Khoảng 10% khác biệt - Những điều thú vị về người thuận tay trái

Nếu bạn thuận tay trái, có bao giờ bạn cảm thấy một số vật dụng trong cuộc sống dường như… không được thiết kế cho mình?

Một chiếc kéo khó sử dụng, một cuốn sổ lò xo gây vướng víu hay việc viết chữ khiến bàn tay dễ bị dính mực – đây có thể là những chuyện rất quen thuộc với khoảng 10% dân số thế giới là người thuận tay trái.

Ngày 13/8 hằng năm là Ngày Quốc tế Người Thuận Tay Trái (International Left-Handers Day). Ngày này được Left-Handers Club khởi xướng vào năm 1992, nhằm nâng cao nhận thức về những thuận lợi và bất tiện mà người thuận tay trái gặp phải trong cuộc sống hàng ngày.

Vì sao có người thuận tay trái?

Khoảng 90% dân số thuận tay phải, trong khi khoảng 10% thuận tay trái. Một nghiên cứu meta-analysis quy mô lớn ước tính tỷ lệ thuận tay trái tốt nhất là 10,6%.

Các nhà khoa học đã nghiên cứu hiện tượng này trong nhiều thập niên và cho rằng cả di truyền, sự phát triển của não bộ và môi trường đều có vai trò.

Một nghiên cứu di truyền quy mô hơn 1,7 triệu người đã xác định hàng chục vùng gene có liên quan đến thuận tay trái. Các vùng này có liên quan đến hệ thần kinh trung ương, cấu trúc não và quá trình hình thành tế bào.

Điều này cho thấy thuận tay trái không phải là kết quả của một gene duy nhất.

Nói cách khác, không có một “gene thuận tay trái” đơn lẻ quyết định chắc chắn một người sẽ trở thành lefty.

Vì vậy, dù khoa học đã hiểu thêm rất nhiều về sự phát triển của não bộ, câu hỏi “tại sao một số người thuận tay trái?” vẫn chưa có một câu trả lời hoàn toàn rõ ràng.

Một thế giới được thiết kế cho người thuận tay phải

Với người thuận tay phải, việc sử dụng những vật dụng hàng ngày có thể diễn ra một cách tự nhiên đến mức chúng ta gần như không bao giờ nghĩ về nó.

Nhưng với người thuận tay trái thì khác.

Phần lớn kéo thông thường được thiết kế để người thuận tay phải sử dụng thuận tiện hơn. Một số loại dụng cụ nhà bếp, dụng cụ mở hộp, bàn học, chuột máy tính hay sổ tay cũng có thể gây bất tiện cho người thuận tay trái.

Việc viết cũng là một ví dụ điển hình.

Khi viết từ trái sang phải, bàn tay trái có xu hướng di chuyển qua phần chữ vừa viết. Với một số loại mực, điều này có thể khiến chữ bị lem hoặc bàn tay bị dính mực.

Đó là một bất tiện nhỏ mà nhiều người thuận tay phải có lẽ chưa bao giờ để ý.

Thuận tay trái có thông minh hoặc sáng tạo hơn?

Đây là một trong những suy nghĩ phổ biến nhất về “lefties”.

Có một quan niệm cho rằng người thuận tay trái sáng tạo hơn, đặc biệt trong các lĩnh vực nghệ thuật.

Quả thật, có rất nhiều nghệ sĩ, nhạc sĩ và nhân vật nổi tiếng thuận tay trái. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng khoa học đủ mạnh để kết luận rằng người thuận tay trái sáng tạo hơn người thuận tay phải.

Một nghiên cứu review và meta-analysis công bố năm 2025 đã trực tiếp xem xét mối liên hệ giữa thuận tay và sự sáng tạo. Các tác giả không tìm thấy bằng chứng cho thấy người thuận tay trái hoặc thuận cả hai tay sáng tạo hơn người thuận tay phải.

Tương tự, thuận tay trái cũng không phải dấu hiệu cho thấy một người thông minh hơn hay kém thông minh hơn.

Một systematic review tổng hợp 36 nghiên cứu với hơn 66.000 người cho thấy phần lớn nghiên cứu không tìm thấy khác biệt IQ giữa người thuận tay trái và phải; những khác biệt được phát hiện trong một số phân tích cũng rất nhỏ.

Một meta-analysis khác về khả năng nhận thức cũng không tìm thấy sự khác biệt đáng kể giữa hai nhóm khi chỉ xét người thuận tay trái và thuận tay phải.

Nói một cách đơn giản, thuận tay trái là một đặc điểm tự nhiên của sự phát triển và tổ chức não bộ, chứ không phải thước đo trí thông minh hay tài năng.

Vì sao người thuận tay trái có thể có lợi thế trong thể thao?

Một điều thú vị hơn lại xuất hiện trong thể thao.

Ở một số môn đối kháng như quần vợt, quyền anh và bóng chày, người thuận tay trái có thể xuất hiện với tỷ lệ cao hơn tỷ lệ khoảng 10% trong dân số nói chung.

Các nghiên cứu đã ghi nhận hiện tượng này trong một số môn như boxing, tennis, cricket và baseball. Một giả thuyết được gọi là “fighting hypothesis” cho rằng lợi thế có thể xuất hiện vì sự khác biệt: vận động viên thuận tay phải thường xuyên gặp đối thủ thuận tay phải, trong khi đối thủ thuận tay trái lại ít phổ biến hơn.

Điều này có thể khiến các vận động viên ít quen với góc đánh, hướng di chuyển hoặc chiến thuật của một “southpaw”.

Một nghiên cứu trên hơn 13.800 võ sĩ quyền Anh và võ sĩ MMA chuyên nghiệp tìm thấy bằng chứng khá mạnh rằng các võ sĩ thuận tay trái có thành tích thi đấu tốt hơn.

Tuy nhiên, lợi thế này không phải lúc nào cũng giống nhau.

Trong tennis chuyên nghiệp, một nghiên cứu theo dõi dữ liệu qua nhiều thập niên cho thấy lợi thế của người thuận tay trái ở nhóm nam là vừa phải và giảm theo thời gian, trong khi ở nữ gần như không còn rõ rệt.

Vì vậy, có lẽ chính xác hơn khi nói: trong một số môn thể thao đối kháng, việc thuận tay trái có thể tạo ra một lợi thế chiến thuật – chứ không phải người thuận tay trái mặc nhiên giỏi thể thao hơn.

Barack Obama, Paul McCartney và Bart Simpson đều là “lefties”

Trong lịch sử có khá nhiều nhân vật nổi tiếng thuận tay trái.

Danh sách này bao gồm Barack Obama, Bill Clinton, Winston Churchill, Paul McCartney và Lady Gaga.

Trong thể thao, Rafael Nadal có một câu chuyện đặc biệt.

Nadal thuận tay phải trong sinh hoạt hằng ngày, nhưng được huấn luyện chơi quần vợt bằng tay trái từ khi còn nhỏ.

Điều này cho thấy “tay thuận” không nhất thiết có nghĩa một người phải sử dụng cùng một tay cho mọi hoạt động.

Và nếu là người hâm mộ The Simpsons, bạn có thể sẽ thích một chi tiết khác: Bart Simpson cũng thuận tay trái.

Lý do khá thú vị: người sáng tạo ra The Simpsons, Matt Groening, cũng là người thuận tay trái.

Trẻ thuận tay trái có cần đổi sang tay phải?

Đây là vấn đề có thể gợi lại nhiều kỷ niệm đối với những người Việt Nam thuộc thế hệ lớn tuổi.

Ngày trước, trong một số gia đình và trường học, trẻ em thuận tay trái đôi khi được yêu cầu phải đổi sang tay phải. Quan niệm này xuất phát một phần từ việc tay phải từng được xem là “đúng” hoặc “chuẩn” hơn trong một số nền văn hóa.

Nghiên cứu cũng cho thấy áp lực văn hóa và môi trường có thể ảnh hưởng đến việc sử dụng tay trái.

Ngày nay, quan điểm đã thay đổi.

Các hướng dẫn occupational therapy dành cho trẻ em của NHS khuyến cáo không nên ép trẻ sử dụng một tay cụ thể nếu tay thuận của trẻ chưa hình thành rõ ràng. Một khi trẻ đã thể hiện sự ưu tiên tự nhiên cho tay trái, không nên cố buộc trẻ chuyển sang tay phải.

Nếu trẻ có xu hướng sử dụng tay trái một cách tự nhiên, đó hoàn toàn có thể là tay thuận của trẻ và không phải dấu hiệu bất thường.

Thay vào đó, điều quan trọng là tạo điều kiện để trẻ phát triển kỹ năng vận động, viết và học tập một cách thoải mái với tay thuận tự nhiên của mình.

Khác biệt không có nghĩa là bất thường

Sau nhiều thập niên nghiên cứu, các nhà khoa học vẫn chưa thể giải thích hoàn toàn vì sao khoảng 10% dân số thế giới thuận tay trái.

Nhưng có lẽ đó cũng chính là điều thú vị.

Thuận tay trái không đồng nghĩa với thông minh hơn. Không nhất thiết sáng tạo hơn. Và chắc chắn không phải là điều bất thường.

Đó chỉ là một trong rất nhiều cách mà cơ thể và não bộ con người phát triển khác nhau.

Và trong một thế giới chủ yếu được thiết kế cho người thuận tay phải, những người “lefties” có lẽ đã phải thích nghi nhiều hơn chúng ta tưởng.

Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese

Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube

Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play