Một vùng đất hoang vu ở Tây Úc là nơi các nhà khoa học vừa phát hiện dấu vết của vụ va chạm thiên thạch cổ nhất từng được biết đến trên Trái Đất. Sự kiện xảy ra cách đây khoảng ba tỷ năm không chỉ viết lại lịch sử địa chất của hành tinh, mà còn có thể giúp giải đáp câu hỏi lớn về nguồn gốc của sự sống.
Một vùng đất khô cằn, đỏ au giữa miền Tây nước Úc vừa giúp các nhà khoa học hé lộ một bí mật có thể đã nằm yên suốt ba tỷ năm.
Các nhà nghiên cứu từ Đại học Curtin cho biết họ đã tìm thấy bằng chứng về vụ va chạm thiên thạch cổ nhất từng được biết đến trên Trái Đất, xảy ra cách đây khoảng ba tỷ năm tại vùng Pilbara, Tây Úc.
Phát hiện này không chỉ phá vỡ kỷ lục trước đó mà còn có thể giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về thời kỳ sơ khai của hành tinh chúng ta, thậm chí là nguồn gốc của sự sống.
Tại trung tâm vùng Pilbara có một cấu trúc đá mang tên North Pole Dome. Những khối đá ở đây nhô lên khỏi mặt đất với hình dạng được mô tả giống như “một cây kem úp ngược”.
Giáo sư Chris Kirkland từ Đại học Curtin, trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết các nhà khoa học đã phát hiện bên trong những tảng đá này có các tinh thể zircon cực nhỏ, chỉ cỡ hạt cát.
“Khi chúng tôi nghiên cứu các mẫu đá, chúng tôi tìm thấy những hạt tinh thể cổ hơn nằm bên trong. Chính những tinh thể này cho chúng tôi biết thời điểm khối đá ban đầu được hình thành, khoảng 3,5 tỷ năm trước.”
Để xác định tuổi của vụ va chạm, nhóm nghiên cứu phải thực hiện công việc vô cùng tỉ mỉ. Giáo sư Kirkland mô tả:
“Bạn phải tìm kiếm các tinh thể cực nhỏ trong những lát đá siêu mỏng. Sau đó dùng tia laser để phân tích thành phần hóa học và dấu hiệu đồng vị của chúng. Từ đó mới xác định được niên đại.”
Ông ví công việc này giống như cố gắng ghép lại một trang bị mất trong cuốn sách lịch sử của Trái Đất.
“Trước đây chúng tôi chỉ biết đại khái sự kiện nằm ở đầu, giữa hay cuối cuốn sách. Bây giờ, nhờ phương pháp định tuổi bằng đồng vị, chúng tôi có thể xác định chính xác số trang và đặt nó trở lại đúng vị trí.”Trong nhiều năm, vụ va chạm thiên thạch cổ nhất từng được biết đến trên Trái Đất được cho là xảy ra tại Yarrabubba, cũng ở vùng Pilbara, khoảng 2,2 tỷ năm trước.
Tuy nhiên, nghiên cứu mới cho thấy vụ va chạm tại North Pole Dome còn cổ hơn tới gần một tỷ năm.
Giáo sư Tim Johnson, đồng tác giả nghiên cứu, thừa nhận việc xác định tuổi của những sự kiện xa xưa như vậy không hề đơn giản. Ông nói:
“Dữ liệu rất phức tạp và vẫn có thể có những cách giải thích khác. Nhưng ước tính tốt nhất của chúng tôi hiện nay là vụ va chạm xảy ra khoảng ba tỷ năm trước, và điều đó khiến nó trở thành vụ va chạm thiên thạch cổ nhất từng được biết đến trên Trái Đất.”
Theo các nhà khoa học, việc tìm thấy dấu vết của những vụ va chạm cổ đại trên Trái Đất khó hơn nhiều so với trên Mặt Trăng hay Sao Hỏa.
Lý do là bề mặt Trái Đất liên tục thay đổi bởi hoạt động kiến tạo, núi lửa, xói mòn và thời tiết.
Những vụ va chạm này từng xảy ra ở khắp nơi trên Trái Đất. Chúng tôi đơn giản là rất may mắn khi Tây Úc vẫn còn lưu giữ được hồ sơ địa chất cực kỳ cổ xưa.Giáo sư Chris Kirkland từ Đại học Curtin
Ba tỷ năm trước, Trái Đất là một thế giới hoàn toàn khác.
Phần lớn bề mặt hành tinh được bao phủ bởi đại dương. Chỉ có một vài đảo núi lửa nhô lên khỏi mặt nước, tương tự Hawaii ngày nay.
Khí quyển chứa nhiều carbon dioxide hơn, nhiệt độ cao hơn, còn Mặt Trăng khi đó ở gần Trái Đất hơn nên thủy triều cũng mạnh hơn đáng kể.
Giáo sư Johnson nhận xét:
“Theo gần như mọi cách mà chúng ta có thể hình dung, Trái Đất khi đó là một nơi hoàn toàn khác so với ngày nay.”
Phát hiện mới cũng làm dấy lên một câu hỏi lớn trong khoa học: những vụ va chạm thiên thạch khổng lồ có vai trò gì đối với sự hình thành sự sống sơ khai?
Giáo sư Craig O’Neill từ Đại học Công nghệ Queensland cho rằng những cú va chạm như vậy chắc chắn đã tác động mạnh đến môi trường thời đó. Ông nói:
“Vụ va chạm có thể đã tạo ra một mùa đông hạt nhân do lượng đá và bụi bốc hơi khổng lồ bị đẩy vào khí quyển. Đây là những sự kiện cực kỳ dữ dội và chắc chắn phải ảnh hưởng đến mọi thứ tồn tại vào thời điểm đó.”
Các nhà nghiên cứu tin rằng vẫn còn rất nhiều dấu vết thiên thạch cổ đại khác đang chờ được khám phá ở Úc, Canada, Nam Phi và Greenland.
Và như lời Giáo sư Tim Johnson:
“Dấu tích của các vụ va chạm thiên thạch có lẽ ở khắp mọi nơi. Chúng có thể khó tìm, nhưng việc tìm kiếm chúng thực sự rất thú vị.”
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
