Văn hóa cà phê bệt Việt Nam và trào lưu pop-up coffee tại Úc, tưởng chừng là hai làn sóng trái chiều, lại được các bạn trẻ Việt tìm thấy điểm giao thoa trong một dự án cuối tuần tại Sydney. Giữa thành phố quen với nhịp cà phê buổi sáng, Cà phê Bệt chọn bắt đầu lúc 4 giờ chiều, mang theo ghế nhựa đỏ, chiếu trải, món ăn vặt và không khí vỉa hè rất Việt Nam. Từ một mô hình pop-up quen thuộc với giới trẻ Úc, dự án trở thành cách người Việt trẻ kể lại ký ức quê nhà, kết nối cộng đồng và đưa văn hóa cà phê đường phố vào đời sống Sydney.
Mang cà phê bệt du nhập trào lưu pop-up coffee tại Úc
4h chiều tại Sydney, khi nhiều quán cà phê đã đóng cửa, một nhóm bạn trẻ lại bắt đầu chuẩn bị đón khách, chào đón những người đam mê ẩm thực tới pop-up cafe Cà phê Bệt.
Với Tiên, Phương anh, Hoàng và Long, đây không đơn thuần là một pop-up đồ uống. Ý tưởng này đến từ một cảm giác rất quen thuộc với nhiều người Việt sống xa nhà: nỗi nhớ tích tụ qua nhiều năm không thể thường xuyên trở về Việt Nam. Phương Anh cho biết:
“Có rất là nhiều khoảng thời gian mà tụi mình rất là nhớ nhà. Nhưng mà tụi mình không thể trở về Việt Nam được. Thì giống như là tất cả những cái nỗi nhớ đấy nó tích tụ lại. Xong rồi đến một ngày, à, một lần tình cờ tụi mình đi xuống Cabra để ăn cơm tấm. Tụi mình chỉ nghĩ là tụi mình đi xuống đấy để ăn cơm tấm và đi uống cà phê. À, và sau đấy thì khi mà trên chuyến tàu ấy thì kiểu mọi người mới, à, nảy ra một ý định là hay là mình làm một cái pop-up, à, đồ Việt Nam. À, cũng phải cảm ơn Tiên. Tiên là người à, có ý tưởng đấy. Và sau đó thì tụi mình kiểu ok, à, hãy làm một thứ mà để tụi mình thỏa nỗi nhớ. Và hôm nay mình-- tụi mình có pop-up ở đây.”
Trong những năm gần đây, pop-up đã trở thành một hình thức quen thuộc trong đời sống ẩm thực và bán lẻ tại nhiều thành phố ở Úc. Thay vì mở một cửa hàng cố định ngay từ đầu, các nhóm trẻ, đầu bếp, barista hoặc thương hiệu nhỏ có thể mượn một mặt bằng, dùng một không gian có sẵn, hoặc tổ chức sự kiện trong thời gian ngắn để thử nghiệm ý tưởng.
Mô hình này thường bao gồm một thực đơn giới hạn, thời gian hoạt động ngắn, và không gian được thiết kế theo một concept rõ ràng và cách truyền thông chủ yếu qua mạng xã hội.
Với Gen Z, pop-up không chỉ là nơi bán sản phẩm. Đây còn là một không gian thử nghiệm thẩm mỹ, bản sắc và cộng đồng. Từ các pop-up matcha, quầy cà phê cuối tuần, món tráng miệng theo chủ đề, đến những dự án nhỏ xoay quanh văn hóa đường phố, pop-up cho phép người trẻ tự kể câu chuyện của mình mà không cần bắt đầu bằng một cửa hàng lớn hay một mô hình kinh doanh dài hạn. Đây là không gian tuyệt vời để nhóm bạn trẻ Tiên và Phương Anh mang mô hình cà phê bệt giới thiệu với giới trẻ tại Úc.
Cà phê bệt, nét văn hóa cà phê tại Việt Nam
Với nhiều bạn trẻ Việt Nam, cà phê bệt không còn là một khái niệm xa lạ. Đó là hình ảnh mọi người ngồi trên vỉa hè, trên ghế nhựa thấp hoặc trên chiếu, vừa uống cà phê, vừa trò chuyện, chơi game, ăn vặt và nhìn phố xá qua lại.
Khi phải giải thích khái niệm này với những người quen văn hóa cà phê Úc, Tiên nói nhóm từng dịch rất trực tiếp trên poster là “coffee on the sidewalk” – cà phê trên vỉa hè.
“Bạn sẽ uống cà phê và bạn sẽ ngồi vỉa hè,” Tiên nói. Nhưng với cô, nếu nói về văn hóa cà phê Việt Nam thì “nó còn nhiều hơn thế nữa.”
Có thể kiểu full experience, có thể trải nghiệm được nó thì nó sẽ hay hơn là cố để đặt nó
Ngoài ra, sự khác biệt lớn nhất giữa Cà phê Bệt và nhiều quán cà phê tại Úc nằm ở thời gian và nhịp sống. Nếu văn hóa cà phê Úc thường gắn với buổi sáng với khung giờ trước 3 giờ chiều, thì cà phê Việt Nam lại có một đời sống rất mạnh vào buổi tối.
“Việt Nam mình thì có một cái văn hóa rất đặc biệt là đi cafe sau khi ăn tối,” Tiên cho biết. “Đấy là lý do mà bọn mình sẽ tổ chức cái này cho đến chín, mười giờ tối luôn. Sydney thì không có ai, không có quán cafe nào sẽ mở muộn như thế đâu. Nên mình nghĩ là đấy là một cái thứ rất là Việt Nam của mình.”
Không gian của Cà phê Bệt được thiết kế để gợi lại những chi tiết rất đời thường của Việt Nam: từ ghế nhựa nhỏ, chiếu, trò chơi, những món ăn vặt và đồ uống gắn với ký ức tuổi thơ hoặc đời sống đường phố. Có những chiếc ghế đẩu đỏ được đặt mua và vận chuyển từ Việt Nam sang, vì nhóm muốn tìm đúng loại ghế mà họ đã lớn lên cùng. Tiên cho biết:
“Bọn mình có xuống Cabra để mua ghế, nhưng mà cái ghế bọn mình mua ấy là cái ghế mà có những cái lỗ nhỏ nhỏ kia kìa. Thì à, lúc đấy mình, mình nghĩ là mình muốn cái ghế giống kiểu Việt Nam. Mình muốn cái ghế mà mình đã lớn lên cùng. Nên là à, mình đã à, đặt tất cả những cái ghế nhựa này từ Việt Nam và sau đấy thì à...Vận chuyển qua đây để cho nó nó đúng chất Việt Nam á.”
Bên cạnh đó, nhòm còn chuẩn bị cả những chiếc chiếu và các trò chơi gợi nhớ không khí tụ họp ngày Tết. Phương Anh nói:
“Tụi mình có đem chiếu từ Việt Nam qua [tiếng cười] và mấy cái, mấy cái game, mấy cái board game ở Việt Nam mà hồi nhỏ tụi mình hay chơi. Thì khi mà tại vì đã hai năm rồi mình không được về Việt Nam vào dịp Tết. Cái mình nhớ nhất là Tết là mọi người sẽ trải chiếu, xong rồi mọi người chơi đánh bài rồi chơi game. Nói chung cả đám mấy đứa nhỏ chơi với nhau thì mình rất là nhớ cái không khí đấy. Cho nên là cái đó cũng là cái mà mình muốn có thể đem tới Sydney.”
Không chỉ dừng lại ở cà phê, nhiều món ăn vặt gắn với những vùng miền khác nhau của Việt Nam, như bánh tráng trộn, bánh phu thê, bánh bao ăn cùng tương ớt, sữa chua nếp cẩm, rau câu và chè kê cũng được các bạn trẻ đem vào menu.
Với Phương Anh, điểm tâm đắc nhất không nằm ở một món duy nhất, mà ở việc cả nhóm có thể giới thiệu cho khách hàng một trải nghiệm ẩm thực trải dài từ Bắc vào Nam.
“Bánh tráng trộn là món rất là phổ biến trong Sài Gòn, trong miền Nam, rồi sữa chua nếp cẩm là ngoài Bắc, tụi mình có bánh phu thê cũng là ngoài Bắc, tụi mình có chè kê là Huế,” Phương Anh nói. “Mình cố gắng có thể cho mọi người được trải nghiệm món ăn của ba miền đất nước Việt Nam.”
Tiên đặc biệt tâm đắc với món sữa chua nếp cẩm, vì cô tự làm sữa chua theo kiểu Việt Nam và tự nấu nếp cẩm để giữ hương vị giống món ăn ở nhà.
“Một món mà mình tâm đắc nhất chắc là sữa chua nếp cẩm,” Tiên nói. “Mình đã tự làm sữa chua Việt Nam cho giống cái sữa chua mà nhà mình ăn và mình cũng tự nấu nếp cẩm luôn.”
Không gian kết nối văn hóa của giới trẻ
Tiên và Phương Anh vốn cũng quen nhau qua thế giới cà phê. Hai người từng học cùng ngành media and communications tại Macquarie University, sau đó cùng tham gia các sự kiện liên quan đến đồ uống. Nhưng giữa nhiều ý tưởng đồ uống đang được giới trẻ Úc yêu thích, nhóm lại chọn cà phê bệt.
Nhớ Việt Nam thôi.
“Mình nghĩ là suy nghĩ của bọn mình cũng đơn giản lắm vì bọn mình đều là người Việt này. Bọn mình đều thích cà phê này và bọn mình muốn làm cái gì đấy cùng nhau. Và cái lúc mà mình-- bọn mình suy nghĩ về những cái ý tưởng mà có thể làm được thì mình nghĩ là tại sao không mang cái đấy đến, đến Sydney” Tiên nói. “Tại vì à, bọn mình chỉ muốn đơn giản là mang một phần văn hóa và một phần đời sống hàng ngày của mình để chia sẻ với mọi người thôi.”
Phản ứng từ những người tham gia cho thấy Cà phê Bệt không chỉ thu hút du học sinh Việt Nam, mà còn chạm đến những người Úc gốc Việt muốn tìm lại hoặc hiểu sâu hơn về văn hóa của gia đình mình.
Josephine, một bạn trẻ người Úc gốc Việt - Hoa, biết đến pop-up qua Instagram. Cô nói việc lớn lên ở Úc trong cộng đồng Việt khiến cô muốn được kết nối nhiều hơn với văn hóa của mình.
Tôi thấy concept này rất thú vị, vì lớn lên ở Úc, trong cộng đồng Việt Nam, tôi muốn được kết nối với văn hóa đó nhiều hơn
Josephine chia sẻ. “Khi nó trở nên phổ biến hơn, tôi cảm thấy tự hào là người Việt. Tôi muốn khám phá văn hóa nhiều hơn khi sống ở đây, mà không cần phải về Việt Nam.”
Món cô bạn thích nhất là sữa chua nếp cẩm. Josephine mô tả sữa chua Việt Nam có vị chua nhẹ, ngọt nhẹ, khác với những loại sữa chua khác, còn nếp cẩm tạo thêm độ ngọt, độ dai và kết cấu thú vị.
Một khách tham gia khác, cũng tên Phương Anh, hiện sống ở Sydney gần bốn năm, cho biết cô biết đến sự kiện qua TikTok và lập tức lưu lại để rủ bạn bè đi cùng. Cô nhận xét nhóm tổ chức đã chuẩn bị rất kỹ, từ cà phê, bánh tráng, trà đá đến các trò chơi board game.
“Mọi người làm rất chuẩn bị,” cô nói. “Tất cả mọi thứ đều rất là chuẩn và mình rất là thích cái concept board game trên kia, rất là cute.”
Với cô, pop-up này gợi nhớ mạnh mẽ về Việt Nam và Hà Nội.
“Các bạn đã bỏ rất nhiều tâm tư và công sức vào từng món, từng chi tiết nhỏ”. “Nó rất là gợi nhớ mình về Việt Nam, về Hà Nội.”
Ces và Brett, một cặp đôi sống ở khu vực Newtown, cũng đến pop-up sau khi thấy thông tin trên mạng. Ces là người Úc gốc Việt và cho biết cô rất vui khi thấy một pop-up tập trung vào văn hóa Việt Nam xuất hiện, nhất là sau khi từng tham gia một sự kiện khác tại cùng địa điểm về ẩm thực Philippines.
“Tôi rất thích sự tôn vinh văn hóa này,” Ces nói. “Tôi thích được thấy di sản của mình được lan rộng trên một nền tảng như vậy.”
Brett cho biết anh thích cảm giác của những chiếc ghế nhựa nhỏ và không gian mang tính đường phố. Còn Ces nói concept này “rất chân thật”, như thể đang trở lại trên những con phố Việt Nam.
Khi được hỏi muốn nhắn gì đến khán giả lớn tuổi hơn trong cộng đồng, Josephine nói mọi người nên thử những concept mới như thế này.
“Cứ thử đi,” cô nói. “Úc rất đa văn hóa. Bây giờ mọi người đang cố gắng ôm lấy văn hóa của mình, cố gắng giữ văn hóa đó tiếp tục sống.”
Cô hy vọng không chỉ người trẻ, mà cả ông bà, cô chú, bác và cha mẹ trong cộng đồng cũng có thể đến trải nghiệm những không gian như vậy.
“Nếu có thể thì mình mong là mọi người, tất cả mọi người, không chỉ là các bạn trẻ mà các ông bà, cô chú, bác có thể đến và enjoy không khí”
Còn với Ces và Brett, cả hai cho rằng việc giới thiệu văn hóa Việt thông qua những sự kiện nhỏ như thế này có ý nghĩa vì nó đưa văn hóa Việt ra khỏi những khu vực quen thuộc của cộng đồng.
Thật tuyệt khi có thể lan tỏa văn hóa Việt Nam ra ngoài những ‘bong bóng’ của các khu ngoại ô.
Thử nghiệm cho những lần tiếp theo
Với hai bạn trẻ đứng sau dự án, Cà phê Bệt trước mắt vẫn là một thử nghiệm. Phương Anh nói nhóm muốn xem liệu những gì họ làm có được đón nhận hay không, và liệu đây có phải là điều cộng đồng người Việt tại Úc, du học sinh Việt Nam, cựu du học sinh hay người Úc gốc Việt đang mong muốn.
“Đây cũng là lần đầu tiên tụi mình làm cà phê bệt. Nó cũng là một phép thử để xem là liệu nó có được đón nhận hay không,” Phương Anh nói.
Tiên cũng cho biết nhóm chưa nghĩ quá xa, vì ưu tiên trước mắt là hoàn thành pop-up lần này. Tuy nhiên, nếu có cơ hội, nhóm rất muốn đưa Cà phê Bệt trở lại.
“Nếu mà có cơ hội thì bọn mình cũng rất là muốn có thể đem nó quay lại,” Tiên nói.
“Còn rất là nhiều món ăn tụi mình muốn giới thiệu cực kỳ nhiều,” Phương Anh chia sẻ “Nếu mà mọi người yêu thích pop-up và tụi mình có cơ hội làm tiếp thì mình xin hứa là mình sẽ đem nhiều món ăn tới cà phê bệt nữa.”
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
Phần "Transcript" do Trí tuệ Nhân tạo AI tạo ra. Đọc thêm về việc SBS sử dụng AI: https://www.sbs.com.au/aboutus/sbs-guiding-principles-for-use-of-ai/
