Giữa những biến động dữ dội của địa chính trị toàn cầu, Nhật Bản đang thực hiện một cuộc dịch chuyển lịch sử, rũ bỏ lớp vỏ "hòa bình thụ động" để bước vào kỷ nguyên "phòng thủ chủ động". Quyết định dỡ bỏ rào cản xuất khẩu vũ khí không chỉ là bài toán kinh tế tỷ đô mà còn là thông điệp chiến lược đầy sức nặng của Tokyo. Cùng SBS Tiếng Việt giải mã bước ngoặt quan trọng này và tầm ảnh hưởng sâu rộng của nó đến bàn cờ an ninh khu vực.
Môi trường an ninh khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương đang trải qua những biến động sâu sắc nhất trong nhiều thập kỷ. Trước những thách thức ngày càng phức tạp và khó lường, Nhật Bản đã thực hiện một bước đi mang tính bước ngoặt, tái định nghĩa hoàn toàn vai trò của mình trên bàn cờ địa chính trị toàn cầu. Ngày 21/4/2026 trở thành một mốc son quan trọng khi Chính phủ Nhật Bản chính thức phê duyệt việc sửa đổi “Ba nguyên tắc về chuyển giao thiết bị và công nghệ quốc phòng”, mở toang cánh cửa cho hoạt động xuất khẩu vũ khí sau hơn 70 năm duy trì sự tự hạn chế nghiêm ngặt.
Khép lại kỷ nguyên hạn chế tuyệt đối
Sau khi Chiến tranh Thế giới thứ hai kết thúc vào năm 1945, Nhật Bản đã xây dựng nền tảng quốc gia dựa trên Hiến pháp hòa bình, đặc biệt là Điều 9, trong đó tuyên bố từ bỏ quyền sử dụng vũ lực và không duy trì lực lượng vũ trang. Để củng cố tinh thần này, năm 1967, Tokyo ban hành “Ba nguyên tắc cấm xuất khẩu vũ khí”, vốn được siết chặt hơn vào năm 1976 để trở thành một lệnh cấm gần như tuyệt đối đối với các quốc gia thuộc khối xã hội chủ nghĩa, các nước đang bị Liên Hợp Quốc cấm vận hoặc các bên tham gia xung đột.
Trong suốt hơn nửa thế kỷ, chính sách này không chỉ là một công cụ pháp lý mà còn là biểu tượng của "chủ nghĩa hòa bình thụ động" mà Nhật Bản theo đuổi. Tuy nhiên, sự trỗi dậy mạnh mẽ của các cường quốc khu vực và những diễn biến căng thẳng tại Biển Đông, Biển Hoa Đông cũng như chương trình hạt nhân của Triều Tiên đã buộc Tokyo phải thay đổi tư duy.
Tiến trình nới lỏng bắt đầu từ năm 2014 dưới thời cố Thủ tướng Shinzo Abe với việc thay thế từ "cấm" bằng "cho phép có điều kiện". Nhưng phải đến năm 2026, dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Sanae Takaichi, Nhật Bản mới thực hiện bước nhảy vọt thực sự. Việc dỡ bỏ giới hạn "năm hạng mục" phi sát thương đã chấm dứt kỷ nguyên tự trói buộc, cho phép quốc gia này chuyển giao các hệ thống chiến đấu tiên tiến nhất cho các đối tác chiến lược.
Cấu trúc mới của chính sách phòng thủ chủ động
Quyết định ngày 21/4/2026 không phải là một sự "tái vũ trang" mù quáng, mà là một chiến lược "phòng thủ thông minh". Theo khuôn khổ mới, thiết bị quốc phòng của Nhật Bản được phân loại thành hai nhóm chính:
Nhóm vũ khí sát thương: Bao gồm các nền tảng tác chiến chủ lực như tàu chiến, tên lửa, máy bay chiến đấu, xe tăng và tàu ngầm. Việc chuyển giao nhóm này chỉ giới hạn cho các quốc gia đã ký thỏa thuận bảo vệ bí mật quốc phòng với Nhật Bản (hiện có khoảng 17 nước).
Nhóm thiết bị phi vũ khí: Gồm radar, hệ thống giám sát, áo giáp và thiết bị hỗ trợ nhân đạo. Nhóm này được nới lỏng tối đa để hỗ trợ năng lực thực thi pháp luật biển và cứu trợ thiên tai cho các đối tác.
Để đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm, mọi thương vụ đều phải đi qua "phễu lọc" của Hội đồng An ninh Quốc gia (NSC). Các tiêu chuẩn thẩm định cực kỳ khắt khe, tập trung vào việc đảm bảo vũ khí không bị tái xuất sang bên thứ ba và phải được sử dụng phù hợp với Hiến chương Liên Hợp Quốc. Đây là cách Tokyo khẳng định rằng dù xuất khẩu vũ khí, họ vẫn giữ vững cốt cách của một quốc gia yêu chuộng hòa bình.
Thương vụ lớp Mogami và tiền lệ lịch sử với Australia
Một minh chứng rõ nét nhất cho sự chuyển dịch này chính là thỏa thuận ký ngày 18/4/2026 giữa Nhật Bản và Australia. Với trị giá khoảng 10 tỷ AUD (gần 7 tỷ USD), Australia đã đặt mua 11 tàu frigate đa năng lớp Mogami phiên bản nâng cấp.
Tàu Mogami được xem là tinh hoa của ngành đóng tàu quân sự Nhật Bản với thiết kế tàng hình, hệ thống radar tích hợp và mức độ tự động hóa cực cao, cho phép vận hành với thủy thủ đoàn tinh gọn. Ý nghĩa của hợp đồng này vượt xa con số tài chính; nó đánh dấu lần đầu tiên Nhật Bản xuất khẩu một nền tảng tác chiến mặt nước quy mô lớn và thực hiện mô hình đồng sản xuất (8 tàu sẽ được đóng tại Perth, Australia). Điều này cho thấy Tokyo sẵn sàng chia sẻ công nghệ lõi để xây dựng một mạng lưới an ninh tập thể vững chắc hơn với các đồng minh trong khối QUAD.
Động lực kinh tế và tham vọng công nghiệp quốc phòng
Bên cạnh mục tiêu an ninh, chính sách mới còn là "liều thuốc tăng trưởng" cho nền kinh tế Nhật Bản. Ngành công nghiệp quốc phòng nước này, với sự tham gia của các tập đoàn khổng lồ như Mitsubishi Heavy Industries, Kawasaki và Toshiba, từ lâu đã đối mặt với bài toán chi phí cao do chỉ sản xuất số lượng nhỏ phục vụ nhu cầu nội địa.
Việc mở rộng thị trường xuất khẩu giúp các doanh nghiệp:
Tối ưu hóa chi phí: Tăng sản lượng giúp giảm giá thành đơn vị, từ đó tiết kiệm ngân sách quốc phòng cho chính phủ.
Tái đầu tư R&D: Nguồn thu từ xuất khẩu cung cấp vốn để phát triển các công nghệ thế hệ mới như tiêm kích GCAP hay tên lửa tầm xa.
Tạo việc làm: Ngành quốc phòng được kỳ vọng sẽ đóng góp thêm 0,2–0,5% GDP hàng năm và tạo ra hàng chục nghìn việc làm chất lượng cao.
Năm 2024, doanh thu vũ khí của Nhật Bản đã tăng 40%, đạt 13,3 tỷ USD. Với chính sách mới, con số này được dự báo sẽ còn tăng trưởng mạnh mẽ, đưa Nhật Bản trở thành một nhà cung cấp thiết bị quốc phòng cao cấp có vị thế trên thị trường quốc tế.
Phản ứng đa chiều và những thách thức phía trước
Bước đi của Nhật Bản đã tạo ra những luồng phản ứng trái chiều mạnh mẽ trên trường quốc tế. Hoa Kỳ và các đối tác như Philippines, Australia nhiệt liệt hoan nghênh, coi đây là đóng góp quan trọng cho sự ổn định khu vực. Ngược lại, Trung Quốc chỉ trích gay gắt, cáo buộc Nhật Bản đang đi vào con đường "tái quân sự hóa" và phá vỡ cân bằng quyền lực.
Tại quốc nội, dư luận cũng không hoàn toàn đồng nhất. Dù các khảo sát cho thấy khoảng 55–60% người dân ủng hộ do lo ngại các mối đe dọa an ninh hiện hữu, nhưng các đảng phái đối lập và phong trào hòa bình vẫn bày tỏ lo ngại về việc xói mòn các giá trị hậu chiến.
Về mặt cạnh tranh, Nhật Bản sẽ phải đối mặt với những "gã khổng lồ" như Mỹ, Pháp và đặc biệt là đối thủ láng giềng Hàn Quốc – quốc gia đang có tốc độ xuất khẩu vũ khí nhanh bậc nhất thế giới. Lợi thế của Nhật Bản không nằm ở giá rẻ mà ở chất lượng "Made in Japan": độ tinh xảo, sự tin cậy và khả năng tương thích hoàn hảo với các hệ thống tiêu chuẩn phương Tây.
Tầm nhìn tương lai: An ninh gắn liền với trách nhiệm
Nhìn về dài hạn, Nhật Bản đang hướng tới việc trở thành một "cường quốc quốc phòng trung cấp", tập trung vào các phân khúc công nghệ cao như tàu ngầm lớp Taigei, hệ thống tác chiến điện tử và máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu.
Sự chuyển dịch từ "hòa bình thụ động" sang "phòng thủ chủ động" không chỉ đơn thuần là việc bán đi những khí tài quân sự, mà là nỗ lực của Tokyo nhằm đảm nhận trách nhiệm lớn hơn đối với an ninh khu vực. Tương lai của chính sách này sẽ phụ thuộc vào khả năng cân bằng giữa lợi ích kinh tế, yêu cầu an ninh và cam kết duy trì các chuẩn mực đạo đức quốc tế. Nhật Bản đang viết tiếp một chương mới trong lịch sử của mình, nơi sức mạnh quốc phòng được sử dụng như một công cụ để bảo vệ hòa bình thông qua sự răn đe và hợp tác minh bạch
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
Phần "Transcript" do AI tạo ra. Đọc thêm về việc SBS sử dụng AI: https://www.sbs.com.au/aboutus/sbs-guiding-principles-for-use-of-ai/
[Xuân Ngọc]
Tạp chí Á Châu ngày nay cùng Xuân Ngọc và Nguyễn Tuân xin kính chào quý khán thính giả của SBS. Chúng tôi có lẽ sẽ xoay chuyển ô kính thời sự của tuần này tới một quốc gia mà từ lâu vẫn luôn luôn được mệnh danh là đứng hàng đầu của khu vực châu Á và thậm chí bây giờ là top đầu của thế giới về nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, về lĩnh vực quốc phòng thì đây luôn luôn là một cái điểm nóng. Đó chính là Nhật Bản. Và như thường lệ, chúng tôi chào đón sự trở lại của bình luận gia Nguyễn Tuân. Xin kính chào anh ạ.
[Nguyễn Tuân]
Ờ, xin chào Xuân Ngọc và quý thính giả.
[Xuân Ngọc]
Vâng, thưa bình luận gia Nguyễn Tuân và thưa quý vị, có lẽ là trong cái bối cảnh và môi trường an ninh khu vực châu Á Thái Bình Dương hiện nay đó, ngày càng nó phức tạp và khó lường hơn rất là nhiều. Thì Nhật Bản mới đây chúng ta biết là họ vừa có một cái bước điều chỉnh được nhiều người gọi là một cái bước ngoặt trong chính sách quốc phòng. Đó là hôm 21 tháng Tư đó thì chính phủ Nhật Bản dưới quyền của Thủ tướng Sanae Takaichi, người đàn bà thép, đã lãnh đạo và phê duyệt cái việc sửa đổi. Nguyên văn ở đây đó là ba nguyên tắc về chuyển giao thiết bị và công nghệ quốc phòng. Kèm theo đó là các cái hướng dẫn thực thi có liên quan. Vậy thì bây giờ thì chúng tôi rất là muốn bình luận gia Nguyễn Tuân phân tích thật là rõ cái bản chất của sự thay đổi chiến lược này và cái ý nghĩa lịch sử của nó đối với chính sách an ninh của Nhật Bản ạ.
[Nguyễn Tuân]
Ờ, thì phải nói là đây là một trong những cái [cười xòa] có thể nói là một cái điều chỉnh sâu rộng và có ảnh hưởng lớn nhất đối với cái chính sách quốc phòng của Nhật Bản kể từ sau Hội chiến Thứ hai đấy. Thì trong nhiều thập niên rồi, thì bắt đầu từ năm sáu mươi bảy và được siết-- à, bắt đầu năm sáu bảy rồi xong rồi đến khoảng thập niên bảy mươi thì cái chính sách quốc phòng của Nhật nó bị siết chặt lắm. Thì Tokyo á, họ duy trì gần như là tuyệt đối cái lệnh cấm xuất khẩu vũ khí sát thương. Nó nhằm-- họ, họ muốn thể hiện cái tinh thần là chủ nghĩa hòa bình, à, được, nó, nó được ghi vô trong cái hiến pháp là điều chín của hiến pháp đó. Thì cái bước nới lỏng đầu tiên xuất hiện vào những năm, vào năm khoảng 2014 đó, thì dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe, khi mà Nhật Bản ban hành ba nguyên tắc về chuyển giao thiết bị và công nghệ quốc phòng đó, thì lúc đó chỉ cho phép xuất khẩu một số trang, à, trang bị phi sát thương thuộc nhóm rất là hạn chế.
[Nguyễn Tuân]
Tuy nhiên là cái bước ngoặt thật sự nó diễn ra vào khoảng, à, vào, vào, vào ngày 21 tháng Tư năm sáu mười khi mà, mà, mà, mà chính phủ của, của bà Takaichi á, đã chính thức bãi bỏ cái giới hạn năm hạng mục và mở đường cho cái, cái, cái việc chuyển giao gần như toàn bộ các loại thiết bị quốc phòng, bao gồm cả vũ khí có, có khả năng sát thương, à, mà trên một cái cơ sở xem xét là chưa-- ờ, và, và, nhưng mà phải dựa trên những cái, cái, cái, cái cơ sở xem xét cho từng trường hợp cụ thể. Thì dù vậy á, cái cơ chế kiểm soát này nó vẫn phải duy trì nghiêm ngặt đó. Thì Nhật Bản hiện tại bây giờ này họ chỉ xuất khẩu cho các quốc gia đã ký thỏa thuận chuyển giao thiết bị quốc phòng song phương thôi. Hiện tại bây giờ chỉ khoảng có mười bảy nước thôi.
[Nguyễn Tuân]
Thì nhưng mà không có chuyển cho các bên đang tham gia xung đột vũ trang. Đó, phải vậy đó. Thì đó là-- và họ cũng yêu cầu cam kết sử dụng phù hợp với hiến, hiến chương của Liên Hợp Quốc nữa. Thì đây thực sự không phải đơn thuần chỉ là cái điều chỉnh kỹ thuật đâu, mà là một cái sự chuyển dịch chiến lược trong tư duy an ninh của Tokyo. Có nghĩa là gọi là chủ nghĩa hòa bình thụ động bây giờ chuyển sang cái mô hình phòng thủ chủ động. Thì bà Thủ tướng Sanae Takaichi bà nhấn mạnh là cái việc hỗ trợ nâng cao năng lực phòng vệ cho các đối tác cũng chính là cái cách gián tiếp bảo vệ an ninh của Nhật Bản trong một cái môi trường mà chiến lược ngày càng khắc nghiệt ở trong khu vực.
[Xuân Ngọc]
Vâng, có lẽ là khi mà chúng ta nhìn tới cái chính sách này và so sánh những cái gì mà ông Trump đang tuyên bố trong cái thời gian gần đây đó, thì có vẻ như là sẽ hài lòng ông Trump, bởi vì ông muốn các đồng minh của mình phải thực sự đứng trên đôi chân của chính mình để mà giải quyết vấn đề an ninh cho bản thân và trong khu vực. Có lẽ Nhật Bản đang làm theo hướng đó. Nhưng mà từ xưa đến nay chúng ta trong cái thời đại mà chúng ta có thể chứng kiến được, tuổi của chúng ta có thể chứng kiến được, đó là Nhật Bản họ có lực lượng gọi là lực lượng phòng vệ Nhật Bản thôi chứ không gọi là quân đội Nhật Bản. Bởi vì là mục đích của quân đội của họ là không được phép mang ra phát triển vũ khí v.v. để mà tấn công mà chỉ là phòng thủ thôi. Cơ bản là như vậy. Và bây giờ tôi rất là muốn bình luận gia Nguyễn Tuân nhìn lại cả một chặng đường lịch sử để cho quý khán thính giả, những người trẻ của chúng ta hiểu thêm tại sao đây lại là một bước đi chiến lược với quân đội và quốc phòng Nhật Bản.
[Nguyễn Tuân]
Thì chắc mọi người cũng biết là sau khi mà đầu hàng vô điều kiện vào, vào năm bốn lăm đó, thì Nhật Bản đã xây dựng một cái hệ thống an ninh dựa trên cái hiến pháp của hòa bình, mà cái hiến pháp, cái, cái, cái, cái hiến pháp này do Mỹ soạn thảo. Đó, thì điều chín hiến pháp tuyên bố là Nhật Bản từ bỏ quyền sử dụng vũ lực để giải quyết tranh chấp quốc tế và không duy trì cái lực lượng vũ trang. Thì cái chính sách mà ba nguyên tắc cấm xuất khẩu vũ khí được ban hành vào năm sáu bảy á, thì dưới thời Thủ tướng Sato sau đó được siết chặt hơn vào năm bảy mươi sáu. Họ coi-- lúc đó đó coi xuất khẩu vũ khí là nguyên tắc cấm tuyệt đối, nhằm củng cố cái hình ảnh quốc gia hòa bình của Nhật Bản. Thì mục tiêu là của cái những cái, cái, cái điều kiện khắc nghiệt này là tránh lặp lại cái sai lầm quân sự hóa dẫn đến chiến tranh Hội chiến Thứ hai và đồng thời cũng duy trì sự phụ thuộc vào cái ô dù hạt nhân của Mỹ qua cái hiệp ước an ninh Mỹ Nhật.
[Nguyễn Tuân]
Đó, nhưng mà thật sự mà nói thì cái, cái nó cũng có những cái số phận đưa đẩy, những cái điều kiện bên ngoài nó tác động nữa. Là đến khoảng những năm 2010 đó, thì sự trỗi dậy của Trung Quốc và các cái, cái sự kiện diễn ra ở Biển Đông và biển Hoa Đông đó, cùng với những cái chương trình tên lửa của Triều Tiên thì Nhật Bản bắt đầu họ phải bắt đầu điều chỉnh. Đó, thì năm 2014 là cái mốc quan trọng là, là chính phủ Abe đã thay thế hoàn toàn ba nguyên tắc cấm xuất khẩu bằng ba nguyên tắc về chuyển giao thiết bị và công nghệ quốc phòng. Nó chuyển từ cấm sang cho phép có điều kiện. Đó, các thiết bị phi sát thương thuộc năm hạng mục được phép xuất khẩu á, để hỗ trợ đồng minh và duy trì cái chuỗi cung ứng quốc phòng. Nhưng mà đến khoảng năm hai ba hai bốn thì Nhật Bản tiếp tục nới lỏng thêm nữa, cho phép xuất khẩu sản phẩm hoàn thiện trong chương trình máy bay chiến đấu thế hệ mới.
[Nguyễn Tuân]
Đây là cái chương trình hợp tác với Anh và Ý đó, và cho phép chuyển giao cho bên thứ ba. Nhưng mà đến năm hai sáu này dưới bà Thủ tướng Takaichi, bà Đầm thép đó, mà, mà người mà nói là có quan điểm bảo thủ á, và bà từ trước cái, cái, cái, cái bầu cử là đã nói, đã nhấn mạnh là muốn tăng cường quốc phòng mạnh mẽ của Nhật Bản đó. Thì việc bãi bỏ cái giới hạn năm hạng mục không chỉ là kỹ thuật nữa, mà là sự thừa nhận rằng á, cái ngành công nghiệp quốc phòng Nhật Bản họ cần phải có một cái quy mô lớn hơn để tồn tại và phát triển, rồi đồng thời phải củng cố cái liên minh trong bối cảnh Mỹ phải đối mặt với các nhiều, ừm, vấn đề trên thế giới về chuỗi cung ứng toàn cầu nữa. Thì đây phải nói là một cái quá trình tiến hóa tự nhiên, nhưng mà cũng có vướng đày tranh cãi á, nó phản, phản, phản ánh cái sự thay đổi sâu sắc trong nhận thức chiến lược của, của, của, của Nhật Bản.
[Xuân Ngọc]
Vâng, những cái bước đi, những cái mốc lịch sử rất là rõ ràng qua cái phần trình bày của bình luận gia Nguyễn Tuân. Nhưng mà bây giờ tôi rất là muốn anh trở lại nhìn nhận cụ thể hơn cái quyết định được thông qua ngày 21 tháng 4 năm 2026. Cụ thể thì nó bao hàm những cái nội dung, những cái mục điều chỉnh nào và cái cơ chế kiểm soát mới được thiết kế ra sao để mà bảo đảm việc chuyển giao mà không bị lạm dụng hoặc là không gây hệ lụy về an ninh ạ?
[Nguyễn Tuân]
Ờ đúng rồi. Thì đợt điều chỉnh lần này nó dựa trên hai văn kiện nền tảng á, đó là ba nguyên tắc về chuyển giao thiết bị và công nghệ quốc phòng. Sửa đổi và cái, cái gọi là cái nữa là gọi là hướng dẫn thực thi đi kèm theo. Thì điểm, điểm thay đổi mang tính cốt lõi là việc dỡ bỏ hoàn toàn cái giới hạn đối với năm thiết bị-- năm hạng mục thiết bị sát thương. Đó, thì trong theo cái khuôn khổ mới đó, thì thiết bị quốc phòng của Nhật Bản họ được-- họ phân chia thành hai nhóm rất là rõ rệt. Cái nhóm thứ nhất là cái nhóm, ờ, là các hệ thống và phương tiện có khả năng sát thương hoặc phá hủy, bao gồm là tàu chiến nè, tên lửaaa, máy bay chiến đấu, xe tăng, tàu ngầm và các, các, các. Nhóm thứ hai là các thiết bị không mang tính vũ khí giống như là radar, áo giáp cá nhân, hệ thống giám sát và cảnh báo sớm để hỗ trợ tác chiến.
[Nguyễn Tuân]
Thì việc xuất khẩu các thiết bị thuộc cái nhóm mà, mà phi vũ khí á thì hiện tại vẫn ti-tiếp tục nới rộng nhằm phục vụ cái hợp tác an ninh và dân đạo. Nhưng mà trong khi mà cái nhóm mà có vũ khí sát thương á, thì Nhật Bản chỉ cho phép chuyển giao cho mười bảy quốc gia đã có cái, cái thỏa thuận quốc phòng thôi. Để ngăn ngừa lạm dụng đó, thì họ có cái cơ chế kiểm soát vẫn duy trì ở mức rất là chặt chẽ. Rồi mọi cái thương vụ chuyển giao không phân biệt quy mô lớn nhỏ gì hết á, đều phải được cái Hội đồng An ninh Quốc gia xem xét và theo từng trường hợp cụ thể.
[Nguyễn Tuân]
Đó, thì đó là những cái mà, ờ, mà chính quyền Nhật Bản họ cam kết về mặt pháp lý á, để mà, để tránh cái trường hợp là bị lạm dụng cái, cái sản phẩm của họ. Thì Thủ tướng a, Taki nhấn mạnh là cái cách này không-- cái cách thay đổi này không có nghĩa là tái vũ trang theo cái nghĩa truyền thống, mà là cái hình thức là hợp tác phòng thủ thông minh thôi. Mục tiêu cuối cùng vẫn chỉ là tăng cường năng lực răn đe tập thể, đó, thông qua cái chuyện hỗ trợ đối tác với các nước trong khu vực và trên thế giới đó.
[Xuân Ngọc]
Lúc nãy có nhắc tới cái nhóm một, tôi rất quan tâm đến nhóm một, tức là gồm những vũ khí có thể sát thương. Và bây giờ thì chúng ta sẽ nói tới nhóm một có liên quan đến Úc đi. Đó.
[Nguyễn Tuân]
Ừm.
[Xuân Ngọc]
Cái trường hợp này nó diễn ra khi mà cái thỏa thuận giữa Nhật Bản và Úc có liên quan đến tàu hộ vệ frigate lớp Mogami. Vậy thì anh có thể cập nhật một cách thật là chi tiết cái hợp đồng này và phân tích ý nghĩa của nó trong bối cảnh chính sách mới của Tokyo này không ạ?
[Nguyễn Tuân]
Thì ngày 18 tháng Tư năm 2016 đó, thì chỉ ba ngày trước khi Nhật họ công bố cái, cái, cái, cái, cái sửa đổi chính sách chuyển giao thiết bị quốc phòng đó, thì Bộ trưởng Nhật-- Quốc phòng Nhật Bản, ông Koizumi và Bộ trưởng Quốc phòng Úc là ông Marles đã ký cái thỏa thuận lịch sử là Úc đặt mua mười một cái tàu hộ vệ đa năng lớp Mogami phiên bản nâng cấp á, trị giá khoảng mười tỷ đô la Úc á. Thì đây có thể nói là thương vụ xuất khẩu quốc phòng lớn nhất của Nhật Bản từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến giờ. Thì theo hợp đồng đó, thì ba cái tàu đầu tiên sẽ do cái công ty quốc phòng Mitsubishi Heavy Industries đóng tại Nhật Bản, bàn giao khoảng năm 2029 đó. Tám cái tàu còn lại thì sẽ, a, được sản xuất tại nước Úc ở bên Perth á. Thì theo cái mô hình hợp đồng sản xuất và chuyển giao công nghệ á.
[Nguyễn Tuân]
Rồi. Thì mặc dù cái, cái, cái, cái hợp đồng này nó không hoàn toàn phụ thuộc vào cái sửa đổi chính sách công bố ngày 21 tháng Tư á, nhưng mà cái thỏa thuận mua bán này được xem là một cái tiền lệ quan trọng. Nó mở đường chắc có mô hình hợp tác quốc phòng sâu hơn trong tương lai nữa. Thì phải nói là cái-- thì về, về mặt năng lực á thì cái tàu hộ vệ Mogami, cái lớp Mogami này á là đánh giá-- được đánh giá rất là cao nhờ cái, cái hiện đại, tự động hóa lớn, rồi tích hợp hệ thống radar, rồi có thể khả năng chống tàu ngầm vượt trội nữa. Nó rất phù hợp với cái, cái, cái, cái, cái hải, hải quân của nước Úc đó. Thì hợp đồng này cho thấy là Nhật Bản họ đang chuyển từ xuất khẩu thiết bị đơn lẻ sang hợp tác công nghệ quốc phòng toàn diện. Thì coi cái năng lực sản xuất quốc phòng á là một cái công cụ chiến lược để củng cố liên minh và tăng cường răn đe tập thể đó.
[Xuân Ngọc]
Ok.
[Xuân Ngọc]
Đó là những cái liên quan đến nội dung của hợp đồng. Tôi muốn biết về cái phản ứng xung quanh cái hợp đồng này như thế nào từ cộng đồng quốc tế, đặc biệt là đồng minh của Nhật Bản và Trung Quốc về những cái quyết, quyết định kiểu như thế này. Và ở trong nước đó thì bản thân dư luận xã hội và đảng phái chính trị Nhật Bản thể hiện quan điểm ra sao? Tức là chúng ta nhìn vấn đề này ở hai góc độ quốc tế và nội địa.
[Nguyễn Tuân]
Đúng rồi. Thì, thì phải nói là thì rõ ràng thì trên, trên bình diện quốc tế đó thì phản ứng trước cái quyết định của Nhật Bản á, ờ... về thay đổi, a, cái, cái, cái, cái, cái xuất khẩu vũ khí quốc phòng của mình á và, và, và cái chuyện buôn bán với nước Úc là phân hóa khá rõ rệt. Thì các đồng minh và các đối tác an ninh như Hoa Kỳ, Úc và Philippines hoặc là các nước trong cái khối liên minh Quad á, họ bày tỏ cái sự hoan nghênh và xem đây là một cái bước đi tích cực giúp tăng cường cái năng lực răn đe tập thể trước các thách thức an ninh trong khu vực, đặc biệt là từ Trung Quốc đó. Thì ông Bộ trưởng Quốc phòng Úc, ông, ông Marles ông gọi đây là một bước tiến quan trọng trong quan hệ đối tác chiến lược với Tokyo. Nhưng mà ngược lại thì cái phản ứng thì rõ ràng là cái anh phản ứng lớn nhất sẽ là anh Trung Quốc đó.
[Nguyễn Tuân]
Thì, thì truyền thông nhà nước Bắc Kinh á chỉ động-- chỉ, chỉ, chỉ trích cái động thái này là một cái hướng gọi-- họ gọi là cái hướng tái quân sự hóa, cho rằng cái vi phạm tinh thần hiến pháp hòa bình và có nguy cơ kích động chạy điều-- chạy đua vũ trang trong khu vực, đồng thời làm thay đổi cán cân quyền lực tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Còn mình nói về mặt trong nước thì dư luận họ cũng chia rẽ giống nhau vậy đó. Thì liên minh, liên minh cầm quyền của, của bà Thủ tướng Kishida thì ủng hộ cái, cái, cái điều này lắm. Họ coi đây là cái bước đi cần thiết để đảm bảo an ninh quốc gia thôi. Nhưng mà ngược lại á, cái, cái, các nhóm mà phong trào hòa bình hoặc là Đảng Cộng sản Nhật Bản á thì họ lại ngô là-- lo là cái chính sách mới này á nó làm cho cái, cái, cái, cái điều chính hiến pháp nó bị xói mòn, nó không còn cái giá trị nữa.
[Nguyễn Tuân]
Đó, thì đã có-- cũng đã có một số cuộc biểu tình xảy ra ở Nhật Bản rồi đó, ở Tokyo và, và Osaka này. Nhưng mà cũng có, cũng có một điều mà cho thấy là một số cuộc khảo sát gần đây á, khoảng chừng gần sáu mươi phần trăm người dân á, họ chấp nhận hoặc là miễn cưỡng chấp nhận cái sự thay đổi này. Nhưng mà tại sao có sự miễn cưỡng này? Tại vì cái tình hình thế giới nó thay đổi mà. Thì chủ yếu là họ lo ngại về Trung Quốc và Triều Tiên á.
[Xuân Ngọc]
Ừm.
[Nguyễn Tuân]
Để nó cho thấy là xã hội Nhật, Nhật Bản á, họ đang chuyển dịch dần ưu tiên từ cái lý tưởng hòa bình sang một cái, cái gọi là an ninh thực tế đó.
[Xuân Ngọc]
[nhạc перебивка] Quý thính giả đang theo dõi Tạp chí Á Châu ngày nay cùng với Xuân Ngọc và Nguyễn Tuân. [nhạc перебивка] Vâng, tôi thì tôi hiểu rằng là cái việc mà phát triển cái công nghệ vũ khí kiểu như thế này, ngoài cái việc là xuất khẩu kiếm được ngoại tệ về, nó còn mang tính ý nghĩa chiến lược về mặt quốc phòng để bảo đảm an ninh cho cái đất nước đó nữa.
[Nguyễn Tuân]
Đúng rồi.
[Xuân Ngọc]
Và Nhật Bản đang làm cái điều đó. Và nó khiến cho tôi nhớ tới những cái thông tin gần đây được đăng tải rất là nhiều trên các trang chính thống của Trung Quốc, ví dụ như là Tân Hoa xã, thì họ có đưa ra những cái video liên quan tới các cái con robot trông như kiểu chó robot nhưng mang theo vũ khí, mang theo súng và tác chiến một cách rất linh hoạt trên chiến trường.
[Nguyễn Tuân]
Ừm.
[Xuân Ngọc]
Nó như một cái thông điệp gửi đến các quốc gia khác là Trung Quốc hiện nay rất đáng gờm với AI và robot.
[Nguyễn Tuân]
Đúng rồi.
[Xuân Ngọc]
Và như vậy rõ ràng là Nhật Bản không có lý do gì họ không phát triển để mà bảo vệ mình trước. Bên cạnh đó thì nó lại so sánh với cái video gần nhất của Nhật Bản đưa lên, đó là cái hãng Sony đó.Họ tung ra một cái con robot mà có thể chơi bóng bàn linh hoạt và có thể đánh bại luôn cả vận động viên hàng đầu trong lĩnh vực bóng bàn luôn.
[Nguyễn Tuân]
Ừm, ừm.
[Xuân Ngọc]
Nó cũng cho thấy rằng là cái tiềm năng phát triển nếu như họ đưa cái đó mà áp dụng vào quân sự, nó sẽ xảy ra cái điều gì-
[Nguyễn Tuân]
Ừm.
[Xuân Ngọc]
-thì chúng ta có thể tưởng tượng được rồi đấy. Vâng, nhìn từ góc độ đấy thì chúng ta có thể-- cũng thấy rằng là những cái tiên tiến về mặt công nghệ nó dẫn đến những cái phát triển về mặt vũ khí, khoa học, vân vân.
[Nguyễn Tuân]
Ừm.
[Xuân Ngọc]
Thì nó sẽ mang lại cái tiềm năng xuất khẩu vũ khí nói chung cho Nhật Bản. Vậy thì anh có thể đánh giá tiềm năng phát triển xuất khẩu vũ khí quốc phòng của Nhật Bản ra quốc tế trong trung hạn và dài hạn ạ?
[Nguyễn Tuân]
Ờ, phải nói là cái cuộc thay đổi này á, không chỉ là có bước ngoặt chiến lược đâu, mà cái chính sách xuất—xuất khẩu quốc phòng nó còn mở ra một cái-- thành một động lực kinh tế quan trọng đối với Nhật Bản đó. Trong cái bối cảnh là ngân sách quốc phòng của Nhật Bản là tăng, cứ mỗi năm cứ tăng kỉ lục đó. Thì, thì, thì, thì theo cái Viện Nghiên cứu Hòa bình, à, Quốc tế Stockholm á, gọi, gọi tắt là, à, là SIPRI á, thì cái số liệu chính thức vào năm 2024 á, doanh, doanh thu vũ khí của Nhật Bản tăng khoảng bốn mươi phâ-- bốn mươi phần trăm lận, như-- đạt khoảng mười ba chấm ba tỷ đô la Mỹ, tính riêng trong năm cái doanh nghiệp hàng đầu đó. Thì việc nới, nới lỏng cái, cái, cái, cái chuyện xuất khẩu này nó mở ra một chuyển biến mạnh về nguồn thu xuất khẩu cho, cho, cho chính phủ Nhật nè.
[Nguyễn Tuân]
Thì, thì lợi, lợi ích kinh tế nó thể hiện rõ ở, rất rõ ở ba điểm đó là: thứ nhất là mở rộng quy mô sản xuất. Thì các tập đoàn lớn về mặt xuất khẩu vũ khí của Nhật Bản, chẳng hạn như Mitsubishi Heavy nè, rồi Kawasaki Heavy hoặc là Toshiba đó, thì họ có thể tăng sản lượng và hạ giá thành cái sản phẩm xuống. Đó, thì nó-- thì họ có thể duy trì cái công suất dự phòng cho các tình huống khẩn cấp. Cái lợi điểm thứ hai là thúc đẩy việc làm và tăng trưởng. Thì mặc dù chỉ chiếm khoảng một phần trăm GDP thôi, nhưng mà ngành quốc phòng á, của Nhật Bản có thể đạt doanh thu hàng chục tỷ đô mỗi năm khi mà xuất khẩu mở rộng đó.
[Nguyễn Tuân]
Nó tạo hàng chục nghìn công ăn việc làm chất lượng cao. Đó. Và cái thứ ba đó là về dài hạn, đó là xuất khẩu á, nó giúp chia sẻ cái chi phí phát triển các chương trình lớn, à, chẳng hạn như là cái chương trình, à, máy bay chiến đấu mới đó hoặc là chuyện chương trình tên lửa tầm xa đó. Thì nó-- và nó làm giảm luôn cái sự phụ thuộc vào quốc phòng đó. Về mặt tổng thể mà nói thì phải nói là á, cái, cái chính sách mới này nó phản ánh một cái chiến lược là hòa bình thông qua sức mạnh kinh tế đó. Nó đưa công nghiệp quốc phòng Nhật Bản từ cái phòng thủ thuần túy sang tham gia cạnh tranh toàn cầu và kiểm soát đó. Thì, thì đây phải nói là nó củng cố cái vị thế của, của, của Nhật Bản trong cái cấu trúc gọi là giữa an ninh và kinh tế của trong khu vực.
[Xuân Ngọc]
Vâng, như vậy là chúng ta nhìn về nội tại vấn đề phát triển quốc phòng của Nhật Bản. Nhưng mà nhìn ra toàn cảnh cái thị trường xuất khẩu vũ khí, những cái thị trường mà những nước hàng đầu như Mỹ, Pháp, Đức, Hàn Quốc, Trung Quốc họ đều đang sản xuất rất là mạnh mẽ và xuất khẩu rất là nhiều vũ khí-
[Nguyễn Tuân]
Ừm.
[Xuân Ngọc]
-thì Nhật Bản sẽ nằm ở đâu và cạnh tranh như thế nào?
[Nguyễn Tuân]
Ờ thì đúng rồi, phải nói là cái thị trường xuất khẩu vũ khí hiện toàn cầu nó quy mô rất là lớn và càng ngày càng cạnh tranh khắt liệt và bây giờ khốc liệt hơn những cái, cái, cái, cái, cái bất động khắp nơi diễn ra khắp nơi trên thế giới. Thì hiện tại bây giờ đó, thì Hoa Kỳ họ tiếp tục-- họ vẫn thống lĩnh cái thị trường xuất khẩu vũ khí này khoảng chừng bốn mươi hai phần trăm tỷ phần đó, kế đến là Pháp khoảng mười phần trăm, Israel và, và Nga nữa. Nhưng mà đặc biệt ở trong khu vực châu Á mình ngoài Trung Quốc ra đó thì anh Hàn Quốc là xuất khẩu vũ khí cũng rất là nhiều. Đó, thì Nhật Bản hiện chưa lọt vào cái nhóm mười nước xuất khẩu hàng đầu, nhưng mà họ đang tăng tốc nhờ các điều chỉnh chính sách. Đó, thì, thì, thì bây giờ á, Mỹ họ, họ vượt trội là nhờ cái quy mô sản xuất, chuỗi cung ứng toàn cầu và mạng lưới đồng minh sâu rộng đó.
[Nguyễn Tuân]
Thì Nhật Bản á khó mà cạnh tranh được trực diện các hợp đồng cực lớn, nhưng họ sẽ có cái lợi thế là cái hình ảnh á, là nhà cung cấp ít ràng buộc về chiến lược. Giống như anh Mỹ thường mới nói là tôi muốn mua vũ khí của tôi là phải thay đổi kinh tế hoặc là chính sách thể chế rồi các thứ đó. Thì làm Nhật này không làm-- những cái-- không có đưa những ràng buộc chính trị này vào. Đó, thì cái điều này nó sẽ hấp dẫn hơn những cái các nước ở khu-- ở khu vực Đông Á hoặc là các nước mà họ không muốn bị phụ thuộc vào những cái ràng buộc đó. Thì và đồng thời những nước Đông Nam Á họ cũng, hoặc là châu Á họ muốn, muốn đa dạng hóa cái nguồn cung đó. Còn mà ở châu Âu, Pháp và Đức thì cái các nước này thì mạnh về cái gói giải pháp trọn gói, cùng với lại một cái hệ thống hậu mãi lâu đời. Trong khi đó Nhật Bản cạnh tranh á, thì họ sẽ cạnh tranh bằng những cái công nghệ kỹ thuật cao, chẳng hạn như là công nghệ tàng hình, tự động hóa và chi phí vận hành thấp hơn đó.
[Nguyễn Tuân]
Nhưng mà á, họ đang có một cái bật tợ-- cái bật lợi đó là cái mạng lưới bán hàng toàn cầu của họ không có nhiều. Tại vì hồi xưa tới giờ toàn là bán chỉ là phòng thủ thôi mà, có được cho xuất khẩu gì, đúng không? Thì bây giờ phải bước bắt đầu từ con số zero mà. Thì, thì nhưng mà nói riêng về cái khu vực châu Á thì Hàn Quốc là một cái đối thủ trực tiếp và, và phải là mạnh nhất cái khu vực châu Á đối với Nhật đó. Thì Hàn Quốc họ xuất khẩu khá lớn và cạnh-- và, và, và giao hàng rất là nhanh đó. Thì so với Seoul đó, thì Nhật Bản á, họ vượt trội về cái độ tinh xảo công nghệ và uy tín, chất lượng. Nhưng mà họ cần phải cải thiện cái tốc độ sản xuất và khả năng kiểm soát chi phí đó. Còn nếu mà so với anh Trung Quốc á thì Trung Quốc thì họ lại tập trung vào cái phân khúc giá rẻ và số lượng lớn. Nhưng mà họ lại bị hạn chế về một số nước lo, lo ngại về cái chất lượng đó và đồng thời là rủi ro chính trị hoặc là đó. Thành ra là Nhật á thì lại được có lợi thế so với Trung Quốc là được xem là coi như nhà cung cấp có vẻ minh bạch hơn.
[Nguyễn Tuân]
Thì, thì nói tổng thể ra mà nói đó thì thách thức lớn nhất của, của Nhật Bản nó nằm ở cái gọi là cái nội tại đó, là năng lực sản xuất còn hạn chế, cái chuỗi cung ứng cần phải mở rộng hơn và, và hệ thống hậu mãi phải toàn cầu phải, phải, phải nâng cao nữa. Đồng thời bị thêm cái ràng buộc là phải tuân thủ các, các, các, các cái điều kiện pháp lý trong hiến pháp nữa. Thành ra họ cũng, cũng hơi khó cho họ đó. Thì dù vậy đó, nếu mà họ tận dụng được cái lợi thế công nghệ cao và có cái hợp tác liên minh giống như cái khối QUAD hoặc là cái, cái, cái khối AUKUS đó, thì mở rộng đó, thì hình ảnh cái nha-- của Nhật Bản gọi là nhà cung cấp đáng tin cậy đó nó sẽ, sẽ nâng cao lên rất nhiều. Thì Nhật Bản đó họ có thể khả năng giành được khoảng hai đến năm phần trăm cái thị trường xuất khẩu vũ khí toàn cầu trong năm tới mười năm tới đó. Thì trọng tâm của họ sẽ tập trung vào cái khu vực Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương đó.
[Xuân Ngọc]
Vâng, có lẽ là thời gian thì không còn nữa. Trước khi kết thúc chương trình, có lẽ là bình luận gia Nguyễn Tuân nhận xét một cách thật là tổng quát và ngắn gọn về cái ý nghĩa của việc chuyển hướng chính sách về quốc phòng Nhật Bản mới nhất ạ.
[Nguyễn Tuân]
Ờ đúng rồi đó. Thì nói, nói này thì nói cũng nhiều lắm, nhưng mà nếu mà mình nói nhìn lại cái sự kiện này đó thì có thể nói đây là một cái bước ngoặt mang tính lịch sử đó. Nó phản ánh cái quá trình Nhật Bản đang tái định nghĩa cái vai trò của mình trong cái thế kỷ hai mươi mốt. Thì Tokyo đó không còn chỉ là một cái cường quốc kinh tế nữa với cái lập trường phòng thủ thụ động, mà họ đang hướng tới một cái hình ảnh là một quốc gia phòng thủ quốc phòng và có cái trách nhiệm chủ động hơn, đóng góp cho hòa bình và ổn định khu vực thông qua cái hợp tác và năng lực răn đe đáng tin cậy của mình. Thì tương lai á, của cái chính sách thay đổi này nó sẽ phụ thuộc rất lớn vào cái cách Nhật Bản triển khai nó trên, trên thực tế. Đặc biệt là họ phải là, là, là có mức độ minh bạch, kiểm soát chặt chẽ và cam kết trách nhiệm trong cả đối nội lẫn đối ngoại trong khu-- trong cái khu vực thế giới đó.
[Xuân Ngọc]
Một lần nữa rất là cảm ơn bình luận gia Nguyễn Tuân tham gia chương trình ạ.
[Nguyễn Tuân]
Ờ xin cảm ơn Xuân Ngọc và hẹn quý thính giả chương trình tuần sau.
