Đó là một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất - sử thi Odyssey của Hy Lạp cổ đại. Phiên bản điện ảnh mới nhất đã nhận được nhiều lời khen ngợi, nhưng cũng vấp phải sự chỉ trích trên mạng xã hội về việc tại sao không có người Hy Lạp nào đóng vai chính - và liệu điều này có thực sự quan trọng trong việc kể lại các thần thoại cổ đại hay không.
Hy Lạp cổ đại là nơi mà những câu chuyện kỳ ảo ngự trị tối cao.
Chẳng hạn, người mẹ của nàng Helen thành Troy là một con thiên nga, trong khi đó nữ thần Hy Lạp Athena được sinh ra từ trán của cha mình là thần Zeus, sau khi ông nuốt chửng mẹ bà đang mang thai.
Ngoài ra còn có những người khổng lồ, ngựa có cánh và vô số sinh vật kỳ ảo khác - và bạn sẽ hiểu rằng việc kể chuyện thời Hy Lạp cổ đại là những chuyện huyễn hoặc.
Hàng ngàn năm sau, những câu chuyện và thần thoại Hy Lạp cổ đại vẫn tiếp tục được kể lại bằng hình thức truyền miệng, sân khấu và điện ảnh – bộ phim Odyssey của đạo diễn Christopher Nolan là sử thi điện ảnh mới nhất đang đổ bộ lên màn ảnh rộng.
Không có một diễn viên gốc Hy Lạp nào đảm nhận vai chính trong bộ phim bom tấn này - và điều đó đã khiến một số người trên mạng xã hội bức xúc.
Một khán giả nói:
"Nếu có ai đó đến từ quốc gia ăn bánh baklava, tôi sẽ chấp nhận. Nhưng tôi không nghĩ Anne Hathaway biết bánh filo là gì."
Một lời bình luận khác:
"Tôi sẽ đi xem bộ phim này và tôi sẽ cố gắng hết sức để thưởng thức. Nhưng tôi biết rằng suốt thời gian xem phim, cả khía cạnh Hy Lạp và khía cạnh Mỹ trong tôi sẽ cùng lúc hiện lên, và sẽ rất khó để giữ cho khía cạnh Hy Lạp im lặng."
Hay:
"Tôi không tranh luận rằng mọi nhân vật đều cần phải do một diễn viên Hy Lạp thủ vai, và tôi không phản đối việc tuyển chọn diễn viên đa dạng. Tôi chỉ muốn nói rằng trong dàn diễn viên quốc tế khổng lồ này, sẽ thật tuyệt vời nếu có một diễn viên Hy Lạp, có thể là một diễn viên vô danh, trong một vai diễn đột phá."
Những lời chỉ trích chủ yếu đến từ người Hy Lạp và cộng đồng người Hy Lạp hải ngoại trên toàn thế giới.
Bản thân bộ phim đã thu hút lượng khán giả khổng lồ ở Hy Lạp, với các suất chiếu IMAX bán hết vé trước nhiều tháng.
Vrasidas Karalis là Giáo sư nghiên cứu Hy Lạp hiện đại và Đế quốc Đông La Mã tại Đại học Sydney.
Ông cho rằng các chủ đề trong Odyssey vẫn mang tính phổ quát.
"Ý tưởng chính của bộ phim này và huyền thoại đằng sau toàn bộ câu chuyện, là ý tưởng về nostos, về sự trở về. Đây là yếu tố quan trọng nhất, đặc biệt nếu bạn nghĩ về những xã hội cổ đại, họ phải thực hiện các cuộc thám hiểm, họ phải đi săn bắn để kiếm thức ăn. Vì tất cả những điều này, họ phải rời bỏ nhà cửa. Họ phải rời bỏ nơi tổ tiên mình sinh ra và di chuyển khắp thế giới, đôi khi trong một môi trường rất khắc nghiệt. Do đó, trở về nhà là sự hòa giải với quá khứ. Đó là sự phục hồi nhân tính.”
Nam diễn viên người Mỹ Matt Damon vào vai vua Hy Lạp Odysseus, người thực hiện cuộc hành trình dài và nguy hiểm để trở về nhà sau Chiến tranh thành Troy.
Anne Hathaway vào vai người vợ, Penelope, Zendaya vào vai nữ thần Athena và Lupita Nyong’o vào vai nàng Helen thành Troy, trong bộ phim dài gần ba tiếng đồng hồ.
Tom Holland, Robert Pattinson và Charlize Theron cũng có những vai diễn quan trọng.
Nyong’o đã trở thành tâm điểm chú ý cùng với nam diễn viên Elliot Page — một số người trên mạng xã hội đặt câu hỏi về tính xác thực của các diễn viên đóng vai các nhân vật thần thoại, trong khi họ mang danh tính người gốc Phi và người chuyển giới.
Tại buổi ra mắt phim ở New York, Nyong'o cho biết một trong những chủ đề trung tâm của câu chuyện là về tầm quan trọng của việc chúng ta chào đón những người lạ - những người có thể khác biệt.
"Odyssey" có tất cả mọi thứ. Nó có tình yêu, sự phản bội, nỗi khát khao. Nó có cả những người khổng lồ một mắt, quái vật và phù thủy. Tôi nghĩ rằng, bộ phim mang một thông điệp đẹp đẽ, sâu sắc, đó là sức mạnh của luật lệ thần Zeus, về việc đối xử với người lạ như cách bạn muốn đối xử, đối xử tử tế với người lạ bởi vì họ có thể là những vị thần cải trang, và tôi nghĩ đó là một thông điệp tuyệt vời cho mọi lứa tuổi.
Trong chuyến quảng bá phim quốc tế tại Ấn Độ, đạo diễn Nolan cho biết mọi câu chuyện đều có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau.
"Mỗi khi bạn đảm nhận một tác phẩm văn học nổi tiếng và được nhiều người yêu thích, và đây còn là một câu chuyện đã thu hút hết thế hệ này đến thế hệ khác trong suốt 3000 năm, thì sẽ có rất nhiều người có những ý tưởng khác nhau về bộ phim. Nhưng đối với tôi, giống như khi tôi và Emma (Thomas) làm phim 'Hiệp sĩ Bóng đêm' và chúng tôi làm việc với một nhân vật được yêu thích, bạn biết đấy, Batman, chúng tôi nhận ra rằng bạn chỉ cần làm bộ phim tốt nhất có thể và đưa ra một cách diễn giải mạnh mẽ, của riêng bạn, và tôi nghĩ rằng những người yêu thích tác phẩm văn học, trong trường hợp này là 'Odyssey', hy vọng họ sẽ thích sự tôn trọng mà chúng tôi thể hiện đối với nguồn gốc, bằng cách làm một bộ phim hay nhất có thể.""
Giáo sư Vassilios Vertoudakis, chuyên ngành Ngữ văn Hy Lạp cổ đại tại Đại học Athens, cho biết những cuộc thảo luận như vậy đã diễn ra trong nhiều thập kỷ, không chỉ ở Hy Lạp, mà bất cứ khi nào các nhân vật lịch sử, cả có thật và hư cấu, được miêu tả trong các bộ phim hoặc chương trình truyền hình hiện đại.
“Thần thoại Hy Lạp mở ra nhiều cách diễn giải. Ngay cả Hy Lạp, ý tôi là Hy Lạp cổ đại, cũng sẵn sàng để ngỏ khả năng diễn giải lại di sản, quá khứ và thần thoại. Việc diễn giải lại, việc tưởng tượng lại, giúp giữ gìn sức sống cho di sản này theo thời gian, nếu không thì thần thoại Hy Lạp sẽ chỉ là một xác ướp, một hiện vật trưng bày trong bảo tàng.”
Đạo diễn phim nổi tiếng người Hy Lạp Yannis Smaragdis được biết đến với những bộ phim về các nhân vật văn hóa và lịch sử Hy Lạp như Kazantzakis.
Mặc dù ông hoan nghênh bất kỳ bộ phim nào làm về thần thoại Hy Lạp và quyền của đạo diễn được làm phim theo tầm nhìn riêng của mình - nhưng ông lại chỉ trích điều mà ông tin là "một chương trình nghị sự woke" đã ảnh hưởng đến việc làm phim này.
“Bất kỳ đạo diễn hay nghệ sĩ nào tạo ra một tác phẩm đều phải chịu trách nhiệm tuyệt đối về tác phẩm đó, và không ai có thể bảo họ phải làm theo cách này hay cách khác. Việc một đạo diễn, trong trường hợp này là Nolan, được yêu thích hay không được yêu thích, là tùy thuộc vào người xem. Nếu Nolan làm những điều này với tư cách là một đạo diễn thì sẽ được tôn trọng, nhưng ông ấy lại làm với tư cách là một nhà sản xuất phim, một doanh nhân, và ông ấy đưa vào các yếu tố của một chương trình nghị sự woke và hòa nhập, chẳng hạn như các diễn viên da đen, v.v., vì vậy ông ấy đã không gặp phải sự phản đối từ những người kiểm soát việc phân phối phim toàn cầu.”
Giáo sư Karalis nói rằng vào thời điểm sử thi Odyssey được viết, Địa Trung Hải là một nơi giàu có và phức tạp về tôn giáo và văn hóa, bao gồm cả những điều hư cấu.
Chẳng hạn, Odyssey có một bộ tộc người ăn hoa sen, những người say sưa với việc ăn cây sen, một Cyclops - người khổng lồ một mắt nổi tiếng trong thần thoại Hy Lạp, và một hòn đảo khác của những người khổng lồ ăn thịt người.
Thêm vào đó là một phụ nữ biến người thành heo, và một hòn đảo đầy những nàng tiên cá quyến rũ - và Giáo sư Karalis nói việc mong đợi tất cả những nhân vật này - dù là người hay không - chỉ được miêu tả bởi những người gốc Hy Lạp hàng nghìn năm sau là hơi gượng ép.
"Bản thân câu chuyện rất phức tạp và liên quan đến rất nhiều người khác nhau. Trong cuộc phiêu lưu của Odysseus, ông gặp gỡ đủ loại người khác nhau, người ăn hoa sen, người khổng lồ Cyclops, người ăn thịt người, tất cả những bộ lạc khác nhau quanh Địa Trung Hải thời bấy giờ. Tôi nghĩ việc yêu cầu đưa người Hy Lạp vào đó là điều hơi khó. Nó rất đa quốc tịch, đa văn hóa, và trong trường hợp này, tôi có thể nói là đa tôn giáo, về căn bản."
Giáo sư Karalis đặt câu hỏi về lợi ích của việc kết hợp các cuộc chiến văn hóa hiện đại về chủng tộc và giới tính vào việc giải thích các văn bản cổ đại.
Ông tin rằng một trong những di sản lâu dài của Homer là bất kể chúng ta là ai - cuối cùng tất cả chúng ta đều sẽ cùng chung số phận.
"Điều quan trọng nhất về truyện của Homer đó là tất cả chúng ta đều sẽ chết. Đây là một điều tự nhiên của loài người, trong suy nghĩ của người Hy Lạp cổ đại. Da đen, da trắng, da vàng hay da xanh không quan trọng. Chúng ta đều sẽ chết. Ý tôi là, những gì xảy ra ngày nay từ những người Hy Lạp chỉ trích yếu tố này, tôi nghĩ đó là thiển cận, và đôi khi, bạn biết đấy, nó thể hiện sự hoảng loạn về mặt xã hội và đạo đức. Bản thân câu chuyện vẫn vô cùng hấp dẫn đối với mọi người cho đến ngày nay, bởi vì chúng ta nhìn nhận cuộc sống như một cuộc hành trình đầy phiêu lưu, đầy khó khăn, đầy những biến cố, rồi quay về và đánh mất những gì chúng ta đã đạt được. Và tôi nghĩ đây là một phần đem lại sức hấp dẫn liên tục của câu chuyện, bởi vì Odyssey là một phần của cuộc sống chúng ta.”
