Các nhà lãnh đạo của 5 nước bên bờ biển Caspian đã ký kết một hiệp ước nhằm chấm dứt những vấn đề bất định kéo dài nhiều thập niên qua về lãnh hải và tài nguyên từ biển nầy.
Trong khi vấn đề phân chia thế nào về thềm lục địa nhiều trữ lượng dầu khí sẽ là chủ đề sẽ được thương thuyết thêm nữa thì hiệp ước sơ khởi đã được các nước liên hệ ca ngợi hết lời.
Đó là một hiệp ước có tính cách lịch sử và phải mất hơn 20 năm mới đạt được.
Quốc gia ven bờ biển tranh chấp Caspian, gồm Nga, Iran, Azerbaijan, Turkmenistan và Kazakstan đã ký kết hiệp ước trên nguyên tắc về việc làm thế nào để phân chia quyền lợi từ biển nầy.
Họ mô tả đây là một bản Hiến Pháp cho vùng nầy, cũng tránh cho các nước không nằm trên bờ Caspian có thể bố trí quân đội trong biển nầy.
Biển Caspian là vùng biển trong nội địa lớn nhất trên thế giới, cũng như chứa các trữ lượng dồi dào về dầu khí.
Tình trạng pháp lý của Biển Caspian vẫn chưa được giải quyết trong gần 30 năm kể từ khi Liên bang Xô viết sụp đổ năm 1991.
Thế nhưng bây giờ, các nhà lãnh đạo của năm quốc gia cuối cùng đã đạt được tiến bộ đáng kể, sau khi đồng ý - ít nhất, về nguyên tắc - về cách phân chia tài nguyên dầu khí khổng lồ.
Nga, Iran, Kazakhstan, Turkmenistan và Azerbaijan đã ký Công ước về tình trạng pháp lý của biển Caspian tại thành phố Aktau của Kazakhstan hôm Chủ nhật.
Thỏa thuận thiết lập là một bộ quy tắc cơ bản để xác định vùng lãnh hải và vùng đánh cá cụ thể của từng quốc gia.
Tuy nhiên, vấn đề làm thế nào phân chia các đáy biển gây tranh cãi - có chứa rất nhiều các mỏ dầu phong phú - sẽ được phân định giữa các nước vẫn sẽ cần đàm phán thêm.
Vì vậy, trong khi tài liệu đã cho thấy một số ánh sáng ở cuối đường hầm, nó không phải là giải pháp cuối cùng.
Đây là lý do tại sao thỏa thuận này là quan trọng để giảm bớt căng thẳng, và những gì cần biết về biển Caspian với tranh chấp lâu dài.
Trong khi đó, Tổng thống Kazakhstan là ông Nursultan Nazarbayev ca ngợi hành động nầy, là một bước tiến đúng hướng.
“Tôi muốn chúc mừng mọi người ký kết vào văn kiện quan trọng nầy cho tất cả chúng ta, các quốc gia bên bờ biển Caspian, với hiệp ước đầu tiên nầy cùng các thương thuyết chúng ta đạt được tại đây”.
Trung tâm của vấn đề gây tranh cãi từ lâu là liệu có xem biển Caspian là một cái hồ, việc nầy được xét đến sau khi Liên Xô sụp đổ vào năm 1991.
Thế nhưng sau khi các tân quốc gia được thành lập, chủ quyền của nơi nầy lại càng thêm phức tạp.
Nếu xem là biển thì Caspian sẽ bị chi phối với luật quốc tế về biển, thế nhưng nếu xem là hồ thì nó phải được phân chia đồng đều giữa 5 quốc gia, việc nầy tạo nên sự khác biệt.
Mặc dù tên của nó, biển Caspian đã được phân loại bởi một số tác giả là hồ lớn nhất thế giới, với diện tích bề mặt hơn 370.000 km vuông - lớn hơn Victoria.
Điều này là do Caspian có nhiều đặc điểm xác định của một hồ: nó được bao quanh bởi đất và không có sông chảy ra.
Biển nầy không nối liền với đại dương hay biển nào cả, thế nhưng tính chất của nước là mặn vì nó đã từng là một phần của biển Paratethys, trước khi nó trở thành vùng đất bị khóa kín lại, sau khi đất bị trôi dạt và mực nước biển giảm xuống, tuy nhiên sự khác biệt quan trọng hơn là vì lợi ích của cái tên nầy.
Phân loại nó như một cái hồ có nghĩa là cuối cùng nó sẽ được chia đều cho 5 quốc gia, nhưng nếu nước được coi là biển thì nó sẽ bị chi phối bởi các nguyên tắc của luật biển quốc tế.
"Vùng nầy có ảnh hưởng của Afghanistan, rồi của Trung đông nữa, vì vậy việc nầy thực sự ảnh hưởng đến quyền lợi căn bản của các nước của chúng ta và chúng ta cần đoàn kết trong việc chống lại mối đe dọa khủng bố và tội phạm xuyên biên giới quốc gia”, Vladimir Putin.
'Tình trạng pháp lý đặc biệt' mới có nghĩa là nó vẫn không phải là biển, cũng như không phải là một cái hồ theo lời các viên chức Nga..
Trong khi đó, Iran là quốc gia có bờ biển ít nhất tiếp giáp với biển Caspian, trước đây tranh luận rằng đây là một cái hồ chứ không phải là biển.
Một số người Iran cáo buộc chính phủ của họ đã bán đi Caspian, khi ký kết vào một hiệp ước mới, thế nhưng Tổng thống Iran Hassan Rouhani nói rằng, việc ký kết cho thấy sự đoàn kết của các nước trong vùng.
“Nỗ lực của 5 nước nhằm hỗ trợ cho Hiệp ước nguyên tử của Iran là một bước tiến tốt đẹp, hướng đến việc bành trướng sự cộng tác trong vùng và cải thiện mối quan hệ giữa chúng ta".
"Tài nguyên thiên nhiên của biển Caspian thuộc vào 5 nước chung quanh biển nầy, vì vậy để tránh mọi tranh chấp trong những khu vực chúng ta chưa thương thuyết, chúng ta phải tránh bất cứ sự dò tìm đơn phương tài nguyên thiên nhiên trong vùng nầy”, Hassan Rouhani.
Tổng thống Nga, ông Vladimir Putin cũng đồng ý khi cho rằng, do tính chất kế cận của các nước trước vấn nạn khủng bố, thì việc 5 nước phải cộng tác chặt chẽ với nhau.
“An ninh là rất quan trọng và là điều chi phối hiệp ước của chúng ta".
"Vùng nầy có ảnh hưởng của Afghanistan, rồi của Trung đông nữa, vì vậy việc nầy thực sự ảnh hưởng đến quyền lợi căn bản của các nước của chúng ta và chúng ta cần đoàn kết trong việc chống lại mối đe dọa khủng bố và tội phạm xuyên biên giới quốc gia”, Vladimir Putin.
Trong khi đó trước đây, tàu chiến được sử dụng để xua đuổi nhà thầu.
Một trong những lý do khiến Caspian bị tranh cãi rất nhiều là trữ lượng dầu khí.
Cục quản lý thông tin năng lượng Mỹ ước tính năm 2012 có 48 tỷ thùng dầu và 8,3 nghìn tỷ mét khối khí tự nhiên bên dưới đáy biển của nó.
Và trong khi một số nước đã thúc đẩy các dự án lớn ngoài khơi như mỏ dầu Kashagan ngoài khơi bờ biển Kazakhstan, sự không đồng ý về tình trạng pháp lý của biển đã ngăn cản một số ý tưởng khác được thực hiện.
Một trong số đó là một đường ống dẫn qua Caspian có thể vận chuyển khí tự nhiên từ Turkmenistan đến Azerbaijan và sau đó tiếp tục đến châu Âu, cho phép nó cạnh tranh với Nga ở các thị trường phương Tây.
Một số quốc gia ven biển cũng tranh chấp quyền sở hữu một số mỏ dầu và khí đốt, làm chậm sự phát triển của họ.
Một số quốc gia đã cố gắng để phát triển các lĩnh vực tranh chấp trong khi tại các thời điểm sử dụng tàu chiến để dọa các nhà thầu thuê bởi các bên khác.
Được biết, văn bản cuối cùng của hiệp ước chưa được công bố, cũng như ranh giới vẫn chưa được thương thuyết.
Trong khi thềm lục địa của biển nầy giàu trữ lượng về dầu khí, một nguồn lợi lớn lao nữa là cá tầm.
Biển Caspian có nhiều loại cá tầm là loại cá cho trứng cá rất nổi tiếng.
Với khoảng 80 phần trăm trứng cá trên thế giới xuất phát từ Caspian, thế nhưng con số nầy ngày càng giảm bớt.
Biển Caspian có một số loài cá tầm, cá mang trứng hoặc trứng - được chế biến thành trứng cá muối.
Khoảng 90% trứng cá muối của thế giới được cho là có nguồn gốc từ Caspian, nhưng đánh bắt quá mức đã dẫn đến lệnh cấm đánh bắt cá tầm trong tự nhiên.
Theo một báo cáo năm 2016 từ đài truyền hình Đức Deutsche Welle, việc Nga để ban hành lệnh cấm nhận được sự ủng hộ của bốn quốc gia khác xung quanh Biển Caspian.
Tổng thống Kazakhstan Nursultan Nazarbayev cho biết hội nghị sẽ thiết lập hạn ngạch đánh cá và cấm bất kỳ sự hiện diện quân sự nước ngoài nào.
Ông cũng cho biết tài liệu cho phép các đường ống được đặt, miễn là các tiêu chuẩn môi trường nhất định được đáp ứng.
Thế nhưng các nhà quan sát vẫn chưa rõ, liệu hội nghị được thông qua hôm chủ nhật, có chắc chắn sẽ dọn đường cho việc đặt đường ống hay không và không có ngày thảo luận tiếp theo nào được thiết lập, ngoài thỏa thuận hợp tác mà thôi.
Một cuộc khảo sát hồi năm 2002 cho thấy, nạn ô nhiễm do việc khai thác dầu khí đã có ảnh hưởng tai hại cho các sinh vật dưới biển.
Thêm thông tin và cập nhật Like SBS Vietnamese Facebook
Nghe SBS Radio bằng tiếng Việt mỗi tối lúc 7pm tại sbs.com.au/Vietnamese
