IN BRIEF
- Chỉ hơn hai thập kỷ trước, Úc có tới tám nhà máy lọc dầu, đủ khả năng đáp ứng phần lớn nhu cầu nhiên liệu của cả nước.
- Vậy vì sao sáu trong số đó đã đóng cửa kể từ đó, và Úc nên ứng phó ra sao trước những thách thức nguồn cung vẫn đang tiếp diễn?
Khi ngọn lửa bùng phát tại một trong hai nhà máy lọc dầu còn lại của Úc giữa lúc khủng hoảng năng lượng, một câu hỏi then chốt được đặt ra: chúng ta đã đi đến tình cảnh này bằng cách nào?
Một vụ cháy lớn đã xảy ra tại nhà máy lọc dầu của Viva Energy ở Geelong, bang Victoria, vào tối muộn thứ Tư. Theo lực lượng khẩn cấp, đám cháy được dập tắt vào thứ Năm, sau khi vẫn tiếp tục bùng phát đến tận buổi sáng.
Phó Ủy viên Fire Rescue Victoria, bà Michelle Cowling, cho biết trên ABC Radio Melbourne rằng vụ cháy bắt nguồn từ sự cố thiết bị dẫn đến rò rỉ.
Bộ trưởng Năng lượng Chris Bowen và Giám đốc điều hành Viva, ông Scott Wyatt, đều cho biết sự cố này sẽ ảnh hưởng đến sản lượng xăng.
Ông Wyatt nói nhà máy vẫn đang xử lý nhiên liệu nhưng chỉ hoạt động ở mức tối thiểu, và mức độ thiệt hại hiện vẫn chưa được xác định rõ.
Cơ sở này đã hoạt động từ năm 1954 và cung cấp khoảng 10% nguồn nhiên liệu của cả nước, theo website của Viva Energy.
Nhà máy có thể xử lý 120.000 thùng dầu mỗi ngày, sản xuất nhiều loại nhiên liệu như xăng, dầu diesel, khí hóa lỏng (LPG) và nhiên liệu máy bay.
Úc tiêu thụ khoảng 1,15 triệu thùng dầu mỗi ngày.
Nhà máy lọc dầu còn lại, cơ sở Lytton của Ampol, nằm tại Brisbane. Hai cơ sở này chiếm khoảng 10–20% nguồn cung nhiên liệu của cả nước.
Chỉ hơn hai thập kỷ trước, Úc có tới tám nhà máy lọc dầu, đủ khả năng đáp ứng phần lớn nhu cầu nhiên liệu trong nước.
Vậy điều gì đã xảy ra?
Từ tám nhà máy lọc dầu xuống còn hai.
Phần lớn các nhà máy lọc dầu của Úc được xây dựng vào thập niên 1950 và 1960, trong bối cảnh nhu cầu sử dụng phương tiện đường bộ tăng mạnh, kéo theo nhu cầu nhiên liệu.
Dù không hoàn toàn tự chủ, phần lớn nguồn cung khi đó vẫn đến từ dầu được khai thác và tinh chế trong nước.
Tuy nhiên, từ những năm 1990, sự trỗi dậy của các siêu nhà máy lọc dầu tại châu Á, cùng với nhiều áp lực khác, đã làm suy giảm tính khả thi của các cơ sở trong nước vốn có chi phí cao hơn.
“Đó là bài toán về quy mô kinh tế, cộng thêm việc chúng ta không còn khai thác được nhiều dầu như trước,” Kevin Morrison, chuyên gia phân tích năng lượng tại Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính, nói với SBS News.
“Bên cạnh đó, loại nhiên liệu mà chúng ta tiêu thụ cũng thay đổi. Úc ngày càng trở thành quốc gia sử dụng nhiều dầu diesel hơn là xăng.
“Để thay đổi điều đó sẽ cần đầu tư rất lớn, nên về cơ bản là không còn hiệu quả về mặt kinh tế.”
Ngành này bắt đầu thu hẹp mạnh từ năm 2003, khi ExxonMobil đóng cửa nhà máy lọc dầu Port Stanvac tại Adelaide.
Sau đó là làn sóng đóng cửa thêm năm nhà máy khác trong giai đoạn từ 2013 đến 2021, đỉnh điểm là khi BP đóng cửa nhà máy lọc dầu lớn nhất nước, Kwinana, tại Perth.
Vai trò của các nhà máy lọc dầu trong nước là gì?
Theo website của Viva Energy, nhà máy Geelong cung cấp hơn 50% nhiên liệu cho bang Victoria, và theo ông Morrison, đây sẽ là nơi chịu tác động “rõ rệt nhất” từ vụ cháy.
Peter Anderson, giám đốc APCO, đơn vị vận hành hàng chục trạm xăng tại Victoria, cho biết trên ABC Radio Melbourne rằng Viva Energy cung cấp khoảng 60% nguồn hàng cho doanh nghiệp của ông.
Tuy nhiên, ông cũng nói rằng trong các lần gián đoạn nguồn cung trước đây do bảo trì, “họ luôn có thể xoay xở bằng cách tìm nguồn từ nơi khác, vận chuyển bằng đường biển”.
Bộ trưởng Năng lượng bang Victoria, bà Lily D’Ambrosio, cho biết vụ cháy không ảnh hưởng đến nguồn cung dầu diesel hoặc nhiên liệu máy bay, đồng thời lưu ý rằng xăng dễ tìm nguồn thay thế hơn so với diesel.
Cùng với nhà máy lọc dầu Ampol tại Brisbane, các cơ sở trong nước chỉ đáp ứng khoảng một phần ba nhu cầu xăng của Úc, phần còn lại phải nhập khẩu.
“Chúng rất nhỏ so với tiêu chuẩn toàn cầu, và cũng đã rất cũ,” bà Alison Reeve, Giám đốc chương trình năng lượng và biến đổi khí hậu tại Viện Grattan, cho biết.
“Chính phủ đã phải bảo trợ các nhà máy lọc dầu để họ tiếp tục hoạt động,” bà nói với SBS News.
“Một phần là để họ có thể sản xuất loại nhiên liệu phù hợp với các dòng xe hiện đại, vì tiêu chuẩn nhiên liệu đã thay đổi theo thời gian, và một phần là vì lý do an ninh năng lượng.”
Gần 90% nhu cầu nhiên liệu hàng ngày của Úc là nhập khẩu, phần lớn dưới dạng sản phẩm đã tinh chế từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, Malaysia và Đài Loan.
Giáo sư Hussein Dia, chuyên gia về giao thông đô thị tương lai tại Đại học Công nghệ Swinburne, cho biết nguồn cung vẫn sẽ được duy trì thông qua thị trường quốc tế, nhưng sự cố này “làm gia tăng áp lực lên một hệ thống nhiên liệu vốn đã căng thẳng và phụ thuộc toàn cầu”.
“Điều này không có nghĩa là người dân sẽ hết nhiên liệu ngay ngày mai, nhưng nó làm thu hẹp vùng đệm mà chúng ta có để ứng phó với các cú sốc.”
“Một vấn đề mang tính cấu trúc”
Cuộc chiến ở Trung Đông đã gây ra những cú sốc dầu mỏ chưa từng có trên toàn cầu, khi Iran thực tế phong tỏa Strait of Hormuz và Mỹ sau đó áp đặt phong tỏa tuyến hàng hải quan trọng này.
Diễn biến này cũng làm dấy lên sự chú ý trở lại đối với mức độ phụ thuộc của Úc vào nhiên liệu nhập khẩu và các chuỗi cung ứng quốc tế.
“Ở góc độ rộng hơn, điều này cho thấy một vấn đề mang tính cấu trúc,” ông Dia nhận định về vụ cháy.
“Úc đã giảm đáng kể năng lực lọc dầu trong nhiều thập kỷ qua, khiến mức độ phụ thuộc vào các chuỗi cung ứng quốc tế kéo dài ngày càng tăng,” ông nói thêm.
“Dù các hệ thống đó nhìn chung khá đáng tin cậy, những sự cố như thế này cho thấy mức độ dự phòng là rất hạn chế khi có trục trặc xảy ra trong nước.”
Ông Morrison cho rằng Úc cần đẩy nhanh quá trình chuyển dịch khỏi nhiên liệu lỏng, trong đó điện khí hóa giao thông là một hướng đi giúp tăng cường an ninh năng lượng.
Tuy nhiên, bà Reeve lưu ý rằng phần lớn việc sản xuất xe điện và tấm pin năng lượng mặt trời cũng diễn ra ở nước ngoài.
“Các hệ thống năng lượng của mọi quốc gia đều gắn kết với nhau,” bà nói, đồng thời nhấn mạnh thách thức then chốt sẽ là làm sao xây dựng được các “vùng đệm” vững chắc hơn cho hệ thống năng lượng của Úc.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
