Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz, nơi vận chuyển một phần năm lượng nhiên liệu của thế giới trong thời bình, đã khiến giá xăng dầu tăng vọt, và các chính phủ trên khắp thế giới đang phải vật lộn để ngăn chặn tình trạng mua sắm hoảng loạn, nâng giá và thiếu hụt nhiên liệu.
Tất cả mọi sự chú ý đang đổ dồn vào giá nhiên liệu, khi cuộc chiến ở Trung Đông đe dọa chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong những ngày đầu của cuộc chiến ở Trung Đông, giá xăng dầu đã tăng vọt trên khắp nước Úc, khiến cơ quan giám sát người tiêu dùng phải đưa ra các bản cập nhật, giám sát giá nhiên liệu hàng tuần.
Ủy ban Cạnh tranh và Người tiêu dùng Úc (ACCC) cho biết, mức tăng giá xăng và dầu diesel, từ ngày 20 tháng 2 đến ngày 11 tháng 3, rất khác nhau giữa các thành phố thủ phủ của Úc, nhưng trung bình đã tăng gần 50 cent.
Nhưng trên phạm vi toàn cầu, ngay cả với chuỗi cung ứng dễ bị tổn thương và vị trí địa lý cô lập, giá xăng dầu ở Úc vẫn nằm ở mức trung bình.
Vậy thì giá nhiên liệu của Úc, nằm ở vị trí nào trên toàn cầu?
Theo GlobalPetrolPrices.com (GPP), một trang web độc lập theo dõi giá năng lượng, xăng dầu và khí đốt toàn cầu, giá xăng ở Úc vẫn duy trì ở mức trung bình, cả trước và sau chiến tranh xảy ra ử Trung Đông.
Trang web này sử dụng dữ liệu từ các tổ chức chính phủ, cơ quan quản lý, viện thống kê và các phương tiện truyền thông lớn, để theo dõi số liệu nhiên liệu hàng tuần, của hơn 160 quốc gia.
Dữ liệu của GPP cho thấy, Úc đứng thứ 61 trong số 100 quốc gia, có giá xăng cao nhất tính theo lít, với giá trung bình là 2,07 đô la Úc/lít, vào tháng 3 năm 2026.
Giá xăng ở đây rẻ hơn so với nhiều nước láng giềng thuộc OECD, ngoại trừ Hoa Kỳ, nơi có chi phí nhiên liệu thấp hơn đáng kể, ở mức 1,06 đô la Úc/lít.
Theo dữ liệu, giá xăng ở Úc đã tăng kể từ khi bắt đầu chiến tranh ở Trung Đông, khoảng 50 cent trong 8 tuần qua, từ 1,57 đô la Úc lên 2,08 đô la Úc.
Giá nhiên liệu leo thang, phản ánh xu hướng tăng tương tự trên toàn thế giới, khi Iran tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz, trong bối cảnh chiến tranh với Israel và Mỹ.
Vậy hệ thống nhiên liệu của Úc có gì đặc biệt?
Phó giáo sư Tài chính tại Đại học New South Wales, Mark Humphrey-Jenner cho biết, có một số yếu tố ảnh hưởng đến áp lực nhiên liệu ở Úc, gây khó khăn cho người tiêu dùng.
Ông nói với SBS News.
"Thứ nhất, đó là lượng hàng nhập khẩu khổng lồ mà chúng ta phụ thuộc vào. Trong 20 năm qua, Úc đã chuyển sang nhập khẩu gần 90% lượng tiêu thụ hàng ngày, thường là sản phẩm tinh chế từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, Malaysia và Đài Loan. Thứ hai, đó là vị trí địa lý của nguồn cung nhiên liệu ở Úc. Chúng ta cần vận chuyển nhiên liệu, từ cảng đến nơi nó cập bến. Và điều đó có nghĩa là, nếu nguồn cung bị gián đoạn, sẽ mất một thời gian để chuỗi cung ứng phục hồi”, Mark Humphrey-Jenner.
Humphrey-Jenner cho biết, việc phục hồi hệ thống của Úc rất khó khăn và tốn kém.
"Giả sử chúng ta rơi vào tình huống cực đoan, chúng ta không thể chỉ đơn giản quay trở lại bình thường khi xuất khẩu được nối lại. Chúng ta cần vận chuyển nguồn cung nhiên liệu khắp hệ thống và phân phối đến khắp cả nước, tất cả những điều đó đều tốn thời gian và tiền bạc”, Mark Humphrey-Jenner.
Ông Humphrey-Jenner cho biết, đó là một "sự khác biệt lớn", khiến Úc khác biệt so với các quốc gia khác.
"Ví dụ, Mỹ sản xuất một tỷ lệ nhiên liệu lớn hơn đáng kể và thực sự xuất khẩu rất nhiều. Nhưng ngoài ra, khoảng cách giữa các nhà máy lọc dầu ở Mỹ, ngắn hơn một chút so với ở Úc”, Mark Humphrey-Jenner.
Và với chỉ hai nhà máy lọc dầu, Úc phụ thuộc rất nhiều vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
"Nếu chúng ta có nhiều nhà máy lọc dầu trong nước hơn, thì có thể chúng ta sẽ vượt qua được tình trạng này tốt hơn, nhưng nhấn mạnh từ "có thể", bởi vì Úc không nhất thiết phải cam kết các sản phẩm lọc dầu giả định cho thị trường nội địa”, Mark Humphrey-Jenner.
Trong khi đó Bộ trưởng Năng lượng Chris Bowen cho biết, nguồn cung nhiên liệu của quốc gia vẫn ổn định, mặc dù một số khu vực đang gặp tình trạng thiếu hụt, ông nói với những người chỉ trích rằng "phân bổ theo định mức, không phải là vấn đề chúng ta cần bàn đến vào thời điểm này”.
Ông nói với ABC News.
"Chúng tôi đã đạt được thỏa thuận với từng công ty, để họ cung cấp thêm nhiên liệu cho các khu vực và chúng tôi đang bắt đầu thấy một số lượng nhiên liệu đó được phân phối”, Chris Bowen.
Thế nhưng giá cả không phản ánh toàn bộ câu chuyện.
Một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến giá xăng dầu là thuế nhiên liệu của Úc, fuel excice hiện ở mức dưới 50 cent/lít.
Kể từ năm 2014, thuế này đã được điều chỉnh theo chỉ số lạm phát và có thể biến động theo lạm phát.
Thuế nhiên liệu đã từng được cắt giảm trước đây, trong thời kỳ COVID-19; tuy nhiên, như ông Humphrey-Jenner đã nói, chính phủ khó có thể thực hiện biện pháp như vậy khi nguồn cung nhiên liệu đang gặp vấn đề.
"Mặc dù tôi không hẳn là người ủng hộ mạnh mẽ thuế nhiên liệu, nhưng có một vấn đề riêng biệt về việc liệu và cách thức áp dụng nó. Vấn đề với việc cắt giảm thuế, là bạn không nhất thiết muốn làm cho giá nhiên liệu rẻ hơn, khi nguồn cung gặp vấn đề, bạn thực sự không muốn mọi người, ra ngoài mua nhiều hơn nếu họ không cần thiết. Bạn muốn mọi người cố gắng sử dụng ít hơn, để bạn không cần phải áp dụng chế độ phân phối hạn chế”, Mark Humphrey-Jenner.
Humphrey-Jenner cho biết, mặc dù giá xăng ở Úc thấp hơn so với các nước OECD khác, nhưng bất kỳ biến động mạnh nào cũng sẽ được cảm nhận rõ rệt.
"Chúng ta đã quen với giá xăng cơ bản của mình, và điều đó vốn dĩ là bình thường, phải không? Bạn lập ngân sách mua sắm thực phẩm dựa trên mức giá đó, đó là điều bạn đã quen thuộc, nó vô cùng quan trọng. Và nếu giá đó bắt đầu tăng lên, thì mọi thứ bắt đầu trở nên đắt đỏ hơn, so với những gì bạn đã trả trước đây", Mark Humphrey-Jenner.
Ông nói, mặc dù biểu đồ giá xăng toàn cầu rất hữu ích để so sánh mức tăng giá, nhưng nó không phản ánh toàn bộ bức tranh.
Sự phụ thuộc vào dầu mỏ, dù là xăng tinh chế hay dầu diesel, rất khác nhau giữa Úc và phần còn lại của thế giới.
Khi Thủ tướng Anthony Albanese triệu tập cuộc họp nội các quốc gia hôm nay, để thảo luận về nguồn cung nhiên liệu của đất nước, người dân Úc sẽ hy vọng tìm ra giải pháp cho tình trạng thiếu hụt và giá cả tăng vọt, ở các vùng nông thôn.
READ MORE
SBS Việt ngữ
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
