Tổng Thống Donald Trump đã khởi đầu năm 2026, bằng các cuộc tấn công quân sự của Mỹ vào Venezuela, những lời đe dọa xâm lược Greenland và việc tiếp tục cuộc chiến thương mại thuế quan của chính quyền ông, với cả bạn bè lẫn kẻ thù.
Mặc dù những cú sốc như vậy đã trở nên quen thuộc, trong hai nhiệm kỳ của vị Tổng thống gây tranh cãi này, nhưng chúng ngày càng thử thách sự kiên nhẫn của các đối tác của Mỹ và làm dấy lên những câu hỏi mới ở Úc.
Thủ tướng Canada, Mark Carney, đã nêu bật những mối lo ngại này trong bài phát biểu của mình tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, hồi đầu tháng này.
"Mỗi ngày chúng ta đều được nhắc nhở rằng, chúng ta đang sống trong thời đại cạnh tranh giữa các cường quốc, rằng trật tự dựa trên luật lệ đang phai nhạt, rằng kẻ mạnh có thể làm những gì họ muốn, và kẻ yếu phải chịu đựng. Và đối mặt với logic này, các quốc gia có xu hướng mạnh mẽ là thỏa hiệp để tồn tại, hy vọng rằng sự tuân thủ sẽ mua được sự an toàn. Nhưng điều đó sẽ không xảy ra. Vậy, chúng ta có những lựa chọn nào?", Mark Carney.
Để đáp trả các mức thuế thương mại của Tổng thống Trump và mong muốn đã được tuyên bố của ông, về việc biến Canada thành tiểu bang thứ 51 của Hoa Kỳ, chính phủ của ông Carney đã chọn cách, đưa Canada rời xa mối quan hệ thân thiết trong lịch sử, với nước láng giềng phía nam.
Tiến sĩ Emma Shortis, giám đốc Chương trình Quan hệ Quốc tế và An ninh tại Viện Úc, là một trong số các chuyên gia về chính sách đối ngoại cho rằng, đã đến lúc Úc cũng nên làm điều tương tự.
"Đây là một Tổng thống không bị ràng buộc và vô cùng nguy hiểm. Và việc Úc lại gắn kết, không chỉ an ninh của chính mình, mà cả an ninh của khu vực, với điều đó là vô cùng rủi ro và làm suy yếu các mối quan hệ khu vực của chúng ta. Rủi ro đó sẽ chỉ tăng lên, khi Úc vẫn bị ràng buộc với cường quốc bất hảo này, kẻ sẽ tiếp tục hành động một cách ngang ngược. Không có nhiều màn kịch, mà hành vi của Trump trở nên mang tính xây dựng”, Emma Shortis.
Được biết một cuộc thăm dò của YouGov vào tháng 11 năm 2025, do Viện Úc ủy nhiệm, cho thấy chỉ có 16% người Úc tin rằng, Hoa Kỳ là một đồng minh an ninh "rất đáng tin cậy", trong khi một cuộc thăm dò trước đó vào tháng 5 cho thấy 54,2%, muốn một chính sách đối ngoại độc lập hơn.
Vậy điều gì đã khiến nhiều người đặt câu hỏi, về một liên minh đã định hình, phần lớn lịch sử hiện đại của Úc?
Kinh tế và an ninh quốc gia là hai trụ cột chính của mối quan hệ Mỹ-Úc, thường được Đảng Lao động và Liên đảng viện dẫn.
Tiến sĩ Shortis lập luận rằng, mối quan hệ kinh tế với Hoa Kỳ ngày càng trở nên bất ổn, dưới thời Tổng thống Trump.
"Chính quyền Trump đã xé bỏ thỏa thuận thương mại tự do, giữa Úc và Hoa Kỳ. Họ đang phá bỏ tất cả các quy tắc thương mại toàn cầu, vốn dĩ không hoàn hảo, nhưng phần lớn đã mang lại lợi ích cho Úc và tạo ra sự thịnh vượng cho Úc. Trump đang phá bỏ điều đó và đó là một rủi ro đối với an ninh của chúng ta, an ninh kinh tế của chúng ta”,Emma Shortis .
Trong khi đó, Thượng nghị sĩ đảng Xanh David Shoebridge cũng đang kêu gọi chính phủ Albanese, xem xét lại mối quan hệ của họ trên cơ sở an ninh quốc gia, lập luận rằng liên minh chặt chẽ của Úc với Mỹ, là một mối đe dọa, nếu chiến tranh giữa Mỹ với Trung Quốc nổ ra.
"Những gì chúng ta đang làm hiện nay, không làm cho Úc an toàn hơn. Chúng ta đang đặt nước Úc vào tuyến đầu mới, nếu có xung đột giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ, và chúng ta đang tự rước mình vào một cuộc xung đột, không phải là xung đột chiến lược của chúng ta, không dựa trên các giá trị của chúng ta và không dựa trên lợi ích quốc gia của chúng ta. Vì vậy, mối quan hệ của chúng ta với Hoa Kỳ, thay vì làm cho chúng ta an toàn hơn hiện nay, lại đang mời gọi chúng ta, vào cuộc chiến tiếp theo của Donald Trump”, David Shoebridge.
Trong khi đó những người ủng hộ liên minh lập luận rằng, trong một khu vực được đánh dấu bởi sự hiện diện quân sự ngày càng tăng của Trung Quốc, mối quan hệ với Hoa Kỳ đã trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Giám đốc điều hành của Viện Các vấn đề công cộng, Scott Hargreaves, cho rằng thật ngây thơ khi tin rằng, Úc có thể tránh được xung đột, nếu Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng một cách mạnh mẽ, ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
"Nếu chúng ta đang nói về giả thiết, Trung Quốc thực sự tiến hành một loạt các cuộc phiêu lưu quân sự, dù là vào Đài Loan, điều đó sẽ đưa Đài Loan vào phạm vi ảnh hưởng của Nhật Bản, thì ý tưởng cho rằng, Úc có thể đơn giản đứng ngoài cuộc và sẽ không bị ảnh hưởng chỉ bằng cách co mình lại, là một lời kêu gọi giải trừ quân bị đơn phương. Tôi nghĩ rằng thật ngây thơ, khi tin rằng chỉ bằng cách từ bỏ liên minh với Mỹ, chúng ta có thể đứng ngoài cuộc. Các tuyến đường thương mại, các mối quan hệ thương mại của chúng ta sẽ bị ràng buộc, bởi bất kỳ cuộc xung đột nào. Và tất nhiên, bằng cách xây dựng lực lượng quốc phòng của riêng mình, chúng ta chỉ đang làm tăng thêm phương trình rằng, cách tốt nhất để duy trì hòa bình, là bằng một lực lượng răn đe đáng tin cậy”, Scott Hargreaves.
Trong một cuộc phỏng vấn gần đây với Sky News, Ngoại trưởng Penny Wong cho biết, Mỹ vẫn là đối tác chiến lược thân cận nhất, đồng minh an ninh quan trọng nhất của Úc, và bà khẳng định, điều này sẽ vẫn đúng trong tương lai.
Nhưng Thượng nghị sĩ Shoebridge nói rằng, sau những lời đe dọa đến chủ quyền của Greenland và Venezuela từ phía Hoa Kỳ, chính phủ Albanese cần phải khẩn trương đánh giá lại, để bảo đảm Úc đứng về phía luật pháp quốc tế.
"Thật phi thường khi vào thời điểm, chúng ta chứng kiến đồng minh hùng mạnh nhất của Úc, liên tục có những hành vi vi phạm pháp luật, chính phủ liên bang, đảng Lao động, lại gần như im lặng. Và tôi nghĩ, hàng triệu người Úc đang tự hỏi, tại sao chúng ta không xem xét lại mối quan hệ của mình với Hoa Kỳ? Và thay vì tiếp tục ủng hộ một chế độ ngày càng bất hảo, chúng ta nên tìm cách tách mình khỏi Hoa Kỳ và bắt đầu tự đứng vững trên đôi chân của mình”, David Shoebridge.
Thế nhưng thật khó để hình dung, việc tách rời giữa Hoa Kỳ và Úc sẽ như thế nào?
Tiến sĩ Emma Shortis cho biết, bước đầu tiên của chính phủ liên bang có thể là, xem xét kỹ lưỡng các thỏa thuận và liên minh, mà họ nắm giữ với Hoa Kỳ, chẳng hạn như thỏa thuận tàu ngầm AUKUS, có thể khiến người Úc phải trả tới 368 tỷ đô la.
"Vì vậy, tôi nghĩ điểm khởi đầu là, trách nhiệm giải trình dân chủ và sự giám sát đối với các thỏa thuận mà chúng ta có với Hoa Kỳ ngay từ đầu. Và tôi nghĩ điều đó có thể trông như thế nào, ví dụ, là một cuộc điều tra của Quốc hội về thỏa thuận tàu ngầm AUKUS, mà Vương quốc Anh đã có một cuộc điều tra, Hoa Kỳ cũng đã có cuộc xem xét riêng của mình. Không có lý do gì mà Úc, không thể có một cuộc xem xét riêng. Điều đó sẽ đặt ra nhiều câu hỏi, về mối quan hệ rộng hơn của Úc với Hoa Kỳ, các vấn đề về chủ quyền và độc lập. Và tôi nghĩ rằng, điều đó có thể và tôi cho rằng, khởi đầu cho việc định hình lại mối quan hệ với Hoa Kỳ, có thể có ý nghĩa gì”, Emma Shortis.
Trong khi đó những gì các nhà lãnh đạo, như Mark Carney của Canada đang thúc đẩy, là các quốc gia tầm trung như Canada và Úc, xích lại gần nhau hơn, thay vì xoay quanh một cường quốc lớn, như Hoa Kỳ hoặc Trung Quốc.
"Các cường quốc tầm trung phải hành động cùng nhau, bởi vì nếu chúng ta không ngồi vào bàn đàm phán, chúng ta sẽ trở thành món ăn trên thực đơn. Nhưng chúng ta tin rằng từ sự rạn nứt, chúng ta có thể xây dựng nên một điều gì đó lớn hơn, tốt hơn, mạnh mẽ hơn, công bằng hơn. Đây là nhiệm vụ của các cường quốc tầm trung, những quốc gia có nhiều thứ để mất nhất, từ một thế giới của những pháo đài và nhiều thứ để được lợi nhất, từ sự hợp tác thực sự”, Mark Carney.
Còn Tiến sĩ Shortis nói rằng, việc tập trung vào sự phụ thuộc lẫn nhau là chìa khóa.
"Vì vậy, việc xây dựng các mối quan hệ khu vực của chúng ta, đặc biệt là xung quanh hành động về khí hậu và xung quanh y tế công cộng, xung quanh giáo dục, xung quanh những điều thực sự làm cho chúng ta an toàn hơn. Và xây dựng mạng lưới và các mối quan hệ của chúng ta theo cách đó, giống như cách mà Mark Carney đã mô tả. Xây dựng các liên minh, xây dựng các liên kết xung quanh các lợi ích chung và xung quanh các giá trị chung”, Emma Shortis.
Tuy nhiên, ông Hargreaves từ Viện Các vấn đề Công cộng cho rằng, phần lớn sức hấp dẫn của Úc đối với các nước láng giềng, là mối liên hệ chặt chẽ của nước này, với sức mạnh của Hoa Kỳ.
"Chúng ta không nên đánh giá thấp mức độ quan trọng, của việc các quốc gia trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, coi chúng ta là một phần của cấu trúc liên minh với Hoa Kỳ và các nước NATO. Vì vậy, ý tưởng cho rằng điều này bằng cách nào đó, sẽ là một lựa chọn thay thế, để xây dựng mối quan hệ với các quốc gia tầm trung khác trên thế giới, tôi nghĩ điều đó rất ngây thơ và thực sự sẽ làm giảm đi, mối quan hệ chiến lược quan trọng nhất của chúng ta, một mối quan hệ mà chúng ta nên vun đắp như chúng ta đã làm trong bảy hoặc tám thập niên qua”, Scott Hargreaves.
Mặc dù không trực tiếp nêu tên hay chỉ trích Tổng thống Trump, nhưng nhà lãnh đạo Hoa Kỳ đã không hài lòng với bài phát biểu của Thủ tướng Canada tại Davos.
Đáp lại, ông đã thu hồi lời mời Canada, tham gia sáng kiến gọi là 'Hội đồng Hòa bình' và đe dọa áp thuế 100% đối với hàng hóa Canada, nếu họ thực hiện thỏa thuận thương mại với Trung Quốc.
Thượng nghị sĩ Shoebridge cho rằng, có thể nói bất kỳ bước nào xa rời mối quan hệ thân thiết của Úc với Hoa Kỳ, đều có thể dẫn đến sự trả đũa từ Tổng thống Trump.
"Tôi nghĩ chúng ta có thể dự đoán, sẽ có hành động trả đũa từ chính quyền Trump. Nhưng tôi nghĩ điều đó càng làm nổi bật sự cần thiết, phải làm điều đó ngay bây giờ. Điều đó có nghĩa là, từ chối hỗ trợ một phần đáng kể trang thiết bị quân sự của Úc, vốn được mua từ các nhà thầu vũ khí của Mỹ. Nhưng khi nói đến thuế quan, nếu Hoa Kỳ muốn tham gia vào một cuộc chiến thuế quan với Úc, đó sẽ là một hành động tự gây tổn hại nghiêm trọng cho Hoa Kỳ. Đó là một mối quan hệ mà trên bình diện thương mại, Hoa Kỳ được hưởng lợi rất nhiều”, David Shoebridge.
READ MORE
SBS Việt ngữ
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
