Á châu Ngày nay: Đảo Greenland và Minami-Torishima - hai quân bài chiến lược toàn cầu của các cường quốc

Most of Greenland's surface is covered by ice, with just 20 per cent of its landmass habitable. Source: AAP / Evgeniy Maloletka/AP, Google Maps

Á châu Ngày nay

View Podcast Series

Follow and Subscribe

Apple Podcasts

Spotify

Download (17.25MB)

Download the SBS Audio appAvailable on iOS and Android

Từ những dải băng vĩnh cửu tại Greenland đến rạn san hô nhỏ bé Minami-Torishima, một cuộc đua quyền lực mới đang tái định nghĩa bản đồ địa chính trị toàn cầu. Không còn là những tiền đồn cô lập, các hòn đảo này đã trở thành "long mạch" chiến lược, nơi cất giữ kho báu đất hiếm và kiểm soát các tuyến hàng hải sinh tử. Khi tài nguyên bị vũ khí hóa và băng tan mở ra vận hội mới, liệu ai sẽ làm chủ cuộc chơi trong kỷ nguyên cạnh tranh khốc liệt này?

Trong bàn cờ địa chính trị thế kỷ 21, những thực thể địa lý tưởng chừng cô lập và khắc nghiệt lại đang trở thành tâm điểm của cuộc đua quyền lực mới. Từ những dải băng vĩnh cửu tại Greenland ở cực Bắc đến đảo san hô nhỏ bé Minami-Torishima giữa Thái Bình Dương, sự giao thoa giữa biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng và cạnh tranh công nghệ đang tái định nghĩa giá trị của các hòn đảo. Đây không còn là những vùng đất xa xôi, mà là những "pháo đài" chiến lược quyết định sự tự chủ của các cường quốc trước một thế giới đầy biến động.

Greenland: Tiền đồn phương Bắc và kho báu trong băng giá

Greenland, hòn đảo lớn nhất thế giới thuộc chủ quyền Đan Mạch, đang trải qua một sự chuyển mình mạnh mẽ. Nằm án ngữ giữa Bắc Mỹ và châu Âu, hòn đảo này kiểm soát các tuyến hàng hải quan trọng nối liền Đại Tây Dương với Bắc Băng Dương. Trong lịch sử, Greenland từng là mắt xích không thể thiếu của NATO thời Chiến tranh Lạnh với căn cứ không quân Thule – nay là Pituffik Space Base. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, vai trò của nó đã vượt xa khỏi ý nghĩa phòng thủ thuần túy.

Sự nóng lên toàn cầu, với tốc độ tăng nhiệt độ tại Bắc Cực nhanh gấp bốn lần trung bình thế giới, đang làm tan chảy các lớp băng dày, lộ ra những cơ hội kinh tế và chiến lược khổng lồ. Tuyến đường Northwest Passage dần hiện rõ, hứa hẹn rút ngắn quãng đường vận tải từ châu Á sang châu Âu tới 7.000 km so với kênh đào Panama. Với Hoa Kỳ, Greenland là chốt chặn quan trọng trong tuyến phòng thủ "GIUK Gap" (Greenland–Iceland–United Kingdom) nhằm giám sát hoạt động tàu ngầm của Nga và ngăn chặn sự mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc tại vùng cực.

Mối quan tâm của Tòa Bạch Ốc đối với hòn đảo này không chỉ dừng lại ở quân sự. Năm 2019 và một lần nữa vào năm 2026, các đề xuất và nhấn mạnh về việc gia tăng ảnh hưởng, thậm chí là ý tưởng mua lại hòn đảo, đã cho thấy tầm quan trọng sinh tử của vùng đất này đối với an ninh quốc gia Mỹ.

Cuộc chiến đất hiếm và lời giải cho bài toán tự chủ

Bên dưới lớp băng đang tan của Greenland là một "kho báu" tài nguyên chiến lược. Theo Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS), hòn đảo này sở hữu trữ lượng đất hiếm đứng thứ tám thế giới, khoảng 1,5 triệu tấn. Các mỏ như Kvanefjeld và Tanbreez được đánh giá là những mỏ đất hiếm lớn nhất hành tinh, chứa đựng các nguyên tố thiết yếu cho pin xe điện, tuabin gió và các hệ thống vũ khí tối tân như máy bay F-35.

Trong bối cảnh Trung Quốc kiểm soát phần lớn sản lượng khai thác và tinh chế đất hiếm toàn cầu, Greenland trở thành hy vọng để phương Tây giảm bớt sự phụ thuộc. Nếu các dự án tại đây được triển khai, chúng sẽ củng cố chuỗi cung ứng bền vững cho công nghệ xanh và quốc phòng. Tuy nhiên, thách thức về hạ tầng hạn chế và chi phí vận hành trong điều kiện khắc nghiệt vẫn là rào cản lớn mà Mỹ và các đồng minh phải vượt qua để hiện thực hóa tham vọng này.

Minami-torishima: Điểm tựa chiến lược giữa đại dương

Cách Greenland nửa vòng Trái Đất, đảo Minami-Torishima (đảo Marcus) của Nhật Bản hiện diện như một minh chứng khác cho sức mạnh của các hòn đảo nhỏ. Chỉ rộng khoảng 1,5 km2 và không có dân cư thường trú, nhưng hòn đảo này giúp Nhật Bản xác lập vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) khổng lồ lên tới 429.000 Km2.

Về mặt quân sự, đây là tiền đồn cực đông của Tokyo, một trạm giám sát không phận và hàng hải quan trọng giữa lúc căng thẳng tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương leo thang. Đối với Ngũ Giác Đài, Minami-Torishima là một phần của hệ thống chuỗi đảo phòng thủ, hỗ trợ theo dõi các hoạt động quân sự trong khu vực Tây Thái Bình Dương.

Sự hợp tác giữa Mỹ và Nhật Bản tại đây đã bước sang giai đoạn mới với thỏa thuận song phương năm 2025 về khai thác tài nguyên biển sâu. Đây không chỉ là một liên minh quân sự mà còn là một liên minh an ninh kinh tế nhằm đối phó với những áp lực từ các cường quốc đối trọng.

Tài sản chiến lược dưới đáy biển sâu

Điểm khiến thế giới đổ dồn sự chú ý vào Minami-Torishima chính là lớp bùn chứa đất hiếm dưới đáy biển. Trữ lượng ước tính tại đây lên tới 16 triệu tấn, đủ để đáp ứng nhu cầu của Nhật Bản về các nguyên tố như dysprosium và yttrium trong hơn 700 năm. Đặc biệt, chất lượng đất hiếm tại đây rất cao, với tỷ lệ đất hiếm nặng đạt mức 50:50, vượt trội so với các mỏ trên đất liền.

Tháng 1 năm 2026 đánh dấu một cột mốc lịch sử khi Nhật Bản bắt đầu giai đoạn thử nghiệm khai thác thực địa ở độ sâu 6.000 mét bằng tàu khoan Chikyu. Với tổng mức đầu tư hàng chục tỷ yên, dự án này hướng tới mục tiêu sản xuất quy mô lớn từ năm 2027. Đối với một quốc gia nghèo tài nguyên khoáng sản như Nhật Bản, nguồn cung nội địa này là "vũ khí" để chống lại các biện pháp "cưỡng chế kinh tế".

Đối trọng với chiến lược của Trung Quốc

Trung Quốc đã xây dựng một lộ trình dài hạn để gia tăng ảnh hưởng tại cả hai khu vực này. Tại Greenland, Bắc Kinh thúc đẩy khái niệm "Con đường tơ lụa Bắc Cực", nỗ lực đầu tư vào các mỏ khoáng sản và hạ tầng sân bay thông qua các công ty nhà nước. Dù nhiều dự án đã bị Đan Mạch và Greenland từ chối do lo ngại an ninh, nhưng ưu thế của Trung Quốc trong khâu tinh chế vẫn khiến các đối tác phương Tây phải dè chừng.

Tại Thái Bình Dương, phản ứng của Bắc Kinh trước các động thái của Nhật Bản và đồng minh ngày càng cứng rắn. Đầu năm 2026, Trung Quốc ban hành lệnh cấm xuất khẩu các mặt hàng "kép" (dân sự và quân sự) sang Nhật Bản, bao gồm đất hiếm nặng và nam châm. Đây được xem là hành động "vũ khí hóa" tài nguyên để đáp trả các vấn đề địa chính trị liên quan đến Đài Loan và Senkaku.

Chính áp lực này đã thúc đẩy Mỹ, Nhật Bản và EU phải phối hợp chặt chẽ hơn. Các chương trình như RESourceEU của châu Âu hay các khoản đầu tư của Mỹ vào mỏ Tanbreez cho thấy một nỗ lực tổng thể nhằm xây dựng một hệ sinh thái công nghệ và tài nguyên độc lập với tầm ảnh hưởng của Trung Quốc.

Tầm nhìn đến tương lai

Đến thời điểm hiện tại của năm 2026, cuộc cạnh tranh quanh Greenland và Minami-Torishima vẫn đang ở giai đoạn quyết liệt. Các hòn đảo này không còn là những thực thể tĩnh lặng trên bản đồ mà đã trở thành những động cơ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và bảo đảm an ninh quốc phòng.

Sự thành công của các cường quốc trong việc khai thác và bảo vệ các hòn đảo này sẽ phụ thuộc vào khả năng làm chủ công nghệ khai thác biển sâu, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và sự bền bỉ trong các liên minh chiến lược. Greenland và Minami-Torishima, dù nằm ở hai đầu thế giới, đang cùng viết nên một chương mới cho lịch sử địa chính trị toàn cầu – nơi những vùng đất xa xôi nhất lại giữ chìa khóa cho tương lai của nhân loại.

Á châu Ngày nay

Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese

Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play

Phần "Transcript" do AI tạo ra. Đọc thêm về việc SBS sử dụng AI: https://www.sbs.com.au/aboutus/sbs-guiding-principles-for-use-of-ai/

Transcript

[Xuân Ngọc]

[nhạc intro] Tạp chí Á Châu ngày nay của SBS Tiếng Việt trở lại cùng quý vị tối Chủ Nhật hàng tuần rất quen thuộc. Tối ngày hôm nay thì mặc dù chúng ta đã bắt đầu có những sự kiện về Tết rồi, nhưng mà chúng tôi không quên rằng là xung quanh chúng ta, khu vực châu Á rồi là trên thế giới, những cái tác động toàn cầu có liên hệ đến nhau vẫn đang diễn ra và rất là thú vị. Như thường lệ, chúng tôi chào đón sự trở lại của bình luận gia Nguyễn Tuân ạ!

[Nguyễn Tuân]

Xin chào Xuân Ngọc và quý thính giả.

[Xuân Ngọc]

Vâng, thưa bình luận gia Nguyễn Tuân và thưa quý vị! Như Xuân Ngọc vừa mới nhắc tới đó, hôm nay chúng chúng ta sẽ thảo luận về hai khu vực địa lý có ý nghĩa chiến lược quan trọng. Đầu tiên phải kể đến đó là cái tên được réo lên suốt mấy tuần nay, đó là Greenland và đảo Minami Torishima. Đây lại là một cái tên khá là mới. Thế nhưng mà trước tiên thì xin bình luận gia Nguyễn Tuân cho biết là lý do Greenland lại được xem là một cái điểm then chốt trong chiến lược địa chính trị của Hoa Kỳ và các đồng minh phương Tây trong bối cảnh cạnh tranh ở Bắc Cực hiện nay ạ.

[Nguyễn Tuân]

À, thì đúng rồi, hôm rài là cứ Greenland là liên tục báo chí lúc nào cũng nhắc đến. Thì cái Greenland này thì sở dĩ nó quan trọng mà cứ nhắc đến hiện tại vì bây giờ là đây là con hòn đảo lớn nhất thế giới, thuộc chủ quyền của Đan Mạch. Nhưng mà cái đảo này người dân họ được có cái mức độ tự trị rất là cao. Thì cái đảo này thực sự nó nằm ở một vị trí chiến lược mà không thể thay thế được. Nó nằm ngay giữa Bắc Mỹ và Châu Âu, và Greenland... cái địa, cái vị trí địa lý của nó, nó kiểm soát các tuyến hàng hải quan trọng nối giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương. Thì trong hồi xưa, trong cái thời kỳ mà Chiến tranh Lạnh thì cái đảo này nó đã đóng vai trò then chốt trong hệ thống phòng thủ của NATO. Thì hồi xưa nó có một cái vị trí căn cứ không quân Thule, thì bây giờ nó gọi là... hiện tại bây giờ cái vị trí này là gọi là cái trạm không gian. Thì cái khu này là do Hoa Kỳ quản lý. Thì cái căn cứ không quân này hồi xưa là chuyên để giám sát cái tên lửa đạn đạo liên lục địa và theo dõi không gian. Thì ngày nay khi mà biến đổi khí hậu nó khiến cho băng giá tan nhanh chóng. Theo đánh giá, cái nhiệt độ khu vực này nó tăng gấp bốn lần so với mức trung bình của toàn cầu.

[Nguyễn Tuân]

Thì Greenland càng trở thành một trung tâm của cuộc cạnh tranh chiến lược mới, thì Hoa Kỳ coi đây là cái chốt chặn quan trọng để mà ngăn chặn sự mở rộng ảnh hưởng của Nga và Trung Quốc ở Bắc Cực. Hồi năm 2019, thì cựu tổng thống Trump, tổng thống Trump lúc đó cũng từng công khai đề xuất mua Greenland với lý do an ninh quốc gia. Mà đến năm 26 này, ông lại tiếp tục, hôm rài ông lại tiếp tục nhấn mạnh vấn đề này trong bối cảnh căng thẳng leo thang. Thì không riêng gì với Mỹ đâu, thì khối đồng minh NATO, Greenland cũng là một mắt xích không thể thiếu trong cái tuyến phòng thủ gọi là Greenland, Iceland với United Kingdom là để ngăn chặn cái hoạt động tàu ngầm của Nga. Ngoài cái vị trí địa lý quan trọng này thì cái sự tan băng giá ở khu này nó có thể mở ra các tuyến hàng hải mới, thì nó có thể rút ngắn quãng đường đi từ châu Á sang châu Âu đến bảy ngàn cây số so với kênh đào Panama. Thì từ đó nó nâng cái vị trí của cái đảo này lên rất là thành ra một cái vị trí, một cấp độ hoàn toàn mới trong thời buổi hiện nay.

[Xuân Ngọc]

Vâng, dưới những góc độ chiến lược thì chúng ta vừa mới nghe bình luận gia Nguyễn Tuân trình bày. Thế nhưng mà chúng ta còn ít nhất là một góc độ khác nữa, đó là về kinh tế, về tài nguyên trong cái thời gian tương lai. Rõ ràng là biến đổi khí hậu nó cũng tạo ra những cái điều mà người ta phải nhìn nhận under nhiều góc độ khác nhau, không chỉ là cái thiệt hại về mặt môi sinh và thiệt hại về mặt sinh kế cho con người, mà nó còn hé lộ ra những cái tiềm năng của các khu vực, mà ở đây là Greenland. Rõ ràng Greenland sở hữu những nguồn tài nguyên nó mang tầm chiến lược như bình luận gia Nguyễn Tuân nói đó. Nhưng bây giờ chúng tôi rất là muốn nghe chi tiết hơn, sâu hơn nữa về cái chữ chiến lược đó, cũng như cái ý nghĩa như thế nào của cái khu vực này đối với an ninh kinh tế của Hoa Kỳ cũng như các quốc gia phương Tây, mà nó khiến cho cả hai bên và cả nhiều bên quan tâm đến như vậy trong lúc này ạ?

[Nguyễn Tuân]

Đúng rồi, đó thì thật sự mà nói, Greenland quả thực nó giống như là một kho báu mà chưa được khai thác vậy đó. Thì theo đánh giá của Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ thì đảo này sở hữu trữ lượng đất hiếm, xếp hạng tám trên thế giới, ước tính khoảng đến một chấm năm triệu tấn. Đó, và nó còn cái này nó có thể là những... nó có thể là mỏ đất hiếm lớn nhất hành tinh nữa nếu mà tìm hiểu, tìm hiểu kỹ càng hơn. Thì đất hiếm thì theo chúng ta biết từ xưa đến nay là nguyên liệu thiết yếu cho các ngành công nghệ cao giống như về chuyển đổi năng lượng, giống như làm cho pin xe điện nè, tua bin gió nè, tấm pin mặt trời và đặc biệt nó còn có thể dùng trong cái vũ khí tiên tiến, chẳng hạn như máy bay chiến đấu F ba mươi lăm của Mỹ. Thì ngoài cái chuyện đất hiếm ra thì Greenland nó còn có tiềm năng dầu mỏ và khí đốt khổng lồ nữa. Thì với ước tính là khoảng ba mươi mốt tỷ thùng dầu, thì cái sự tan băng do biến đổi khí hậu này nó đang tạo ra một điều kiện thuận lợi hơn cho khai thác, mặc dù nó vẫn còn nhiều tranh cãi về mặt tác động môi trường đó.

[Nguyễn Tuân]

Thì về mặt kinh tế đó, thì Greenland hiện tại bây giờ cái dân số ở Greenland, cái hoạt động về mặt kinh tế vẫn còn phụ thuộc rất lớn vào hỗ trợ cấp từ Đan Mạch. Nhưng mà cái việc khai thác tài nguyên này nó có thể mở ra một con đường hướng tới về vấn đề độc lập tài chính. Còn đối với Hoa Kỳ và các quốc gia phương Tây thì Greenland thì bây giờ nó lại đại diện cho một cơ hội chiến lược, gọi là để giảm cái sự phụ thuộc đất hiếm vào Trung Quốc. Thì theo mọi người cũng biết, Trung Quốc hiện nay mà nói là quốc gia nó kiểm soát khoảng bảy mươi phần trăm sản lượng khai thác và chín mươi hai phần trăm tinh chế đất hiếm toàn cầu. Thì nếu như các dự án khai thác được triển khai thành công thì Greenland có thể thành một nguồn cung cấp nguyên liệu an toàn. Nó hỗ trợ cho chuỗi cung ứng bền vững cho công nghệ xanh và quốc phòng. Thì dĩ nhiên mà nói thì tiềm năng thì lớn đó, nhưng mà cái thách thức vẫn còn lớn vì băng giá mà, thì chi phí, chi phí vận hành nó cao so với do cái điều kiện khí hậu khắc nghiệt và hạ tầng còn hạn chế.

[Xuân Ngọc]

[nhạc chuyển cảnh] Quý thính giả đang theo dõi Tạp chí Á Châu ngày nay cùng với Xuân Ngọc và Nguyễn Tuân. [nhạc chuyển cảnh] Về tài nguyên thì mở rộng ra thì nó nhiều lĩnh vực khác nhau. Thế nhưng mà ngày hôm nay chúng ta sống trong kỷ nguyên số và rõ ràng công nghệ là chìa khóa cho rất nhiều thành công và thậm chí nó lại làm mở ra tương lai nữa cơ. Thế thì chúng tôi xin có một câu hỏi thêm một chút, tức là về khía cạnh công nghệ thôi. Greenland họ đóng góp như thế nào vào các lĩnh vực công nghệ tiên tiến và cái vai trò của nó trong việc duy trì lợi thế cạnh tranh công nghệ của Hoa Kỳ đối với các đồng minh phương Tây ạ?

[Nguyễn Tuân]

...Ờ, thì bây giờ mình mới nói ôi trời, ngạc nhiên sao mà có thể công nghệ Greenland mà nó băng giá mà nó không chỉ là nguồn cung cấp nguyên liệu thô thôi ha, mà còn là cái nền tảng hạ tầng chiến lược nữa. Thì cái căn cứ ở hiện tại hiện nay gọi là trung tâm giám sát không gian á, và hệ thống cảnh báo sớm tên lửa của Hoa Kỳ. Thì nơi đây nó có các radar hiện đại để theo dõi tên lửa đạn đạo liên lục địa và vệ tinh. Còn về mặt mà trong cái chuyển nguyên cạnh tranh công nghệ cao đó, Greenland có-- nó còn có tiềm năng trở thành trung tâm dữ liệu mà gọi là data center nữa. Thì nhờ cái khí hậu lạnh tự nhiên thì nó sẽ giảm đáng kể chi phí làm mát cho các hệ thống máy chủ lớn để phục vụ cho trí tuệ nhân tạo và lưu trữ dữ liệu. Thì nhiều công ty đầu tư công nghệ của Mỹ cũng bày tỏ sự quan tâm đến khả năng này. Thì nhiều người cũng biết để mà xài, mà những cái, cái trung tâm dữ liệu nó tốn kém về mặt làm mát tốn kém dữ lắm. Thì bây giờ ở đây thiên nhiên đã lạnh sẵn rồi thì nó sẽ giảm rất là nhiều.

[Nguyễn Tuân]

Thì về mặt còn hơn, cái quan trọng hơn nữa là cái sự mà tan băng nó đi, nó mở ra cơ hội triển khai các tuyến cáp quang về internet ở dưới biển ở Bắc Cực nè. Nó giúp kết nối cho châu Âu, châu Á và Bắc Mỹ với tốc độ cao hơn và giảm rủi ro gián đoạn so với các tuyến hiện, hiện tại bây giờ. Thì những yếu tố này á, nó giúp cho Hoa Kỳ và đồng minh phương Tây củng cố cái lợi thế công nghệ trước Nga và Trung Quốc là hai quốc gia hiện tại cũng đang đẩy mạnh đầu tư vào Bắc Cực đó. Thành ra là đây, đây là việc mà phát triển công nghệ ở khu này cần được thực hiện. Phải nói là nó có tiềm năng nhưng mà cũng phải thực hiện cẩn trọng để bảo vệ môi trường và đồng thời cũng phải để ý đến quyền lợi của người dân bản địa ở Greenland.

[Xuân Ngọc]

Vâng, câu chuyện Greenland chắc chắn sẽ là đề tài các chương trình trong tương lai nữa. Nhưng mà bây giờ chúng ta như đã hé lộ với cả quý khán thính giả rồi thì chúng ta sẽ chuyển qua nửa vòng Trái Đất khác. Chúng ta đến đảo Minami Torishima. Có thể nói đây là một cái tên không phải là ai cũng biết đâu. Một thực thể địa lý nhỏ bé thôi, có một phẩy năm cây số vuông thôi, nhưng mà nó lại có một ý nghĩa chiến lược đối với Nhật Bản và đồng minh. Vậy thì ý nghĩa chiến lược như thế nào? Anh có thể làm rõ cái vai trò địa chính trị của hòn đảo này trong bối cảnh căng thẳng tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương không ạ?

[Nguyễn Tuân]

Cái đảo này thực sự mà nói, nếu mà mình nói cái kiểu vui của Việt Nam mình, mình gọi là nhỏ mà có võ đó, thì [laughing] cái đảo Minami Torishima này là một cái đảo san hô nhỏ thuộc Nhật Bản thôi. Nó nằm cách Tokyo khoảng gần hai ngàn kí, kilomet về phía đông. Nơi này nó không có dân sinh sống và chủ yếu là chỉ có nhân viên quân sự và cơ quan chính phủ thôi. Thì về mặt địa chính trị, đây là cái điểm cực đông của lãnh thổ Nhật Bản thì nó giúp cho Nhật Bản mở rộng cái đặc quyền kinh tế lên đến gần bốn trăm ba mươi nghìn kilomet vuông biển lận, thì nó đóng một vai trò là một tiền đồn chiến lược ở Thái Bình Dương. Thì nó có sân bay phục vụ giám sát không phận và hàng hải nè. Đặc biệt quan trọng trong bối cảnh căng thẳng tại Biển Đông và quần đảo Điếu Ngư đó. Thì đối với Nhật Bản á, cái đảo này là một cái biểu tượng chủ quyền quốc gia và yếu tố củng đến, củng cố an ninh khu vực.

[Nguyễn Tuân]

Thì Hoa Kỳ cũng công nhận cái điều này và trong cái trong hiệp ước an ninh Mỹ và Nhật đó, thì họ cũng coi cái đảo này là một phần trong cái hệ thống chuỗi đảo phòng thủ để hỗ trợ giám sát các hoạt động tàu ngầm và tên lửa của Trung Quốc. Thì gần đây, hai nước đã tăng cường hợp tác khai thác đất hiếm dưới đáy biển quanh đảo, thể hiện qua cái thỏa thuận song phương năm 2015 là nhằm giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung đất hiếm từ Trung Quốc. Thì có thể nói cái đảo này không chỉ là một hòn đảo nhỏ mà còn là một nhân tố quan trọng trong việc duy trì cân bằng quyền lực tại khu vực Tây Thái Bình Dương.

[Xuân Ngọc]

Chúng ta thấy rồi, nếu mà vận dụng một chút khả năng logic, chúng ta thấy từ Greenland cho bây giờ đến hòn đảo của Nhật này rất là nhỏ thôi. Đó, một hòn đảo rất lớn và một hòn đảo rất nhỏ thì chúng ta thấy rõ ràng là cái sức hút của nó. Vậy thì cái logic ở đây chính là về mặt tài nguyên. Rõ ràng là Minami Torishima phải có một cái điều gì đó hấp dẫn đối với nhiều bên, cho nên nó có một vai trò địa chính trị lớn như vậy. Anh có thể phân tích chi tiết hơn về cái góc độ là cái giá trị kinh tế của nguồn tài nguyên của cái đảo này đối với Nhật Bản và Hoa Kỳ. Và cái lý do tại sao nó lại quan trọng đến mức then chốt đối với an ninh kinh tế? Ở đây là kinh tế nhé, của Nhật Bản ạ.

[Nguyễn Tuân]

Vậy nói là bây giờ mình mới đề cập đến vấn đề tài nguyên nhé. Thì có thể nói đây là một trong những lý do mà khiến cho cái hòn đảo nhỏ xíu này Minami Torishima này trở nên đặc biệt quan trọng. Thì nguồn tài nguyên chủ đạo của đảo là cái lớp bùn chứa đất hiếm ở dưới đáy biển á, thì nó được phát hiện từ năm 2012 bởi một nhóm nghiên cứu của Trường Đại học Tokyo. Thì theo nghiên cứu này thì ước tính trữ lượng nó khoảng đất hiếm lên đến mười sáu triệu tấn, xếp hạng thứ ba thế giới. [laughing] Cái trữ lượng đất hiếm này nó có thể đáp ứng nhu cầu của Nhật Bản trong bảy trăm ba mươi năm đối với cái chất đất hiếm gọi là dysprosium, là dùng cho năm trăm vĩnh cửu mạnh trong động cơ xe điện và hybrid, và có thể cung ứng cho Nhật đến bảy trăm tám mươi năm đối với cái chất gọi là yttrium là dùng trong laser, công nghệ quang học và các ứng dụng cao cấp. Thì đặc biệt, tỷ lệ đất hiếm mà nặng mà nhẹ của cái khu này nó đạt chuẩn năm mươi năm mươi.

[Nguyễn Tuân]

Có nghĩa nó rất là đồng đều. Nó cao hơn so với nhiều các mỏ ở Trung Quốc nữa thì nó mang lại chất lượng rất là cao. Thì từ mới đây nè, bắt đầu từ tháng Một năm 2016 này, Nhật Bản đã bắt đầu giàn thử nghiệm khai thác trực địa bằng cách là có cái tàu khoan ở độ sâu khoảng sáu ngàn mét. Đây là một kỹ thuật mà gọi là mang tính lịch sử đó, thì nó sẽ hút cái... cái lượng bùn ở dưới, dưới đáy biển lên và để khai thác. Thì cái tổng dự án này có khoảng tương đương khoảng ba trăm bảy mươi sáu triệu đô la Mỹ, mà nó đã khởi đầu từ năm 2018 rồi. Thì nếu mà thành công nó thì Nhật có thể sẽ dẫn đến sản xuất quy mô lớn từ năm 2017 đó. Thì đây có thể nói về mặt giá trị kinh tế, nó là một tiềm năng có thể thay đổi cục diện cung ứng toàn cầu, có ước... có giá trị ước tính đến hàng trăm tỷ đô đó.

[Nguyễn Tuân]

Về mặt an ninh kinh tế đó, thì có thể nói đối với Nhật Bản, đây là một vấn đề sống còn. Thì Nhật Bản là một quốc gia thiếu tài nguyên khoáng sản tự nhiên và đất hiếm cũng là lại là một cái, cái thành phần rất là quan trọng trong công nghiệp chủ lực ô tô và điện tử quốc phòng. Và điều trớ trêu cho Nhật lại là Trung Quốc, là... là cái nước kiểm soát khoảng bảy mươi phần trăm sản lượng khai thác và chín mươi phần trăm tinh chế đất hiếm toàn cầu. Nó làm cho Nhật Bản phụ thuộc rất là nặng nề vào, vào cái đất hiếm này. Thì với cái việc mà, mà...... Mà khả năng khai thác tiềm năng từ cái đảo này đó, nó sẽ mở ra một cái, cái, cái, cái lối thoát cho Nhật Bản là sẽ giảm phụ thuộc vào Trung Quốc và đồng thời có thể à, nâng lên cái, cái, cái, cái tầm quan trọng của cái liên minh giữa Nhật và Mỹ, và đồng minh.

[Xuân Ngọc]

[nhạc intro] Quý thính giả đang theo dõi Tạp chí Á Châu ngày nay cùng với Xuân Ngọc và Nguyễn Tuân.

[Xuân Ngọc]

[nhạc intro] Và qua cái phần trình bày của bình luận gia Nguyễn Tuân, chúng ta thấy là cái vai trò lớn của Greenland và Minami Torishima như thế nào? Rõ ràng nó bây giờ là các cái yếu tố then chốt trong cuộc cạnh tranh chiến lược toàn cầu hiện nay trong thời đại công nghệ và hướng tới những công nghệ mới rồi. Thế thì có lẽ là chúng ta phải có một cái, cái... một cái kết luận, một cái bức tranh nào đó nó tổng quát hơn về cái vai trò hiện tại cũng như là cái tác động tiềm tàng lâu dài của Trung Quốc đối với hai khu vực này. Cụ thể ở đây đó là Bắc Kinh đang triển khai những chiến lược nào để mà gia tăng ảnh hưởng tại Greenland và Minami Torishima này? Rồi là các biện pháp hạn chế xuất khẩu đất hiếm gần đây trong giai đoạn 2025, 2026 rất gần chúng ta thì nó sẽ ảnh hưởng ra sao đến lợi ích của Hoa Kỳ và các đồng minh phương Tây cũng như là Nhật Bản ạ?

[Nguyễn Tuân]

Ờ, thì bây giờ đúng rồi, cái... thì cái gì mà cường quốc mà họ cũng cạnh tranh với nhau nhiều lắm. Cái phần cốt lõi của vấn đề hiện nay của hai cái đảo này nó thể hiện rất rõ trong cái cạnh tranh toàn cầu. Thì hiện tại bây giờ Trung Quốc nó đã xây dựng một chiến lược khá là dài hơi ở khu Greenland này. Thì họ gia tăng ảnh hưởng bằng cách là theo đuổi mô hình gọi là ngoại giao kinh tế cộng với lại đầu tư hạ tầng, mà trong cái khuôn khổ họ gọi là Con đường tơ lụa Bắc Cực. Thì cái, cái, cái, cái, cái Con đường tơ lụa Bắc Cực này nó được công bố từ năm 2018. Thì từ đầu thập niên 2010, thì các công ty nhà nước của Trung Quốc á, thì họ đã tham gia đầu tư vào một mỏ gọi là Kana Field ở Greenland. Thì đây là một trong những mỏ đất hiếm và uranium lớn nhất thế giới. Thì cái công ty của Trung Quốc này nó đóng vai trò là cổ đông lớn thứ hai và ký các thỏa thuận xử lý các sản phẩm từ năm 2018.

[Nguyễn Tuân]

Thì phía Trung Quốc họ cũng từng đề xuất là đầu tư lớn vào hạ tầng sân bay và các dự án dân sự khác, nhưng mà nó bị chính phủ Đan Mạch và Greenland từ chối vì họ lo ngại cái mục đích đầu tư này là mục đích đầu tư kép, vừa mang tính dân sự mà kiêm luôn quân sự nữa. Thành ra nó họ bị, bị cái chính quyền Đan Mạch và Greenland họ không có, có, có, có, có đồng ý lắm. Thì đến năm 2025, 2026 đó, thì ảnh hưởng trực tiếp của Trung Quốc tại Greenland thật sự mà nói nó vẫn còn ở mức hạn chế. Thì thành ra họ không có những dự án khai thác lớn nào thành công. Thì cái mỏ ở... có một cái mỏ ở Tenfield được bán lại cho một công ty của Mỹ thay vì các đối tác của, của Trung Quốc. Tuy nhiên, mà nói thì cái lợi thế nhất của Bắc Kinh ở cái bán đảo này là nằm ở khả năng kiểm soát toàn cầu về mặt tinh chế đất hiếm. Cái điều này nó khiến cho Greenland nếu mà không có sự đầu tư mà tập trung và ưu tiên từ các nước phương Tây đấy, thì họ có thể bị phụ thuộc vào các thỏa thuận đối với Trung Quốc trong tương lai. Thì đây là lý do mà Greenland từng ngầm cảnh báo rằng nếu mà Châu Âu và Mỹ mà không hỗ trợ mạnh mẽ hơn thì họ sẽ phải tìm đến các đối tác khác.

[Nguyễn Tuân]

Đó là cái cách ảnh hưởng của Trung Quốc đối với quần đảo Greenland này. Bây giờ mình chuyển sang cái hòn đảo Minami Torishima đó, thì cái vai trò của Trung Quốc chủ yếu nó mang tính gián tiếp hơn là trực tiếp, nhưng mà nó cũng rất là mạnh mẽ, thông qua cũng lại là cái vị thế thống trị thị trường đất hiếm toàn cầu của Trung Quốc. Thì mới đây, thì hồi năm 2025, 2026 thì căng thẳng về chính trị giữa Nhật và Trung Quốc nó leo thang rõ rệt, đặc biệt là theo sau phát ngôn của Thủ tướng Nhật Bản là ông Đề Đạ Loan. Thì hồi tháng Một này thì bắt đầu tháng Một này, Bộ trưởng Bộ Thương mại Trung Quốc đã ban hành lệnh cấm xuất khẩu các mặt hàng kép, có nghĩa là đất hiếm liên quan đến vừa sử dụng cho quân sự và dân sự sang Nhật Bản, thì bao gồm luôn cả đất hiếm nặng và nhẹ nữa. Thì đây là một động thái gọi là hơi căng thẳng đối với Nhật đó. Thì đây nó, nó cũng thể hiện đây giống như là một sự lặp lại của cũng khoảng vào năm 2010, tranh chấp ở đảo Điếu Ngư, nhưng mà lần này nó lại quăng-- nó lại ảnh hưởng có vẻ rộng lớn hơn. Tại vì bây giờ nó còn không chỉ giới hạn ở quân sự mà còn lan sang dân sự nữa. Thì, thì đối với Nhật Bản, họ còn phụ thuộc vào đất hiếm của Trung Quốc quá nhiều nữa. Thì cái, cái, cái, cái biện pháp hạn chế này của Trung Quốc nó tạo ra một rủi ro gián đoạn nghiêm trọng đối với ngành công nghiệp chủ lực của, của Nhật Bản.

[Nguyễn Tuân]

Thì hậu quả này không riêng gì Nhật Bản đâu, mà nó sẽ lan ra cả Hoa Kỳ và Châu Âu nữa. Tại vì Nhật Bản là cả củ chuông ứng công nghệ toàn cầu mà. Thì đây là một cái... nếu mà tình trạng này kéo dài thì nó làm chậm tiến độ chuyển đổi năng lượng và thậm chí mà tăng chi phí sản xuất cho các ngành công nghiệp then chốt của phương Tây. Thì nói tóm lại thì thời điểm hiện tại thì Trung Quốc họ cũng chưa đạt được những đột phá lớn ở hai khu vực này do sự kháng, kháng cự quyết liệt từ đồng minh phương Tây và Nhật Bản. Nhưng cái mà họ có con bài chủ chốt mà họ cầm là cái lợi thế, lợi thế độc quyền về tinh chế đất hiếm và khả năng vũ khí hóa tài nguyên này. Đó, thì nếu như không có sự phối hợp chặt chẽ, đầu tư dài hạn từ Hoa Kỳ và Châu Âu, và Nhật Bản đó, thì Trung Quốc hoàn toàn có khả năng gia tăng ảnh hưởng trong một thập kỷ tới, đặc biệt là trong tuyến hàng hải ở Bắc rộng và nhu cầu đất hiếm càng ngày càng tăng.

[Xuân Ngọc]

Và một lần nữa rất cảm ơn bình luận gia Nguyễn Tuân tham gia với chương trình ngày hôm nay, cùng với một chủ đề đưa hai hòn đảo và cái tầm quan trọng của nó trên thế giới này đưa vào trong tạp chí của chúng ta. Rất là thú vị! Cảm ơn anh Nguyễn Tuân rất nhiều ạ.

[Nguyễn Tuân]

À vâng, có thể nói là hai đảo Greenland và Minami Torishima này dù nằm ở hai đầu thế giới, [cười] nhưng mà đó lại là những ví dụ rất là sống động. Và thấy cái tài nguyên, công nghệ và địa chính trị đang đan xen chặt chẽ trong cuộc cạnh tranh toàn cầu hiện nay. Thì phải nói là tương lai ở hai khu vực này sẽ phụ thuộc rất nhiều vào các cường quốc. Họ cần phải cân bằng, hợp tác và cạnh tranh và khai thác oraz bảo vệ môi trường nữa đó. Cũng xin cảm ơn Xuân Ngọc và quý thính giả và hẹn gặp lại trong chương trình lần sau.

END OF TRANSCRIPT