Một chiếc hộp nhỏ, một món đồ chơi dễ thương và cảm giác hồi hộp khi chưa biết bên trong có gì. Túi mù blind box đang trở thành món đồ sưu tập được nhiều trẻ em yêu thích. Nhưng liệu trải nghiệm “mua - mở - chờ may mắn” có đang vô tình cho trẻ làm quen với một cơ chế tâm lý tương tự cờ bạc?
Những ngày gần đây, câu chuyện kiểm soát tác hại của cờ bạc tiếp tục được chú ý tại Úc. Cải tổ về quảng cáo cờ bạc là một trong những ưu tiên thực thi trong năm 2026–27, trong đó có các hạn chế mới được đề xuất đối với quảng cáo cờ bạc trên truyền hình, radio và các nền tảng trực tuyến.
Chính phủ hiện cũng áp dụng nhiều quy định nhằm hạn chế trẻ em tiếp xúc với quảng cáo cờ bạc. Chẳng hạn, quảng cáo cờ bạc bị hạn chế trong một số chương trình dành cho trẻ em, trong khi quảng cáo trong các chương trình thể thao trực tiếp cũng phải tuân thủ những quy định riêng.
Nhưng bảo vệ trẻ khỏi tác hại của cờ bạc không chỉ là câu chuyện về những quảng cáo cá cược.
Một câu hỏi khác đáng để cha mẹ suy nghĩ là: trẻ có đang làm quen với những cơ chế giống cờ bạc thông qua đồ chơi và trò chơi hằng ngày hay không?
Blind box hấp dẫn ở điều gì?
Blind box, hay “hộp bí ẩn- túi mù”, là những hộp đồ chơi được đóng kín. Người mua biết mình đang mua một sản phẩm thuộc một bộ sưu tập nào đó, nhưng không biết chính xác nhân vật hay món đồ nào nằm bên trong.
Có thể là nhân vật thông thường. Nhưng cũng có thể là một phiên bản “rare” hiếm hoặc “secret” cực kỳ hiếm.
Chính yếu tố không biết trước này tạo nên sự hồi hộp.
Mở được món mình thích, trẻ có thể cảm thấy rất vui. Nhưng nếu nhận phải nhân vật không mong muốn, một suy nghĩ rất dễ xuất hiện:
“Hay mình mua thêm một hộp nữa?”
Blind box không đồng nghĩa về mặt pháp lý với cờ bạc, và không nên nói rằng cứ cho trẻ chơi blind box là đang “dạy trẻ cờ bạc”.
Điều đáng quan tâm nằm ở cơ chế tâm lý đằng sau trải nghiệm.
Các nhà nghiên cứu về hành vi đã lưu ý tới khái niệm variable-ratio reinforcement – cơ chế trong đó phần thưởng xuất hiện không đều và khó đoán trước. Chính sự không chắc chắn về thời điểm phần thưởng xuất hiện có thể khiến người mua muốn tiếp tục thử.
Vì thế, một chiếc blind box có thể tạo ra cảm giác khá giống một số cơ chế phần thưởng trong cờ bạc: bỏ tiền, chờ đợi kết quả, nhận phần thưởng rồi quyết định có thử tiếp hay không.
Không chỉ blind box
Đây cũng là lý do phụ huynh nên chú ý đến thế giới game của trẻ.
eSafety Commissioner của Australia cảnh báo về những tính năng “gambling-like” trong trò chơi điện tử, đặc biệt là loot boxes – những hộp hoặc gói phần thưởng mà người chơi trả tiền nhưng không biết trước mình sẽ nhận được gì.
Theo eSafety, loot box có thể chứa những vật phẩm phổ biến hoặc rất hiếm, và giá trị của phần thưởng thường chỉ được biết sau khi mua. Cách phần thưởng xuất hiện với hình ảnh, âm thanh bắt mắt cũng có thể làm tăng cảm giác hồi hộp.
eSafety khuyến nghị phụ huynh đặc biệt thận trọng với các trò chơi có tính năng mua hàng dựa trên yếu tố may rủi. Cơ quan này cho biết những trò chơi có tính năng mua hàng gắn với phần thưởng ngẫu nhiên không được khuyến nghị cho trẻ dưới 15 tuổi.
Điều này không có nghĩa tất cả trẻ chơi game có loot box sẽ trở thành người nghiện cờ bạc.
Điểm quan trọng là trẻ đang học cách phản ứng như thế nào trước phần thưởng bất ngờ.
“Thua rồi thì thử thêm lần nữa”
Hãy tưởng tượng một đứa trẻ mở một blind box và không nhận được nhân vật mình muốn.
Lần thứ hai vẫn không có. Lần thứ ba cũng không. Đến lần thứ tư, trẻ có thể nói: “Con đã mở ba hộp rồi, lần này chắc chắn phải ra nhân vật hiếm!”
Đây chính là thời điểm cha mẹ có thể biến một trải nghiệm rất đời thường thành một bài học về xác suất.
Có thể hỏi trẻ: “Con nghĩ lần này chắc chắn sẽ ra không?”
Sau đó giải thích rằng mỗi lần mở hộp vẫn là một lần thử mới. Việc ba hộp trước không có nhân vật hiếm không khiến hộp thứ tư chắc chắn phải có.
Đây là một cách đơn giản để trẻ bắt đầu hiểu về xác suất và nhận diện một kiểu suy nghĩ sai thường gặp: “Mình đã thua nhiều lần rồi, nên lần tới chắc chắn phải thắng.”
Đừng chỉ nói “cờ bạc là xấu”
Một trong những cách hữu ích hơn là giúp trẻ hiểu tại sao chúng ta lại muốn thử thêm.
Khi trẻ thất vọng vì không nhận được món đồ mong muốn, cha mẹ có thể nói:
“Con thất vọng đúng không? Nhưng mình có nhất thiết phải mua thêm không?”
Hoặc: “Con đang muốn mua thêm vì thật sự thích món đồ đó, hay vì con nghĩ lần sau mình sẽ may mắn hơn?”
Những câu hỏi như vậy giúp trẻ nhận diện cảm xúc của chính mình thay vì chỉ nghe người lớn nói “không được”.
Mục tiêu không phải là loại bỏ tất cả những trò chơi có yếu tố bất ngờ hay may rủi.
Mục tiêu là giúp trẻ học được ba kỹ năng: Nhận diện may rủi – hiểu xác suất – và biết dừng lại.
Cha mẹ có thể làm gì?
eSafety khuyến nghị phụ huynh cùng trẻ đặt ra những nguyên tắc về việc mua hàng trong game, tránh lưu thông tin thẻ ngân hàng trên thiết bị của trẻ và cân nhắc sử dụng giới hạn chi tiêu hoặc thẻ quà tặng.
Cha mẹ cũng có thể áp dụng những nguyên tắc tương tự với blind box và đồ chơi sưu tập:
Một là, đặt ngân sách trước khi mua. Ví dụ, trẻ được phép mua một hoặc hai hộp trong một dịp đặc biệt, thay vì mua thêm chỉ vì chưa nhận được nhân vật mong muốn.
Hai là, không biến “đồ hiếm” thành thước đo giá trị. Giúp trẻ hiểu rằng một món đồ phổ biến không có nghĩa là nó kém giá trị hoặc kém vui hơn.
Ba là, dạy trẻ biết dừng. Nếu trẻ nói “con phải mua thêm một hộp nữa để tìm cho bằng được”, đó có thể là lúc cha mẹ dừng lại và trò chuyện.
Bốn là, nói về may rủi ngay trong những tình huống đời thường. Không cần chờ đến tuổi 18 mới nói với con về cờ bạc.
Trẻ em ngày nay có thể gặp các cơ chế phần thưởng ngẫu nhiên ở nhiều nơi: blind box, thẻ sưu tập, máy gắp thú, trò chơi điện tử, loot box và các nội dung trực tuyến.
eSafety cũng lưu ý rằng một số trò chơi có tính năng giống cờ bạc có thể khiến người chơi muốn tiếp tục cho đến khi “thắng”, đặc biệt khi họ không nhận được thứ mình mong muốn.
Đó là kỹ năng trẻ có thể mang theo trong rất nhiều tình huống khác sau này – từ game, mua sắm trực tuyến cho đến cách các em đưa ra quyết định về tiền bạc.
Thông tin hữu ích cho phụ huynh
eSafety Commissioner – Quản lý tiền trong game và loot boxes:
Giải thích về loot boxes, tiền ảo và những rủi ro khi trẻ mua các phần thưởng không biết trước.
eSafety Commissioner – Chọn game an toàn cho trẻ:
How to choose safe games for your kids
ACMA – Quy định về quảng cáo cờ bạc:
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
