Châu Á đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử khi "quả bom hẹn giờ" nhân khẩu học không còn là dự báo xa xôi mà đã bắt đầu phát nổ. Khủng hoảng sinh suất — một thách thức mang tính cấu trúc kéo dài nhiều thập kỷ — đang âm thầm định hình lại tương lai kinh tế và xã hội của hàng loạt quốc gia. Trong bức tranh đầy biến động đó, Thái Lan và Hàn Quốc nổi lên như hai lát cắt tiêu biểu, phản ánh những quỹ đạo khác nhau nhưng cùng chung một đích đến đầy áp lực.
Trong khi Thái Lan đang rơi vào vòng xoáy suy giảm tự nhiên lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, thì Hàn Quốc lại đang chứng kiến những tia hy vọng mong manh sau hơn một thập kỷ đứng "đội sổ" thế giới. Diễn biến tại hai quốc gia này không chỉ là câu chuyện riêng lẻ mà còn là bài học xương máu cho toàn khu vực, đặc biệt là những quốc gia đang phát triển.
Bức tranh đối lập giữa hai điểm nóng nhân khẩu học
Theo số liệu công bố cuối tháng 2/2026 của Bộ Thống kê Hàn Quốc, quốc gia này đang ghi nhận những tín hiệu phục hồi đáng chú ý. Tỷ suất sinh tổng hợp (TFR) năm 2025 đạt 0,80, tăng so với mức 0,75 của năm 2024. Đây là năm thứ hai liên tiếp con số này tăng trưởng, đánh dấu mức tăng mạnh nhất trong 15 năm qua. Đáng kinh ngạc hơn, vào tháng 1/2026, chỉ số TFR hàng tháng đã chạm mốc 0,99 — mức cao nhất kể từ khi Hàn Quốc bắt đầu theo dõi chi tiết chỉ tiêu này.
Trái ngược với đà hồi phục của nước láng giềng Đông Bắc Á, Thái Lan lại đang trải qua một giai đoạn suy giảm nhanh và sâu hơn dự kiến. Theo Viện Nghiên cứu Dân số và Xã hội (Đại học Mahidol), TFR của Thái Lan ước tính giữa năm 2026 chỉ còn 0,86. Năm 2025 đánh dấu một cột mốc buồn khi quốc gia này chỉ ghi nhận khoảng 416.574 ca sinh — mức thấp nhất trong 75 năm — trong khi số ca tử vong lên tới hơn 559.000. Kết quả là dân số Thái Lan đã giảm tự nhiên hơn 143.000 người, đánh dấu năm thứ năm liên tiếp tăng trưởng âm.
Sự khác biệt nằm ở chỗ: Hàn Quốc đã ở trạng thái siêu thấp từ lâu và bắt đầu có dấu hiệu "chạm đáy bật lên" nhờ các can thiệp chính sách quyết liệt. Trong khi đó, Thái Lan đang trượt dốc không phanh từ mức sinh trung bình chỉ trong vài năm ngắn ngủi, một tốc độ suy giảm chưa từng có tiền lệ trong khu vực.
Lịch sử và những quỹ đạo suy giảm khác biệt
Nhìn lại thập niên 1960, cả hai quốc gia đều có mức sinh rất cao, trung bình mỗi phụ nữ có khoảng 6 con. Tuy nhiên, con đường dẫn đến tình trạng hiện tại lại mang những sắc thái riêng biệt.
Tại Hàn Quốc, quá trình công nghiệp hóa thần tốc và các chương trình kế hoạch hóa gia đình dưới thời Tổng thống Park Chung-hee đã kéo mức sinh xuống dưới ngưỡng thay thế (2,1) vào cuối những năm 1980. Đến năm 2023, TFR chạm đáy ở mức 0,72. Sự nhích lên nhẹ trong giai đoạn 2024-2025 được giới phân tích cho là nhờ "thế hệ echo boomer" (con cái của thế hệ bùng nổ dân số) bước vào độ tuổi lập gia đình, kết hợp với các gói hỗ trợ tài chính trực tiếp khổng lồ.
Thái Lan lại là một câu chuyện khác. Từng được coi là hình mẫu thành công về kế hoạch hóa gia đình trong thập niên 1970-1980, mức sinh của Thái Lan giảm khá ổn định. Tuy nhiên, cú sốc thực sự xảy ra từ năm 2024, khi tốc độ sụt giảm tăng tốc đột ngột. Hệ quả là đến năm 2026, lực lượng lao động (15–59 tuổi) chỉ còn khoảng 41,4 triệu người, trong khi nhóm người trên 60 tuổi đã chiếm gần 23%. Tốc độ già hóa này vượt xa các kịch bản dự báo của Liên Hợp Quốc, cho thấy Thái Lan đang đối mặt với cú sốc nhân khẩu học nghiêm trọng hơn nhiều so với dự kiến.
Áp lực kép và những mảng màu tương phản
Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này trước hết nằm ở những áp lực kinh tế - xã hội phổ biến: chi phí nuôi dạy trẻ leo thang, giá nhà ở cao ngất ngưỡng và sự thay đổi trong hệ giá trị của giới trẻ. Tại cả hai nước, phụ nữ hiện đại ưu tiên sự nghiệp và độc lập tài chính hơn là thiên chức làm mẹ truyền thống.
Tuy nhiên, tại Hàn Quốc, "địa ngục học thêm" (hagwon) và văn hóa làm việc kiệt sức là những rào cản lớn nhất. Chi phí nuôi một đứa trẻ đến tuổi trưởng thành tại Seoul có thể lên tới vài trăm ngàn đô la, tạo ra một rào cản tâm lý cực lớn đối với các cặp vợ chồng trẻ.
Ở Thái Lan, vấn đề lại mang tính cấu trúc kinh tế. Quá trình đô thị hóa diễn ra quá nhanh nhưng hệ thống an sinh xã hội chưa theo kịp đã tạo ra cảm giác bất an dài hạn. Đặc biệt, Thái Lan đang rơi vào tình cảnh "già trước khi giàu". Với GDP bình quân đầu người chỉ khoảng 7.000 USD (so với 35.000 USD của Hàn Quốc), Thái Lan thiếu hụt nguồn lực tài khóa để triển khai các chính sách khuyến sinh quy mô lớn như người láng giềng giàu có.
Hệ lụy và nguy cơ rơi vào bẫy dân số thấp
Trong 10–20 năm tới, tác động của khủng hoảng sinh suất sẽ lan tỏa ra mọi ngóc ngách của nền kinh tế. Hàn Quốc đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nhân lực trầm trọng trong các ngành công nghệ cao và bán dẫn — vốn là xương sống của đất nước. Chính phủ nước này cảnh báo tăng trưởng GDP có thể suy giảm từ 0,5 đến 1 điểm phần trăm mỗi năm nếu không có giải pháp bù đắp từ tự động hóa hoặc nhập cư.
Đối với Thái Lan, thách thức còn nặng nề hơn khi lực lượng lao động dự kiến giảm 2,5 triệu người chỉ trong một thập kỷ tới. Nông nghiệp và du lịch — hai trụ cột kinh tế — sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp. Đến năm 2040, khi một phần ba dân số là người già, hệ thống y tế và quỹ hưu trí sẽ đứng trước nguy cơ quá tải và vỡ nợ. Cả hai quốc gia đều đang đứng trước nguy cơ rơi vào "bẫy dân số thấp", nơi mức sinh thấp và tăng trưởng chậm tự củng cố lẫn nhau, tạo thành một vòng xoáy đi xuống rất khó đảo ngược.
Chiến lược ứng phó và những bài học kinh nghiệm
Hàn Quốc đã chọn con đường can thiệp mạnh bằng tài chính. Từ năm 2006, hàng trăm tỷ USD đã được chi ra để hỗ trợ nghỉ thai sản, tặng tiền mặt lên tới hàng chục triệu won cho mỗi trẻ sơ sinh, và xây dựng hệ thống mầm non miễn phí. Sự tham gia của các tập đoàn tư nhân với những khoản thưởng khổng lồ cho nhân viên sinh con cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện tâm lý xã hội.
Trong khi đó, Thái Lan mới đang ở giai đoạn đầu của việc nhận diện vấn đề. Các chính sách hiện tại vẫn mang tính rời rạc và thiên về khẩu hiệu hơn là hành động thực chất. Các chuyên gia khuyến nghị Thái Lan cần một cải cách căn cơ: không chỉ là trợ cấp tiền mặt mà phải là xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ gia đình, bao gồm cả việc cải cách thị trường lao động để phụ nữ không phải chọn lựa giữa sự nghiệp và con cái.
Nhìn rộng ra khu vực, Nhật Bản và Singapore là những ví dụ điển hình cho thấy các chính sách bền bỉ có thể tạo ra sự ổn định nhất định. Nhật Bản tập trung vào hệ thống chăm sóc trẻ mầm non và ứng dụng robot, trong khi Singapore kiên trì với gói hỗ trợ "Baby Bonus" suốt hơn hai thập kỷ. Bài học chung là: hỗ trợ tài chính phải đi đôi với sự thay đổi về văn hóa làm việc và bình đẳng giới.
Hồi chuông cảnh tỉnh cho phần còn lại của châu Á
Thái Lan và Hàn Quốc chính là những "tín hiệu cảnh báo sớm". Những quốc gia đang phát triển như Việt Nam cần nhìn vào đây để thấy tương lai của chính mình. Dù mức sinh của Việt Nam hiện vẫn ổn định quanh ngưỡng 1,95, nhưng xu hướng giảm sâu tại các đô thị lớn là dấu hiệu không thể xem thường. "Cửa sổ cơ hội" dân số vàng đang khép lại rất nhanh.
Khủng hoảng sinh suất không chỉ là vấn đề của từng gia đình mà là bài toán tồn vong của một dân tộc. Nếu không có những hành động quyết liệt ngay từ bây giờ — từ việc xây dựng các quỹ hỗ trợ sinh con dài hạn đến việc thay đổi tư duy xã hội về giá trị gia đình — châu Á có nguy cơ mất đi sức sống kinh tế và vị thế trên trường quốc tế vào giữa thế kỷ này. Sinh con cần được xem là một khoản đầu tư cho tương lai bền vững của xã hội, và trách nhiệm đó thuộc về toàn bộ hệ thống chứ không chỉ của riêng phụ nữ.
READ MORE
Á châu Ngày nay
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
Phần "Transcript" do AI tạo ra. Đọc thêm về việc SBS sử dụng AI: https://www.sbs.com.au/aboutus/sbs-guiding-principles-for-use-of-ai/
