Cuộc xung đột tại Iran năm 2026 không chỉ để lại những tổn thất nghiêm trọng về con người và cơ sở hạ tầng khu vực mà còn dẫn đến một thực tế gây nhiều tranh cãi: sự xuất hiện của những "bên hưởng lợi" về kinh tế, công nghệ và ngân sách quốc phòng. Theo các báo cáo từ Reuters, The New York Times và tài liệu chính thức từ Ngũ Giác Đài tính đến đầu tháng 4/2026, cuộc chiến này đang mang lại những lợi ích chiến lược và tài chính đáng kể cho các bên thứ ba, đồng thời kích hoạt một cuộc chạy đua vũ trang quy mô lớn trên toàn cầu.
Những quốc gia hưởng lợi từ biến động địa chính trị
Dù chiến tranh hiện đại luôn đi kèm chi phí nhân đạo và rủi ro kinh tế vĩ mô khổng lồ, một số quốc gia đang ghi nhận lợi nhuận ngắn hạn nhờ sự đứt gãy của chuỗi cung ứng năng lượng.
Nga: Moscow nổi lên là bên hưởng lợi rõ ràng nhất về mặt kinh tế. Giá dầu toàn cầu tăng mạnh do rủi ro gián đoạn nguồn cung qua Eo biển Hormuz đã đẩy mạnh doanh thu xuất khẩu dầu mỏ. Đây được xem là "cứu cánh" quan trọng cho nền kinh tế Nga giữa bối cảnh xung đột tại Ukraine vẫn tiếp diễn.
Các nhà xuất khẩu năng lượng an toàn: Na Uy, Canada và Brazil cũng hưởng lợi trực tiếp từ giá dầu cao mà không phải đối mặt với rủi ro sản xuất trong khu vực chiến sự.
Sự bùng nổ của ngành công nghiệp quốc phòng
Lĩnh vực sản xuất vũ khí là "người thắng cuộc" rõ rệt nhất. Chi tiêu thực tế của Mỹ chỉ trong khoảng 100 giờ đầu tiên của chiến dịch đã lên tới 3,7 tỷ USD và đạt 11,3 tỷ USD chỉ sau sáu ngày. Những con số này kích hoạt nhu cầu khổng lồ về đạn dược, tên lửa hành trình và hệ thống phòng thủ.
Các tập đoàn quốc phòng hàng đầu Mỹ như Lockheed Martin, RTX và Northrop Grumman chứng kiến cổ phiếu tăng trưởng từ 4-6% ngay từ những ngày đầu. Tại Israel, tập đoàn Elbit Systems ghi nhận mức tăng kỷ lục khoảng 51% kể từ tháng 1/2026 nhờ ưu thế về máy bay không người lái (UAV) và an ninh mạng. Xu hướng này lan rộng sang châu Âu với các tên tuổi như BAE Systems, Rheinmetall và Thales, nhờ nhu cầu tái vũ trang cấp bách của NATO và các nước Vùng Vịnh.
Ngân sách quốc phòng Mỹ chạm mức kỷ lục
Theo đề xuất ngân sách năm tài chính 2027 (FY2027), Chính phủ Mỹ đã đề nghị Quốc hội phê duyệt tổng mức chi tiêu quốc phòng lên tới 1,5 nghìn tỷ USD. Đây là mức tăng mạnh nhất trong một năm kể từ sau Thế chiến thứ hai, cao hơn 42% so với năm 2026.
Đối với năm tài chính 2026, dù ngân sách cơ bản được thông qua ở mức 961,6 tỷ USD, chi phí phát sinh từ chiến dịch quân sự tại Iran đã nhanh chóng vượt dự báo. Ngũ Giác Đài đã đệ trình yêu cầu bổ sung hơn 200 tỷ USD để tái bổ sung kho đạn dược đang cạn kiệt như tên lửa Tomahawk, Patriot và THAAD. Chính phủ Mỹ thậm chí đã kêu gọi các tập đoàn quốc phòng chuyển sang "tư thế thời chiến", ưu tiên mở rộng sản xuất hơn là chi trả cổ tức.
Cuộc chiến trí tuệ nhân tạo (AI) đầu tiên trong lịch sử
Xung đột Iran 2026 được các chuyên gia gọi là "cuộc chiến AI đầu tiên" do quy mô sử dụng drone và trí tuệ nhân tạo mang tính quyết định.
Iran triển khai hàng nghìn drone Shahed giá rẻ (20.000 - 50.000 USD/chiếc), buộc đối phương phải sử dụng tên lửa đánh chặn đắt tiền gấp nhiều lần. Thực tế này thúc đẩy Mỹ triển khai LUCAS - loại drone tấn công tự sát giá rẻ - và Israel sử dụng các nền tảng Hermes 900 cho các nhiệm vụ trinh sát và tấn công chính xác.
Ở cấp độ cao hơn, AI đã tạo ra bước nhảy vọt trong tác chiến:
Hệ thống Maven Smart System (Palantir Technologies): Sử dụng AI để tổng hợp dữ liệu từ vệ tinh, radar và drone để tự động phân loại mục tiêu. Trong 24 giờ đầu, hệ thống này giúp thực hiện hơn 1.000 cuộc tấn công với tốc độ vượt xa truyền thống nhưng chỉ cần 10% nhân lực phân tích.
Hệ thống Lattice (Anduril Industries): Được lựa chọn làm cốt lõi cho lực lượng chống drone của Mỹ với các hợp đồng tiềm năng lên tới 20 tỷ USD.
Thị trường AI trong quốc phòng được dự báo sẽ tăng từ 25,4 tỷ USD (2024) lên hơn 65,4 tỷ USD vào năm 2034.
Ukraine và vai trò bất ngờ tại Vùng Vịnh
Ukraine đã tận dụng kinh nghiệm thực chiến đối phó với drone để trở thành nhà cung cấp giải pháp an ninh quan trọng cho các nước Vùng Vịnh. Cuối tháng 3/2026, Ukraine đã ký kết các thỏa thuận hợp tác quốc phòng 10 năm với Saudi Arabia và Qatar về chuyển giao công nghệ drone và hệ thống chiến tranh điện tử.
Các quốc gia như UAE và Kuwait đang đàm phán mua hàng nghìn drone đánh chặn từ các công ty Ukraine như Wild Hornets hay SkyFall. Ngành xuất khẩu quốc phòng của Ukraine được dự báo có thể đạt 10 tỷ USD mỗi năm trong vòng 5 năm tới, biến nước này thành một trung tâm công nghệ quốc phòng mới.
Làn sóng chạy đua vũ trang toàn cầu và NATO
Báo cáo thường niên của Tổng thư ký NATO ngày 26/3/2026 cho thấy chi tiêu quốc phòng toàn khối đã đạt mức trung bình 2,77% GDP, vượt mốc 1,4 nghìn tỷ USD. Lần đầu tiên, toàn bộ 32 quốc gia thành viên đều đạt hoặc vượt ngưỡng chi tiêu 2% GDP. Đặc biệt, các nước sườn phía Đông như Ba Lan và các quốc gia Baltic đã đẩy chi tiêu lên trên 3,5% GDP.
Cuộc chiến Iran đã phơi bày sự thiếu hụt đạn dược trầm trọng khi hơn 11.000 quả đạn được sử dụng chỉ trong vài tuần đầu. Điều này buộc toàn bộ khối NATO và các đồng minh phải tăng tốc mở rộng năng lực sản xuất công nghiệp quốc phòng.
Rủi ro và tính bền vững dài hạn
Mặc dù tạo ra sự tăng trưởng tài chính cho một nhóm hẹp các tập đoàn đa quốc gia, cuộc xung đột này lại đặt nền kinh tế toàn cầu trước rủi ro lớn về lạm phát và suy thoái do giá năng lượng. Quan trọng hơn, chi phí nhân đạo và sự phá hủy hạ tầng là những tổn thất không thể bù đắp bằng tiền bạc.
Về dài hạn, ngành công nghiệp quốc phòng đang chuyển dịch sang mô hình "nhiều và thông minh" với trọng tâm là AI. Tuy nhiên, thách thức thực sự vẫn nằm ở bản lĩnh chính trị của các nhà lãnh đạo trong việc tìm kiếm các giải pháp ngoại giao để ngăn chặn sự leo thang của cuộc chạy đua vũ trang tốn kém và nguy hiểm này.
READ MORE
Á châu Ngày nay
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
Phần "Transcript" do AI tạo ra. Đọc thêm về việc SBS sử dụng AI: https://www.sbs.com.au/aboutus/sbs-guiding-principles-for-use-of-ai/
