Khoảng 125.000 người Úc từng bị ảnh hưởng bởi chương trình thu hồi nợ phúc lợi xã hội gây tranh cãi Robodebt sẽ được chia tổng cộng 475 triệu đô la tiền bồi thường. Khoản bồi thường này được đưa ra sau khi Tòa án Liên bang phê duyệt thỏa thuận dàn xếp trong vụ kiện tập thể lớn nhất lịch sử nước Úc đối với một chương trình từng khiến hàng trăm ngàn người bị cáo buộc sai là nợ tiền chính phủ, gây ra những tổn thất nặng nề về tài chính và tinh thần.
Thẩm phán Tòa án Liên bang Jonathan Beach hôm thứ Ba đã chấp thuận khoản dàn xếp trị giá 548,5 triệu đô la, bao gồm tiền bồi thường cho các nạn nhân và chi phí pháp lý. Quyết định này khép lại một trong những bê bối hành chính nghiêm trọng nhất từng xảy ra đối với hệ thống an sinh xã hội của quốc gia này.
Robodebt là gì?
Robodebt là chương trình được chính phủ Liên đảng triển khai từ năm 2015 nhằm phát hiện và thu hồi các khoản trợ cấp Centrelink được cho là đã chi trả quá mức.
Hệ thống sử dụng quy trình tự động đối chiếu dữ liệu thu nhập từ Cơ quan Thuế Úc (ATO) với thông tin trợ cấp của Centrelink để xác định các khoản nợ mà người nhận trợ cấp phải hoàn trả.
Tuy nhiên, chương trình dựa trên phương pháp gọi là income averaging – lấy tổng thu nhập cả năm rồi chia đều cho các giai đoạn làm việc. Cách tính này thường không phản ánh chính xác thu nhập thực tế của những người lao động thời vụ hoặc có thu nhập không ổn định.
Kết quả là hàng trăm ngàn người nhận được thông báo đòi nợ dù trên thực tế họ không hề nợ chính phủ.
Trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2019, ước tính khoảng 450.000 người Úc bị ảnh hưởng bởi chương trình này.
Hậu quả nặng nề đối với người dân
Nhiều người bị yêu cầu hoàn trả những khoản tiền lên tới hàng ngàn hoặc hàng chục ngàn đô la. Không ít trường hợp cho biết họ phải vay mượn, bán tài sản hoặc chấp nhận trả nợ vì không đủ khả năng chứng minh mình không mắc nợ.
Đối với nhiều người, tác động không chỉ là tài chính.
Các cuộc điều tra sau đó cho thấy nhiều nạn nhân rơi vào tình trạng căng thẳng kéo dài, trầm cảm và khủng hoảng tâm lý. Một số trường hợp đã tự tử sau khi nhận được các thông báo đòi nợ.
Trong phán quyết hôm thứ Ba, Thẩm phán Beach đặc biệt gửi lời cảm ơn đến hai người mẹ là Jenny Miller và Kath Madgwick, những người đã tham gia vận động cho công lý sau khi mất con trai là Rhys Cauzzo và Jarrad Madgwick. Cả hai đều đã tự tử sau khi nhận được thông báo nợ từ chương trình Robodebt.
"Tôi thực sự trân trọng khi được lắng nghe quan điểm của họ và sự kiên cường mà họ đã thể hiện, đặc biệt là từ hai người mẹ đã mất con trai," ông nói.
Điều tra Hoàng gia phơi bày những sai phạm
Năm 2020, sau khi chính phủ thừa nhận hệ thống hoạt động trái pháp luật, hơn 1,7 tỷ đô la tiền nợ đã bị hủy bỏ và hàng trăm triệu đô la được hoàn trả cho những người bị ảnh hưởng.
Một vụ kiện tập thể trước đó đã dẫn đến khoản dàn xếp trị giá khoảng 112 triệu đô la vào năm 2021.
Tuy nhiên, sau đó cuộc Điều tra Hoàng gia về Robodebt đã hé lộ thêm nhiều thông tin mới, bao gồm cáo buộc một số quan chức chính phủ đã cố gắng che giấu hoặc làm sai lệch thông tin liên quan đến tính hợp pháp của chương trình.
Cuộc điều tra kết luận Robodebt là một cơ chế "tàn nhẫn và thô bạo", đồng thời chỉ ra nhiều thất bại nghiêm trọng trong quản trị công.
Trong phán quyết mới nhất, Thẩm phán Beach gọi toàn bộ vụ việc là một "thảm họa" và cho rằng đây phải là bài học đối với các cơ quan công quyền.
Ông chỉ trích các quan chức đã trở nên "cách biệt và vô cảm" trước những hậu quả mà các quyết định của họ gây ra cho người dân.
Khoản bồi thường mới trị giá 475 triệu đô la
Sau những phát hiện từ Điều tra Hoàng gia, hãng luật Gordon Legal – đơn vị dẫn đầu vụ kiện tập thể – đã kháng cáo thành công để yêu cầu mức bồi thường bổ sung cho các nạn nhân.
Theo thỏa thuận được tòa phê chuẩn, khoảng 125.000 người đã đăng ký tham gia vụ kiện sẽ cùng chia khoản bồi thường 475 triệu đô la.
Ngoài ra, chính phủ liên bang sẽ chi trả tối đa 13,5 triệu đô la chi phí pháp lý.
Các đại diện của vụ kiện tập thể cũng sẽ nhận từ 20.000 đến 25.000 đô la mỗi người nhằm bù đắp những bất tiện và tổn thất kéo dài trong nhiều năm.
Vụ kiện ban đầu được khởi xướng bởi bà Katherine Prygodicz ở Sydney, người từng hai lần bị truy đòi một khoản nợ hơn 14.000 đô la mà sau này được xác định là không hợp lệ.
Tổng chi phí vượt 2,4 tỷ đô la
Với khoản dàn xếp mới nhất này, tổng chi phí mà chương trình Robodebt gây ra cho ngân sách liên bang hiện đã vượt quá 2,4 tỷ đô la, bao gồm các khoản hoàn trả nợ, bồi thường, chi phí pháp lý và các chi phí liên quan khác.
Dù khoản bồi thường được xem là một bước tiến quan trọng đối với các nạn nhân, nhiều người cho rằng những tổn thất về tinh thần, sức khỏe và những sinh mạng đã mất sẽ không bao giờ có thể được bù đắp hoàn toàn.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
