Thị trường ngoại hối châu Á năm 2026 biến động dữ dội dưới gọng kìm kép từ đồng USD mạnh và cú sốc năng lượng do phong tỏa eo biển Hormuz. Dù các đồng tiền chủ chốt như Won Hàn Quốc hay Rupiah Indonesia liên tục lập đáy lịch sử, đây vẫn là cuộc sát hạch sức bền vĩ mô chứ không phải sự lặp lại của cuộc khủng hoảng hệ thống năm 1997 nhờ dự trữ ngoại hối dày dặn và chế độ tỷ giá linh hoạt. Rủi ro truyền dẫn qua lạm phát và lãi suất cao đang bào mòn kinh tế thực, đặc biệt đẩy tầng lớp trung lưu Indonesia vào vòng xoáy nợ trực tuyến. Trước tình hình đó, các quốc gia buộc phải phòng thủ chủ động bằng cách thắt chặt tiền tệ, kỷ luật tài khóa và tận dụng xuất khẩu công nghệ để cân bằng nền kinh tế.
Thị trường ngoại hối những tuần qua chứng kiến nhiều cột mốc lịch sử bị xô đổ. Đồng Won Hàn Quốc chọc thủng ngưỡng 1.560 Won/USD – mức thấp nhất kể từ năm 2009. Đồng Rupee Ấn Độ và Peso Philippines liên tục lập đáy mới. Đặc biệt, đồng Rupiah của Indonesia suy yếu qua các mức chưa từng có trong lịch sử. Cùng với đó, xung đột vũ trang tại Trung Đông trực tiếp phong tỏa eo biển Hormuz, đẩy giá dầu thô và khí hóa lỏng (LNG) tăng vọt.
Bối cảnh dồn dập này kích hoạt tâm lý lo ngại về một cuộc khủng hoảng tài chính toàn diện tương tự năm 1997. Tuy nhiên, bản chất và cấu trúc kháng cự của các nền kinh tế châu Á hiện tại đã thay đổi hoàn toàn.
Gọng kìm kép siết chặt các đồng nội tệ
Áp lực hiện tại đến từ "gọng kìm kép": sức mạnh vượt trội của đồng USD do lãi suất Fed neo cao, kết hợp với cú sốc cung năng lượng từ eo biển Hormuz.
Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), châu Á tiêu thụ gần 80% lượng LNG xuất khẩu qua eo biển Hormuz, chiếm 38% sản lượng dầu và 35% năng lực lọc dầu toàn cầu. Khi eo biển này bị phong tỏa, các quốc gia ròng nhập khẩu năng lượng như Hàn Quốc, Philippines, Ấn Độ phải chi nhiều USD hơn cho nhiên liệu. Điều này bóp nghẹt cán cân vãng lai, xói mòn thặng dư thương mại và đẩy nhu cầu thu gom USD lên đỉnh điểm.
Sự khác biệt căn bản so với năm 1997
Châu Á năm 2026 sở hữu ba trụ cột vĩ mô vững chắc để phòng thủ: Chế độ tỷ giá, Dự trữ ngoại hối và Cấu trúc nợ nước ngoài.
| Tiêu chí so sánh | Khủng hoảng Tài chính Châu Á 1997 | Tình thế địa chính trị & kinh tế 2026 |
| Chế độ tỷ giá | Neo cố định (Pegged) vào USD, tạo ra sự định giá sai lầm và kích thích đầu cơ. | Thả nổi có quản lý (Managed Float), tỷ giá linh hoạt đóng vai trò như "vùng đệm giảm chấn". |
| Dự trữ ngoại hối | Mỏng manh, cạn kiệt nhanh chóng khi bị các quỹ đầu cơ tấn công. | Dày dặn, đồ sộ (Ví dụ: Hàn Quốc đạt 426,99 tỷ USD vào cuối tháng 5/2026). |
| Bản chất của nợ | Vay mượn ngắn hạn bằng USD của khu vực tư nhân vô tội vạ, thiếu phòng hộ rủi ro. | Nợ công và nợ tư nhân phần lớn được nội địa hóa bằng đồng nội tệ; hệ thống ngân hàng được quản trị chặt chẽ. |
Ví dụ tại Hàn Quốc, dù khối ngoại bán ròng 44.710 tỷ Won (gần 30 tỷ USD) trong tháng 5 khiến đồng Won lao dốc, quốc gia này vẫn ghi nhận thặng dư thương mại kỷ lục 26,95 tỷ USD nhờ chu kỳ bùng nổ của chip bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI). Nền tảng nội tại khỏe mạnh cùng kho dự trữ ngoại hối gần 427 tỷ USD cho thấy đây là một cuộc sát hạch sức bền khắc nghiệt (Stress Test), chứ không phải khủng hoảng hệ thống.
Bốn kênh truyền dẫn rủi ro đến kinh tế thực
Dù không sụp đổ hệ thống, việc nội tệ mất giá liên tục dưới áp lực giá năng lượng vẫn gây tổn thương sâu sắc qua bốn kênh:
- Lạm phát nhập khẩu (Imported Inflation): Nội tệ mất giá cộng với giá hàng hóa tính bằng USD tăng làm tăng chi phí nhập khẩu kép, đẩy chỉ số giá tiêu dùng (CPI) lên cao, bóp nghẹt sức mua nội địa.
- Chi phí sản xuất tăng: Giá điện và logistics tăng mạnh làm thu hẹp biên lợi nhuận của doanh nghiệp, dẫn đến nguy cơ đình trệ sản xuất.
- Áp lực nợ ngoại tệ: USD tăng giá làm tăng nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi tính bằng nội tệ của các tập đoàn lớn nắm giữ nợ USD.
- Vòng xoáy lãi suất: Các ngân hàng trung ương buộc phải tăng lãi suất để bảo vệ tỷ giá, vô tình làm tăng chi phí vay mượn trong nước và tăng nguy cơ nợ xấu.
Tiêu điểm Indonesia: Từ "ngôi sao" đến quả bom nổ chậm "Pinjol"
Từng là ngôi sao tăng trưởng, Indonesia trượt dài vào khủng hoảng tiền tệ khi đồng Rupiah lao dốc vượt ngưỡng 18.058 Rupiah/USD – vượt qua đáy lịch sử năm 1997. Đồng Rupiah mất giá hơn 9,2% trong năm 2025 và thêm 8% trong gần 6 tháng đầu năm 2026 so với đồng Đô la Singapore (SGD).
Nguyên nhân do lỗ hổng ròng nhập khẩu dầu mỏ bị cú sốc Trung Đông khai thác, kết hợp với sự sụp đổ niềm tin chính trị khi chính quyền Tổng thống Prabowo Subianto can thiệp vào sự độc lập của Ngân hàng Trung ương (BI), lập Quỹ Danantara thiếu minh bạch, và đưa ra phát ngôn dân túy sai lầm: "Người dân nông thôn đâu có xài tiền đô".
Khủng hoảng càng nhức nhối với nạn "Pinjol" (vay tiền trực tuyến). Khi chi phí sinh hoạt đô thị tăng vọt, tầng lớp trung lưu đã tìm đến các ứng dụng vay tiền nhanh để duy trì mức sống, tạo thành vòng xoáy "vay ứng dụng này trả ứng dụng kia". Đến giữa năm 2026, nợ quá hạn hệ thống Pinjol vượt ngưỡng 101 nghìn tỷ Rupiah (hơn 5,5 tỷ USD), hủy diệt sức mua tương lai và đe dọa gây bất ổn an sinh xã hội.
Chiến lược phòng thủ của châu Á
Đối phó thực tế, đầu tháng 6 năm 2026, Indonesia triển khai gói thắt chặt tiền tệ kết hợp kỷ luật tài khóa: nâng lãi suất điều hành lên 5,5%, thắt chặt quản lý ngoại hối, và tăng mạnh gần 32% giá xăng không trợ cấp Pertamax (lên 16.250 Rupiah/lít) để cứu tài khóa trong khi vẫn giữ nguyên giá xăng nền Pertalite. Biện pháp này giúp Rupiah hồi phục nhẹ về mức 17.900 Rupiah/USD, đổi lại là tăng trưởng kinh tế suy giảm.
Trên toàn khu vực, các nhà hoạch định chính sách đang chuyển dịch sang chiến lược "phòng thủ chủ động":
- Tiền tệ: Neo lãi suất ở mức cao hoặc tăng ngoài chu kỳ để giữ chân dòng vốn.
- Can thiệp FX: Sử dụng dự trữ ngoại hối để can thiệp trực tiếp hoặc qua kênh ngầm nhằm làm mượt biến động tỷ giá.
- Tài khóa: Cắt giảm trợ cấp cào bằng, chuyển sang trợ cấp mục tiêu và ưu tiên đáo hạn nợ trong nước.
- Thương mại: Tận dụng đồng nội tệ yếu để thúc đẩy xuất khẩu công nghệ (AI, bán dẫn) và đa dạng hóa thanh toán bằng đồng nội tệ (LCT) để giảm phụ thuộc vào USD.
Tìm kiếm điểm cân bằng giữa "ổn định tỷ giá, kiềm chế lạm phát" và "bảo vệ doanh nghiệp nội địa trước chi phí đầu vào tăng cao" chính là thách thức lớn nhất của châu Á lúc này.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
Phần "Transcript" do AI tạo ra. Đọc thêm về việc SBS sử dụng AI: https://www.sbs.com.au/aboutus/sbs-guiding-principles-for-use-of-ai/
