Lần thứ ba trong bốn năm qua, các nhà khoa học nguyên tử đã đẩy Đồng hồ Ngày tận thế tiến gần hơn đến nửa đêm.
Một công cụ để truyền đạt mức độ gần gũi của loài người với thảm họa toàn cầu, đồng hồ hiện đang ở mức 85 giây trước nửa đêm, mức gần nhất từ trước đến nay với sự hủy diệt thế giới.
Chủ tịch của Bản tin Khoa học Nguyên tử, Alexandra Bell, cho biết tính cấp bách của lời cảnh báo không thể bị đánh giá thấp.
"Những rủi ro mà chúng ta phải đối mặt từ vũ khí hạt nhân, biến đổi khí hậu và các công nghệ đột phá đều đang gia tăng. Mỗi giây đều quý giá, và chúng ta đang hết thời gian. Đó là một sự thật khó chấp nhận, nhưng đó là thực tế của chúng ta."
Bulletin of Atomic Scientists được thành lập vào năm 1945 bởi các nhà khoa học, trong đó có Albert Einstein và J. Robert Oppenheimer.
Tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Chicago này đã tạo ra chiếc đồng hồ vào năm 1947 sau vụ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki, để nhắc nhở nhân loại về việc họ đã suýt hủy diệt thế giới của chính mình như thế nào.
Gần 80 năm sau, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và An ninh của Bulletin, Daniel Holz, cho biết với việc kim đồng hồ hiện chỉ gần hơn bốn giây so với năm ngoái, hành tinh đang tiến gần đến sự hủy diệt với tốc độ nguy hiểm.
"Năm ngoái, chúng tôi đã cảnh báo rằng thế giới đang ở rất gần thảm họa và các quốc gia cần thay đổi hướng đi sang hợp tác quốc tế và hành động đối với những rủi ro sống còn nghiêm trọng nhất. Thật không may, điều ngược lại đã xảy ra. Thay vì lắng nghe lời cảnh báo này, các quốc gia lớn lại càng trở nên hung hăng, đối đầu và theo chủ nghĩa dân tộc hơn."
Các nhà khoa học tại Bulletin dẫn chứng hành vi hung hăng của các cường quốc hạt nhân, sự suy yếu của kiểm soát vũ khí hạt nhân, các cuộc xung đột toàn cầu và Trí tuệ Nhân tạo không được kiểm soát là một số rủi ro hiện tại đang đẩy thế giới đến thảm họa.
Về rủi ro hạt nhân, Bulletin cảnh báo chỉ riêng trong năm ngoái, các khuôn khổ ngoại giao lâu đời đã bị gây sức ép, mối đe dọa thử nghiệm hạt nhân đã gia tăng và mối lo ngại về phổ biến vũ khí hạt nhân đã tăng lên.
Các nhà khoa học chỉ ra cuộc chiến tranh tiếp diễn của Nga ở Ukraine, việc Mỹ và Israel ném bom Iran và các cuộc đụng độ biên giới giữa Ấn Độ và Pakistan là những ví dụ về các cuộc xung đột gần đây diễn ra dưới bóng đen của vũ khí hạt nhân.
Ông Holz nói rằng với hiệp ước vũ khí hạt nhân duy nhất hiện có giữa Nga và Mỹ sắp hết hạn, nguy cơ leo thang đặc biệt cao.
"Năm ngoái, chúng tôi đã cảnh báo rằng thế giới đang ở rất gần thảm họa và các quốc gia cần thay đổi hướng đi sang hợp tác quốc tế và hành động đối với những rủi ro sống còn nghiêm trọng nhất. Thật không may, điều ngược lại đã xảy ra. Thay vì lắng nghe lời cảnh báo này, các quốc gia lớn lại càng trở nên hung hăng, đối đầu và theo chủ nghĩa dân tộc hơn."
Tổng thống Nga Vladimir Putin đề xuất hồi tháng 9 rằng hai nước nên đồng ý với các giới hạn được đặt ra theo hiệp ước New START thêm một năm nữa, giới hạn số lượng đầu đạn hạt nhân được triển khai của mỗi bên ở mức 1.550.
Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn chưa chính thức phản hồi.
Vào tháng 10, ông đã ra lệnh cho quân đội Mỹ khởi động lại quá trình thử nghiệm vũ khí hạt nhân sau hơn ba thập kỷ tạm dừng.
Các nhà khoa học tại Bulletin cảnh báo rằng cách tiếp cận quản trị của Tổng thống Trump nói chung cũng là một phần của xu hướng toàn cầu theo chủ nghĩa dân tộc và độc đoán nguy hiểm đang khiến thế giới ngày càng trở nên nguy hiểm.
"Những xu hướng độc đoán này cản trở hợp tác quốc tế, làm giảm trách nhiệm giải trình và làm gia tăng các mối đe dọa, khiến thế giới càng khó giải quyết các mối đe dọa hiện hữu trước mắt. Chúng tôi lo ngại trước những thảm kịch gần đây ở Minnesota và sự xói mòn các quyền hiến pháp của công dân Mỹ. Lịch sử đã chứng minh rằng khi các chính phủ không còn chịu trách nhiệm trước công dân của mình, xung đột và đau khổ sẽ xảy ra."
Các nhà khoa học cũng lưu ý đến một loạt các thách thức ngày càng trầm trọng do biến đổi khí hậu gây ra.
Lượng khí carbon dioxide trong khí quyển — khí nhà kính gây ra biến đổi khí hậu do con người — đã đạt mức cao kỷ lục vào năm 2024, tăng lên 1,5% so với mức trước thời kỳ công nghiệp.
Một tuyên bố từ các nhà khoa học tại Bulletin cho biết các phản ứng quốc tế đối với tình trạng khẩn cấp về khí hậu đã chuyển từ "hoàn toàn không đủ" sang "cực kỳ tàn phá" vào năm 2025.
Diễn giả khách mời tại buổi công bố Đồng hồ Ngày tận thế và người đoạt giải Nobel Hòa bình năm 2021, Maria Ressa, cho biết việc sử dụng và phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) không được kiểm soát cũng là một nguyên nhân đáng lo ngại.
"Những rủi ro mà chúng ta phải đối mặt từ vũ khí hạt nhân, biến đổi khí hậu và các công nghệ đột phá đều đang gia tăng. Mỗi giây đều quý giá, và chúng ta đang hết thời gian. Đó là một sự thật khó chấp nhận, nhưng đó là thực tế của chúng ta."
Thông điệp của Bản tin rất rõ ràng và khẩn cấp: nếu những rủi ro này không được quản lý, thế giới sẽ tiếp tục lao dốc về phía thảm họa toàn cầu.
Chủ tịch Bản tin, Alexandra Bell, cho biết hành động ngay lập tức có thể và phải được thực hiện để làm chậm lại quá trình này.
"Tôi nghĩ điều cần nhớ là đây là những mối đe dọa hiện hữu do con người gây ra. Chúng ta đã tạo ra những vấn đề này, và do đó chúng ta có khả năng khắc phục chúng, và không thể làm tất cả cùng một lúc. Không có giải pháp duy nhất nào hoàn hảo cho bất kỳ vấn đề nào mà chúng ta đang phải đối mặt. Nhưng những vấn đề này có thể giải quyết được."
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
