትዓውነት እቲ ምርጫ ኣብ ምልክት ሕቶ የእትውዎ፡ ኣብታ ብኸፊል ርእሳ እተመሓድር ዛንዚባር ዕግርግር ተፈጢሩስ ዝሞቱውን ኣለዉ።

Supporters of Tanzanian opposition party The Alliance for Change and Transparency take part in the party's last political rally, in Stone Town on 25 October. Source: Getty Images

ታንዛኒያ ብፕረሲደንት ጆን ማጉፉሊ ንዓመታት ክትምራሕ ድሕሪ ምጽናሕ ንሱ ከም ብሓድሽ ክምረጽ ኣብዝግበር ዘሎ ምርጫ ናይ ታንዛንያ መራሒ ተቓዋሚን ሕጹይ ተወዳዳሪ ፕረሲደንትን ቲንዱ ሊሱ  ኣብቲ ምርጫ "ሰፊሕ ዘይምዕሩይ ኣሰራርሓ" ኣሎ ኢሉ ይኸስስ።

ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ካብዘለዋ ሃገራት ብርግኣታ ንነዊሕ እዋን ክትምጎስ ዝጸንሐት ታንዛኒያ ኣብትሕቲ መሪሕነት ወዲ 60 ዓመት ሚስተር ማጉፉሊን እቲ ካብ 1961 በቲ ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ ሰልፊ ቻማ ቻ (CCM) ማምፒንዱዚ ደሞክራሲ ክብሕጎግ ነጻነት ሓሳብካ ምግላጽ ክግደብ ከምዝተራእየ ተዓዘብቲ የማርሩ።

ተዓዘብቲ ከምዝገልጽዎ ከምዘለዉ፡ ኣብዚ ምርጫ ዝቀራረበሉ ዘሎ እዋን ርትዓውነት እቲ ዝግበር ምርጫ ኣብ ሕቶ ምልክት የእትውዎ፡ ኣብታ ከፊላዊ ርእሰ ምምሓዳር ዛንዚባር ድማ ዕግርግር ብምኽሳቱ 10 ሰባት ከምተቐትሉ ሰልፊ ተቓዋሚ ገሊጹ።

"ጸብጻባት ምድማጽ ከምዝሕብርዎ፡ ናይ ምድማጽ ል ኡኻትና ናብ ነቑጣታት መድመጺ ከይቀርቡ ብምግባር ብዙሕ ዘይስሩዕ ኣሰራርሓታት ነጊሱ ኣሎ" ክብል ሚስተር ሊሱ ብትዊተር መልእኽቲ ጽሒፉ። 

"እዚ ነገር እንተቐጺሉ፡ ነዚ ናይዚ ምርጫ ሓቀኛነት ንምርግጋጽ፡ ሰፊሕ ደሞክራሲያዊ ስጉምቲ እቲ እንኮ ኣማራጺ ክከውን እዩ።"

ቀንዲ ማሕበራዊ መዲያታት ከም  WhatsApp ን Twitter - ኣብ ምሉእ ታንዛኒያ ተዓጽዮም ኣለዉ፡

Voters form parallel queues as they wait for the voting to open at Wazo Hill polling station in Dar es Salaam, Tanzania, on October 28, 2020. Source: Getty Images

ጥቓ እምባ ኪላ ማጃሮ ኣብ ሰሜናዊት ከተማ ሞሺ ነስትሮ ሹ ኮሚሽን ምርጫ "ዘይወገናውነት ኣሰራርሓ ብምግባር ሰላም ከስፍን" ጸዊዑ።

'I screamed'

ብሰንኪ ለበዳ ኮሮና ቫይረስ ጽርግያታት ዛንዚባር ብዘይ በጻሕቲ ገረውረው እዩ ኢሉ ዘሎ፡ ነበርቲ ድማ ብፖሊስ ይሳደዱ ስለዘለዉ ኣብ ገዝኦም ክጸንሑ ተገዲዶም ኣለዉ። ኣብ ካል ኣይቲ ደሴት ፐምባ ብሰኑይ 9 ሰባት ብፖሊስ ከምተቐትሉ ሰልፊ ተቓዋሚ ከሲሱ ኣሎ።

ዜጋታት ዛንዚባር ናይ ገዛእ ርእሶም ፕረሲደንትን ኣባላት ፓርላማን ከምኡውን ንዛምብያ ዝምረጽ ፕረሲደንት እዮም ድምጾም ዝህቡ። ኣብ ዛንዚባር ዝርከብ ሰልፊ ተቓዋሚ እቲ ድምጺታት ተሰሪቑ ብምባል ነቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ ሰልፊ ከሲሱ። ናይ ወጻኢ ተዓዘብቲውን በዚ ይሰማምዑ።

ሚስተር ማጉፉሊ ኣብቲ ፈለማ ኣንጻር ብልሽውናን ብኽነት ጸጋታትን ብምጉስጓሱ ተቐባልነት ረኺቡ ኔሩ፡ ንሱ ኣብ ዶዶማ ድምጹ ኣብዝሃበሉ እዋን ህዝቢ ወጺኡ ድምጹ ክህብ ጸዊዑ።

Tanzania's incumbent President John Magufuli speaks during the official launch of the party's election campaign at Jamhuri stadium in August. Source: Getty Images

"ሰላምና ክንሕሎ ድማ የድልየና እዩ፡ ወትሩ ድሕሪ ምርጫ ህይወት ኣሎ።" ብምባል ኣብ ዋና ከተማ ታንዛንያ ተዛሪቡ።

ኣብቲ ፈለማ ህቡብነት ኣጥርዩ ዝነበረ ሚስተር ማጉፉሊ ኣብ ተቓወምቱ ብዘርእዮ ዘይተጻዋርነት ብ ተጣበቕቲ መሰልን ኣዝማድ ሃገራትን ክውቀስ ጸኒሑ ኣሎ።

ኣብ ዝሓለፉ ሃሙሽተ ዓመታት ተሪር ሕጊ መዲያ ዝወጸ ኮይኑ ብዙሓት ጋዜጠኛታትን ተጣበቕቲን ተኣሲሮም ብዙሃት ኣባላት ተቓወምቲ ተቐቲሎም ኣለዉ።

ሚስተር ማግፉሊ ኣብ ምስፋሕ ነጻ ትምህርቲ፡ ገጠራት ኤለክትሪክ ከምዝኣትወን ብምግባር ከም መገዲ ባቡራት፡ ዓበይቲ ጽርግያታት፡ ሃይድሮ ሓጽቢታት፡ ሕውየት ሃገራዊ መገዲ ኣየር ኣብዝገበሮም ስራሓት ተዓዊቱ እዩ።

Supporters of the Tanzanian ruling party Chama Cha Mapinduzi gather at the Kibanda Maiti Stadium during the last campaign rally, in Stone Town on 25 October. Source: Getty Images

'A farce'

ኣብ ማእከል ታንዛኒያ፡ ካብ ሰልፊ ቻደማ ወዲ 52 ሚስተር ሊሱ እቲ ቀንዲ ን ሚስተር ማጉፉሊ ዝብድሆ ተወዳዳራይ እዩ።

ንሱ ፖለቲካዊ ድሕረ ባይታ ዘለዎ ፈተነ ቅትለት ዝበሎ 16 ግዜ ብጥይት ምስተወግአ ናብ ወጻኢ ከይዱ ክሕከም ድሕሪ ምጽናሕ እዩ ናብ ሃገሩ ተመሊሱ ዝወዳደር ዘሎ።

ምምላስ ሚስተር ሊሱ እቲ ኣብ እዋን ምርጫ ሰላማዊ ሰልፊ ከይግበር ብምግዳቡን ናይ ብዙሓት ማእሰርቲን ተስፋ ቆሪጹ ዝነበረ ሰልፊ ተቓዋሚ ክነቓቓሕ ኪኢሉ ኣሎ።

እቲ ሰልፊ ተቓዋሚ ዓንቲሩምእንቲ ክወጽእ ዚቶ ካብወ መራሒ ሰልፊ ACT-ዋዛለንዶ ሚስተር ሊሱ ናይ ታንዛንያ ፕረሲደንት ክከውን ደገፉ ሂብዎ እዩ።

Tundu Lissu reacts to supporters as he returns after three years in exile to challenge President John Magufuli, at Julius Nyerere International Airport in July. Source: Getty Images

ከም ሞሳ ድማ ሰልፊ ቻምደማ ንሃርበኛ ተቓዋሚ ተወዳዳሪ ሴፍ ሻሪፍ ንመበል ሻድሻይ ናይ ዛንዚባር ፕረሲደንት ክከውን ደገፉ ሂቡ ኣሎ።  ንሱ ኣንጻር ሕጹይ ካብ ሰልፊ CCM ሑሴን ዓሊ ሓሳን ምዊንዪ እዩ ዝወዳደር ዘሎ።

እቲ ዝግበር ዘሎ ምርጫ ንኮሮና ቫይረስ ብዙሕ ኣድህቦ ከይተገብረሉ እዩ ዝካየድ ዘሎ።

ታንዛኒያ ካብ ወርሒ ሚያዚያ ኣትሒዛ ወግዓዊ ጸብጻብ መልከፍቲ ቫይረስ ካብ ምሃብ ደው ኣቢላ እያ፡ ሚስተር ማጉፉሊ ድማ ታንዛኒያ ካብ ኮቪድ ነጻ ምዃና ኣዊጁ ኔሩ፡ እዚ ብሓይሊ ጸሎት ተረኽበ ዓወት እዩ ዝብሎ።

ኣብ ቀንዲ ታንዛኒያ ልዕሊ 29 ሚልዮን ሰባት ድምጾም ክህቡ ዝተመዝገቡ ክህልዉከልዉ ኣብ ዛንዚባር ድማ ኣስታት 566,000 ድምጾም ክህቡ እዮም።