Đã hơn một thế kỷ qua kể từ khi cái chết của người lính Thổ dân duy nhất được chính thức công nhận trong lịch sử Úc vào thời Thế chiến thứ nhất.
Ông William Allan Irwin hy sinh sau khi đã tiêu diệt 4 khẫu súng máy của Đức trong một trận chiến ở Pháp vào năm 1918.
Nay đúng 100 năm sau, gia đình của ông nầy tìm lại các huy chương của ông và hy vọng sẽ mang hài cốt trở lại quê hương Úc theo đúng truyền thống của người Thổ dân.
Tại ngôi nhà ở Tamworth phía bắc New South Wales, ông William Allan Irwin còn được gọi là chú Bill được tưởng nhớ tại nơi nầy.
Bức chân dung của ông và câu chuyện về quãng đời hào hùng được ghi nhận qua các hình ảnh trên tường, gần cửa ra vào.
Ông Mervyn Allen chưa hề gặp được người chú, thế nhưng ông đã nghe rất nhiều chuyện về người chiến sĩ anh dũng nầy.
“Ồ không, ông ta không phải là một kẻ chuyên gây chuyện rắc rối. Ông thường nhìn vào trong gương và tự nhủ’ Ai sẽ là người tiêu diệt các khẩu súng lớn đây? Và những chuyện tương tự như vậy”.
Vốn là người Thổ dân thuộc bộ tộc Gomeroi ở phía bắc New South Wales, ông Willian Allan Irwin làm nghề xén lông cừu cùng các anh em trai trong thời Thế chiến thứ nhất.
Hình ảnh của ông trong bộ quân phục cho thấy một người có chiều cao là 5 feet 9 inches khoảng 1,70 mét với bộ râu quai nón vễnh lên hai bên và một cái nhìm sắc bén.
Ông gia nhập quân đội vào năm 1916 và theo lời kể của người cháu là ông Peter Millikens, là vào lúc trái tim ông tan vỡ.
“Một chút chuyện đau lòng, là 3 anh em dự tính cưới 3 chị em. Họ là những người xén lông cừu và thường đi làm vắng nhà từ 3 đến 4 tháng. Đến khi ông ta trở lại, thì cô đó đã lấy người khác rồi”.
Vì vậy đến tuổi 38, ông gia nhập Tiểu đoàn 33 thuộc lực lượng Đế quốc Úc và sau đó ra chiến trận.
Ông chiến đấu tại Pháp và bị thương 3 lần trong các trận chiến khác nhau.
Vào cuối tháng 8 năm 1918, ông Bill Irwin lúc đó đang chiến đấu tại chiến trường Mont Saint Quentin.
Trong khi các bạn đồng ngũ bị hỏa lực địch từ các khẩu súng máy khóa chặt không tiến lên được tại một nơi có tên là con đường Wood, ông vội vàng chạy đến 3 vị trí đặt súng máy của địch , chiếm được khẩu súng và bắt sống toán súng mãy của địch.
Ông Peter Milliken cho biết, hành động anh dũng của ông không ngừng lại ở chỗ đó.
“Ông là một người giàu tình cảm nữa, ông có thể giết chết 19 lính Đức khi bắt được họ, thế nhưng ông không giết họ”.
Đến khi tấn công vào khẩu súng máy thứ tư, thì ông Bill Irwin bị thương.
Ông qua đời vào ngày hôm sau, đó là ngày 1 tháng 9 năm 1918.
Một tuần lễ sau khi ông hy sinh, thượng cấp của ông ghi nhận điều mà họ goị là ‘hành động dũng cảm chưa từng có qua cuộc xung phong áp đảo địch quân’ và truy tặng Huy chương Ứng Xử Xuất sắc, là huy chương đứng hàng thứ hai trong quân đội Úc.
Trong quân sử chính thức gồm 12 quyển về chiến tranh, ông Charles Bean ghi nhận hành động mà ông Bill Irwin được gọi là 'người thuộc giai cấp thấp'.
"Đó là nền văn hóa của chúng tôi, là cuối cùng ông đã trở về đất mẹ”, Peter Milliken.
Từ ngữ nầy là một cách thức nói một cách lỗi thời và có ý nhục mạ đối với người Thổ dân Úc, trong trường hợp nầy ngụ ý cha mẹ ông là người Thổ dân.
Nhân viên phụ trách liên lạc thuộc Bảo tàng viện Chiến tranh Úc châu là ông Michael Bell cho rằng, tuy vậy lại là một điều đáng chú ý.
“Đó chỉ là chuyện liên hệ duy nhất đến Thổ dân, trong lịch sử chính thức đối với những người của chúng ta".
"Ngoài ra sự kiện ông ta được tưởng thưởng Huy chương Ứng xử Xuất sắc Distinguished Conduct Medal".
"Ông ta là một trong số 4 binh sĩ Thổ dân được thưởng huy chương nầy trong Thế chiến thứ nhất, cùng với 24 người khác được các huy chương quân đội, chuyện nầy quả là hiếm có”, Michael Bell.
Thế nhưng thái độ của nước Úc đối với những người Thổ dân hoàn toàn khác biệt vào đầu thế kỷ 20.
Họ không được phép chính thức đầu quân và còn ngay cả không được xem là công dân của liên bang Úc.
Đó có thể là lý do tại sao ông Bill Irwin bị xem là một người thuộc ‘giai cấp thấp’.
Binh nhì Irwin là một trong 806 binh sĩ Thổ dân được xác định bởi Bảo tàng viện Chiến tranh Úc, đã chiến đấu trong Thế chiến thứ nhất .
Một thế kỷ sau, gia đình ông nhận được các bản sao huy chương thế nhưng huy chương thật vẫn còn là một điều kỳ bí.
Ông Mervyn Allen cho biết các huy chương đó biến mất vào thập niên 1950.
“Tôi được mẹ tôi cho biết, một thầy giáo đã trưng bày hình ảnh của họ tại trường và khi thầy giáo nầy ra đi, các huy chương cũng đi theo với ông và không bao giờ có ai thấy chúng nữa".
"Tôi biết các chị em tôi theo đuổi chuyện nầy đến tận Sydney và tại các nơi khác nhau để tìm kiếm chúng, chẳng hạn như tại các câu lạc bộ RSL và các nơi khác".
"Mặc dù các huy chương không được trao lại và họ cũng chẳng bao giờ gặp được chúng”, Mervyn Allen.
Họ không biết các huy chương đó ở đâu, ngoài ra cũng có nghi ngờ về nơi chỗ ông này được an táng.
Ông được chôn tại nghĩa trang chiến tranh Daours ở Pháp.
Ông Peter Milliken mong muốn mang hài cốt ông chú về nước Úc.
“Chúng tôi yêu mến chính phủ nầy cho phép chúng tôi và đài thọ phí tổn để mang hài cốt của ông về quê nhà".
"Đó là nền văn hóa của chúng tôi, là cuối cùng ông đã trở về đất mẹ”, Peter Milliken.
Thêm thông tin và cập nhật Like SBS Vietnamese Facebook Nghe SBS Radio bằng tiếng Việt mỗi tối lúc 7pm tại sbs.com.au/Vietnamese
