Cuộc xung đột bùng nổ giữa Iran và Israel không còn gói gọn trong ranh giới Trung Đông mà đang tạo ra những cơn sóng thần địa chính trị lan tận sang bờ bên kia Thái Bình Dương. Khi những quả tên lửa của Tehran nhắm thẳng vào miền Trung Israel và các căn cứ quân sự có sự hiện diện của quân đội Mỹ, thế giới đang chứng kiến một sự chuyển dịch quyền lực đáng kinh rể. Việc Mỹ phải dồn tổng lực nguồn lực quân sự, ngoại giao và hậu cần vào "chảo lửa" này đã vô tình để lộ một khoảng trống quyền lực tại châu Á, buộc các quốc gia trong khu vực phải tái định hình chiến lược sinh tồn.
Điểm yếu từ chiến lược xoay trục
Kể từ thời Tổng thống Obama, Mỹ luôn theo đuổi chiến lược "xoay trục" sang châu Á nhằm kiềm chế sự trỗi dậy của các đối thủ tiềm tàng. Tuy nhiên, thực tế năm 2026 đang cho thấy những rạn nứt trong cam kết này. Khi xung đột tại eo biển Hormuz leo thang, Mỹ buộc phải điều động khoảng một phần ba hạm đội mặt nước, cùng hơn 2.000 lính thủy quân lục chiến và các tàu tấn công đổ bộ từ Nhật Bản sang Trung Đông. Thậm chí, hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD tại Hàn Quốc cũng được rút đi để hỗ trợ vùng Vịnh.
Sự tiêu hao vũ khí là một bài toán đau đầu khác. Tốc độ sử dụng tên lửa hành trình và tên lửa phòng không của Mỹ hiện nay đã vượt xa kế hoạch mua sắm của Bộ Quốc phòng cho cả năm tài chính. Khi năng lượng quân sự bị phân tán và chuỗi cung ứng cần nhiều năm để phục hồi, uy tín răn đe của Washington tại châu Á - Thái Bình Dương bị xói mòn nghiêm trọng. Các đồng minh như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Philippines không còn có thể mặc định rằng Mỹ luôn sẵn sàng can dự trong mọi tình huống, từ đó thúc đẩy làn sóng tự cường quốc phòng và đa dạng hóa đối tác chiến lược.
Trung Quốc và chiến lược lấp đầy khoảng trống
Trong khi Mỹ bị sa lầy vào chi phí chiến tranh ước tính lên tới 30-40 tỷ đô la Mỹ mỗi tháng (còn Israel tốn khoảng 300 triệu đô la Mỹ mỗi ngày), Trung Quốc đang âm thầm tận dụng cơ hội để củng cố vị thế của mình. Không dùng đến súng đạn, Bắc Kinh lấp đầy khoảng trống ảnh hưởng bằng sức mạnh kinh tế, năng lượng và hạ tầng.
Dự án "Vành đai và Con đường" ghi nhận mức tham gia kỷ lục với tổng vốn đầu tư lên tới 233 tỷ đô la Mỹ, trong đó lĩnh vực năng lượng chiếm tỷ trọng gần 43%. Trong bối cảnh nguồn cung dầu từ Trung Đông bị đe dọa, Trung Quốc tự xây dựng hình ảnh như một "trụ cột" đảm bảo an ninh năng lượng cho khu vực. Việc Iran chấp nhận thanh toán dầu mỏ bằng đồng Nhân dân tệ thay vì đô la Mỹ là một đòn giáng mạnh vào hệ thống tài chính do Mỹ dẫn dắt, đồng thời gia tăng sự phụ thuộc của các nước vào mạng lưới kinh tế của Trung Quốc.
Sự trở lại của con đại bàng hai đầu Nga
Một nhân tố mới nhưng đầy quyền lực đang trỗi dậy mạnh mẽ trong cấu trúc quyền lực châu Á là Liên bang Nga. Hình ảnh con đại bàng hai đầu trên quốc huy Nga, hướng về cả Âu và Á, đang trở nên sống động hơn bao giờ hết. Cuộc chiến Iran đã trở thành chất xúc tác hoàn hảo để Nga thực hiện cú "xoay trục" sang phương Đông.
Khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, nguồn cung dầu khí từ Nga trở nên hấp dẫn hơn bao giờ hết đối với các quốc gia đang khát năng lượng. Thái Lan, Philippines và thậm chí cả Nhật Bản đều đang xem xét hoặc đàm phán lại các thỏa thuận năng lượng với Moscow. Dự án đường ống khí đốt xuyên Mông Cổ từng bị trì hoãn nay được tái thúc đẩy mạnh mẽ do Trung Quốc cần một nguồn cung ổn định qua đường bộ.
Không chỉ dừng lại ở năng lượng hóa thạch, Nga còn mở rộng ảnh hưởng sang các lĩnh vực công nghệ cao. Việc ký kết thỏa thuận xây dựng nhà máy điện hạt nhân tại Đông Nam Á vào tháng 3 vừa qua là minh chứng cho sự trở lại đầy trọng lượng của Nga trong trật tự châu Á đang tái định hình. Nga không trực tiếp can dự sâu vào xung đột Trung Đông nhưng lại thu được lợi ích kép: giá dầu cao giúp giảm áp lực ngân sách do xung đột tại Ukraine, đồng thời làm phân tâm sự chú ý chiến lược của Mỹ khỏi các vùng ảnh hưởng truyền thống của Nga.
Ba kịch bản cho tương lai châu Á
Sự chuyển dịch này đưa châu Á đứng trước ba kịch bản chính trong tương lai gần:
Kịch bản một: Xung đột Iran sớm hạ nhiệt, Mỹ rút chân ra khỏi vũng lầy để tái tập trung vào châu Á. Đây là kịch bản có xác suất thấp nhất ở thời điểm hiện tại nhưng sẽ giúp khôi phục niềm tin của đồng minh.
Kịch bản hai: Châu Á chuyển mạnh sang trạng thái đa cực. Đây là kịch bản có khả năng xảy ra cao nhất, nơi Nga và Trung Quốc phối hợp chặt chẽ, trong khi các nước tầm trung theo đuổi chiến lược "cân bằng linh hoạt" – duy trì an ninh với Mỹ nhưng hợp tác kinh tế sâu rộng với Nga - Trung.
Kịch bản ba: Nga và Trung Quốc tận dụng triệt để khoảng trống quyền lực để thay đổi hiện trạng an ninh khu vực. Điều này dẫn đến rủi ro đối đầu cao, buộc các nước nhỏ phải "chọn phe", gây ra sự bất ổn toàn diện.
Bài học về sự đa cực và ngoại giao tự chủ
Diễn biến năm 2026 là một bài học sâu sắc về tính mong manh của một trật tự quốc tế dựa chủ yếu vào liên minh quân sự đơn nhất. Châu Á đang rời xa mô hình đối đầu song cực (Mỹ - Trung) để tiến tới một cấu trúc đa cực rõ nét hơn. Trong cấu trúc này, Mỹ vẫn là nhân tố an ninh quan trọng nhưng không còn vị thế áp đảo tuyệt đối.
Đối với các quốc gia vừa và nhỏ, đây là thời điểm của "ngoại giao cây tre": độc lập, tự chủ, đa phương hóa và đa dạng hóa. Việc không đặt toàn bộ lợi ích chiến lược vào bất kỳ một cường quốc nào, đồng thời xây dựng năng lực nội tại và tăng cường hợp tác nội khối, sẽ là chìa khóa để biến rủi ro từ "khoảng trống quyền lực" thành cơ hội để ổn định và thịnh vượng.
Câu hỏi hiện tại không chỉ là ai sẽ giành chiến thắng trong cuộc chiến tại Trung Đông, mà là ai sẽ đủ khéo léo để định hình tương lai châu Á trong thập kỷ tới. Một châu Á đa cực, không phụ thuộc tuyệt đối vào bất kỳ trung tâm quyền lực nào, có lẽ chính là cái đích mà khu vực này đang hướng tới.
READ MORE
Á châu Ngày nay
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
Phần "Transcript" do AI tạo ra. Đọc thêm về việc SBS sử dụng AI: https://www.sbs.com.au/aboutus/sbs-guiding-principles-for-use-of-ai/
