Nhiều công việc đang rơi vào “vùng đỏ” - nhóm nghề có nguy cơ cao bị AI thay thế. Dù AI chưa thể thay thế hoàn toàn con người trong nhiều lĩnh vực, nhưng tác động của nó lên thị trường lao động là rất rõ ràng.
Điều này có nghĩa là:
- Doanh nghiệp giảm số nhân sự
- Người lao động bị yêu cầu làm nhanh và hiệu quả hơn
AI không chỉ thay thế, mà còn làm thay đổi cách người ta đánh giá năng suất lao động.
Đang ở “vùng đỏ” thì phải làm gì?
Theo PGS.TS Nguyễn Thành Thi, chiến lược thông minh nhất không phải là chống lại AI, mà là cộng tác với AI. Thay vì xem AI là đối thủ, hãy xem AI như một “trợ lý cá nhân” giúp mình làm việc tốt hơn.
1. Học những kiến thức cơ bản về AI
Không cần phải thành chuyên gia, nhưng nên hiểu:
- AI làm được gì và không làm được gì
- AI hoạt động dựa trên dữ liệu như thế nào
- Khi nào nên tin AI, khi nào không nên tin
Có thể bắt đầu bằng:
- Các khóa học ngắn hạn về AI, Machine Learning, Data
- Các khóa học online về tự động hóa công việc bằng AI
2. Dùng AI để tự động hóa việc lặp lại
Nếu công việc có nhiều bước lặp đi lặp lại như soạn thảo, tổng hợp, phân loại, trả lời câu hỏi giống nhau… thì nên dùng AI để làm phần đó, để bản thân tập trung vào phần cần suy nghĩ, sáng tạo và ra quyết định.
PGS.TS Nguyễn Thành Thi – Khoa Data Science & AI, Đại học Monash (Melbourne), đã có 20 năm nghiên cứu và giảng dạy về trí tuệ nhân tạo, với hơn 100 công trình khoa học và kinh nghiệm làm học giả khách mời tại Stanford, Harvard (Supplied)
Trong marketing:
- AI phân tích dữ liệu, gợi ý chiến lược
- Con người quyết định chiến lược cuối cùng
Trong y tế:
- AI hỗ trợ đọc X-ray, CT, dữ liệu lâm sàng
- Bác sĩ vẫn là người ra quyết định
Trong đại dịch COVID-19, AI từng giúp phân loại bệnh nhân nặng nhẹ để bác sĩ ưu tiên cứu chữa người nguy kịch. Nhưng AI chỉ là công cụ, không phải người chịu trách nhiệm.
4. Phải có tư duy phản biện với AI
AI có thể trả lời rất trôi chảy nhưng… sai.
Vì vậy, các kỹ năng cực kỳ quan trọng là:
- Biết kiểm tra lại thông tin
- Biết nghi ngờ khi thấy câu trả lời “nghe quá hay”
- Biết đánh giá bối cảnh chứ không chỉ nhìn dữ liệu
Đó gọi là tư duy phản biện - kỹ năng mà AI rất khó có.
5. Tập trung vào kỹ năng “chỉ con người có”
Những kỹ năng nên phát triển như giao tiếp, lãnh đạo, đồng cảm, sáng tạo, giải quyết vấn đề phức tạp.
Đây là những thứ AI làm rất kém hoặc không làm được.
Những công việc hiện nay gần như chưa có AI thay thế
Theo Tiến sĩ Thành Thi, nhiều ngành vẫn chưa có AI “đồng hành” hiệu quả như:
- Chăm sóc sức khỏe trực tiếp: chăm sóc người già, người khuyết tật
- Giáo dục: dạy học, hướng dẫn, truyền cảm hứng
- Phẫu thuật: robot có hỗ trợ nhưng chưa đủ an toàn để tin hoàn toàn
- Nghiên cứu sinh học, y học phân tử, di truyền học
- Hóa học, dược phẩm, vật liệu mới
- Môi trường, nông nghiệp bền vững
- Năng lượng tái tạo, năng lượng hạt nhân
- Vật lý ứng dụng, kỹ thuật cao
Những ngành này khó chuẩn hóa, thiếu dữ liệu, đòi hỏi chuyên môn sâu, ít người theo học. Vì vậy rất khó bị AI thay thế.
Nên học gì để đi đường dài?
Nếu muốn theo công nghệ cao:
- AI, khoa học dữ liệu
- An ninh mạng
- Blockchain
- Công nghệ y tế
Nếu không mạnh về toán - kỹ thuật:
- Giáo dục
- Y tế, chăm sóc sức khỏe
- Chăm sóc người già, người khuyết tật
- Công việc cần kỹ năng mềm cao
Những ngành ít người học nhưng học rất khó:
- Bác sĩ, phẫu thuật
- Hóa học, dược
- Sinh học phân tử
- Toán học, vật lý
- Kỹ thuật cao
- Năng lượng, môi trường
Đây là những ngành “hiếm người - nhiều cơ hội”.
(*Quan điểm và trải nghiệm được chia sẻ trong câu chuyện này chỉ mang tính chất cá nhân. Chúng tôi không ủng hộ hay quảng bá bất kỳ tổ chức giáo dục, dịch vụ tài chính hoặc tư vấn cụ thể nào. Người đọc nên tự nghiên cứu và tìm kiếm lời khuyên chuyên nghiệp khi cần thiết.)
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
