Venice đang nhộn nhịp với dòng người đổ về, khi kỳ Biennale Venice lần thứ 61 chính thức bắt đầu.
Tuy nhiên, triển lãm năm nay khởi động trong bối cảnh nhiều tranh cãi, sau khi ban giám khảo quốc tế từ chức cách đây khoảng một tuần.
Trước khi từ nhiệm, hội đồng gồm 5 thành viên đã quyết định rằng các quốc gia có lãnh đạo đang bị Tòa án Hình sự Quốc tế truy tố về tội ác chống lại loài người sẽ không được xét giải Sư tử Vàng, đồng nghĩa với việc loại Nga và Israel khỏi danh sách.
Tác phẩm “The Origami Deer” (Hươu giấy gấp) của nghệ sĩ Ukraine Zhanna Kadryova là một phần trong gian trưng bày của nước này. Tác phẩm được tạo ra để lấp đầy bệ trống trong một công viên tại Pokrovsk, vùng Donbas của Ukraine.
Trước đó, bệ này từng đặt một chiếc máy bay ném bom Su-7 đã ngừng hoạt động, một loại chiến đấu cơ Liên Xô có khả năng mang vũ khí hạt nhân. Khi chiến tuyến tiến gần vào năm 2024, bức tượng đã được di dời khỏi công viên một cách cẩn trọng.
Nghệ sĩ Kadryova hoan nghênh quyết định của ban giám khảo đối với Nga.
“Tôi cảm ơn ban giám khảo vì lập trường của họ. Đó là sự ủng hộ rất lớn đối với chúng tôi. Và dĩ nhiên, đây cũng là một thời điểm quan trọng đối với Biennale, bởi đây là lần đầu tiên trong lịch sử triển lãm không có ban giám khảo.”
Tác phẩm được cứu này hiện đứng cách không xa nơi các đại diện Nga đang trình diễn âm nhạc house.
Gian trưng bày của Nga sẽ không mở cửa chính thức khi Biennale khai mạc kéo dài 6 tháng rưỡi từ thứ Bảy, nhưng hiện vẫn có thể tiếp cận trong giai đoạn xem trước.
Tuy vậy, có thông tin cho rằng các tác phẩm vẫn có thể nhìn thấy qua cửa sổ.
Một trong những giám tuyển của gian trưng bày Ukraine, bà Ksenia Malykh, cho rằng Nga không nên được tham gia.
“Đó là một sự đạo đức giả rõ ràng khi họ vẫn tham gia. Họ nói nghệ thuật đứng ngoài chính trị, nhưng lại dùng nghệ thuật như một công cụ trong cuộc chiến lai ở châu Âu. Điều này thật vô lý, và tôi nghĩ không ai có tư duy tiến bộ có thể chấp nhận điều đó.”
Ủy ban châu Âu cũng lên án việc Nga tham gia và đe dọa rút 2 triệu euro tài trợ.
Nga lần gần nhất tham gia Biennale là vào năm 2020.
Sau cuộc xâm lược toàn diện Ukraine năm 2022, giám tuyển và các nghệ sĩ được chọn đại diện cho Nga đã rút lui để phản đối hành động của chính phủ.
Đến năm 2024, gian trưng bày của Nga được cho Bolivia mượn.
Trong khi đó, gian trưng bày của Israel năm nay có một tác phẩm sắp đặt liên quan đến nước.
Nghệ sĩ Israel Belu-Simion Fainaru bày tỏ sự ủng hộ việc ban giám khảo từ chức.
“Tôi nghĩ không nên có sự phân biệt trong thế giới nghệ thuật, cũng như trong đời sống, đặc biệt là tại Biennale, nơi đề cao sự bao dung, đối thoại và tự do biểu đạt, nơi bạn có thể cảm thấy an toàn để sáng tạo và theo đuổi niềm tin của mình.”
Những quyết định liên quan đến ban giám khảo đang đặt ra câu hỏi về vai trò của việc đại diện quốc gia trong một thế giới nghệ thuật ngày càng toàn cầu hóa, nơi các nghệ sĩ hoạt động xuyên biên giới.
Bà Marie Helene Pereira, một trong những giám tuyển của khu trưng bày chính, cho biết:
“Điều đang bị đặt vấn đề chính là sự tồn tại của khái niệm quốc gia trong không gian triển lãm. Đây là cấu trúc đã tồn tại từ những năm 1930 tại Biennale, và chúng ta đang thấy nó tạo ra căng thẳng như thế nào, đặc biệt trong bối cảnh hỗn loạn chính trị hiện nay. Vì vậy, việc xem xét lại cấu trúc và các thiết chế là rất quan trọng, để chúng có thể phục vụ tốt hơn cho nghệ sĩ và quá trình sáng tạo.”
Biennale năm nay quy tụ khoảng 100 gian trưng bày quốc gia, song song với một triển lãm do giám tuyển thực hiện với sự tham gia của 110 nghệ sĩ và nhóm nghệ sĩ.
Thông thường, giải Sư tử Vàng danh giá sẽ do ban giám khảo quyết định, dành cho gian trưng bày quốc gia xuất sắc nhất hoặc nghệ sĩ nổi bật trong triển lãm chính.
Tuy nhiên, năm nay, người tham quan sẽ là những người lựa chọn hai giải thưởng: cho đại diện quốc gia xuất sắc nhất và nghệ sĩ nổi bật nhất trong triển lãm chính.
Các giải thưởng sẽ được trao vào ngày bế mạc Biennale vào tháng 11.
Biennale Venice sẽ diễn ra từ ngày 9 tháng 5 đến ngày 22 tháng 11 năm 2026.
READ MORE
SBS Việt ngữ
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
