Chủ nhà COP29 Azerbaijan đối mặt với các chỉ trích về tham nhũng và nhân quyền

“Chúng ta đang trong giai đoạn đếm ngược cuối cùng để hạn chế nhiệt độ toàn cầu tăng ở mức 1,5 độ C và thời gian không đứng về phía chúng ta. COP29 phải phá bỏ bức tường tài chính khí hậu. Các nước đang phát triển không được rời Baku với tay không. Một thỏa thuận là điều bắt buộc. Và tôi tin tưởng rằng chúng tôi sẽ đạt được một thỏa thuận.”

Vào ngày thứ hai của Hội nghị thượng đỉnh về khí hậu của Liên hợp quốc tại Azerbaijan, Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cho biết thời điểm để hành động nghiêm túc là ngay bây giờ.

Dữ liệu mới được công bố tại hội nghị cho thấy rằng bất chấp những cam kết được đưa ra tại Hội nghị thượng đỉnh COP28 ở UAE, lượng khí thải làm nóng hành tinh từ than, dầu và khí đốt sẽ tăng 0,8% vào năm 2024.

Ông Mike O'Sullivan, một nhà khoa học về khí hậu đến từ Đại học Exeter, cho biết thế giới đơn giản là chưa hành động đủ.

 “Tôi cảm thấy rằng chúng ta cần phải tăng cường tham vọng một cách mạnh mẽ, và cần suy nghĩ vượt ra ngoài khuôn khổ về cách chúng ta có thể thay đổi mọi thứ, không quá gắn bó với lợi ích nhiên liệu hóa thạch. Chỉ cần nghĩ về cách chúng ta có thể thay đổi hiện trạng, không chỉ sửa đổi ở đây và ở đó. Chúng ta cần thay đổi nhanh chóng ở quy mô chưa từng thấy trước đây.”

Ngày đầu tiên của hội nghị thượng đỉnh đã chứng kiến một thỏa thuận đạt được về các quy tắc mới điều chỉnh thị trường tín dụng carbon, cho phép các quốc gia mua tín dụng bù trừ carbon trên thị trường toàn cầu.

Nhưng, Luật sư cao cấp từ Trung tâm Luật Môi trường Quốc tế, Erika Lennon, cho biết bà không tin rằng thị trường carbon sẽ hoạt động bình thường.

“Tôi có rất nhiều lo ngại về việc việc này diễn ra quá vội vã. Một trong những điều đáng lẽ phải xảy ra là cơ quan giám sát thị trường carbon của Thỏa thuận Paris thực sự phải đưa ra các tiêu chuẩn này và đưa chúng lên COP để xem xét. Năm ngoái, chúng tôi đã thấy họ làm điều này và chúng không đủ tốt. Họ chưa thực hiện được nhiều cải tiến, nhưng đã thông qua và các bên đã quyết định thực hiện theo điều đó."

Trong khi đó, Tổng thống Azerbaijan, Ilham Aliyev, đã chỉ trích phương tiện truyền thông phương Tây vì những gì ông gọi là chiến dịch vu khống và tống tiền được phối hợp và dàn dựng tốt chống lại đất nước của ông.

Nước chủ nhà của hội nghị khí hậu Liên hợp quốc, COP29, đã bị NGO Freedom House gọi là quốc gia độc đoán nhất từng tổ chức hội nghị thượng đỉnh.

Tổng thống Aliyev nói rằng các cuộc tấn công vào đất nước của ông thể hiện sự đạo đức giả của phương Tây.

“Tỷ lệ khí thải toàn cầu của Azerbaijan chỉ là 0,1%. Tôi phải đưa những con số này để mọi người biết vì ngay sau khi Azerbaijan được bầu làm quốc gia đăng cai COP29, chúng tôi đã trở thành mục tiêu của một chiến dịch vu khống và tống tiền được phối hợp và dàn dựng khéo léo, của phương tiện truyền thông đưa tin giả mạo phương Tây, các tổ chức phi chính phủ độc lập và một số chính trị gia, như thể chúng tôi đang cạnh tranh trong việc phát tán thông tin sai lệch về đất nước mình."

Tổng thống Azerbaijan đã đúng khi tuyên bố rằng tỷ lệ khí thải toàn cầu của Azerbaijan tương đối thấp.

Tuy nhiên, những người chỉ trích quốc gia chủ nhà cho rằng mối quan ngại của họ không chỉ liên quan đến lượng khí thải của Azerbaijan hay thậm chí là sự phụ thuộc lịch sử của họ vào nhiên liệu hóa thạch.

Thay vào đó, sự chỉ trích bao trùm chính phủ, mà các nhà hoạt động đối lập cho rằng đang nhắm vào các nỗ lực tự do ngôn luận và chống tham nhũng ở quốc gia này.

Nhà hoạt động dân sự người Gruzia Tamar Jakeli cho biết có những lo ngại lớn về những gì bà mô tả là chủ nghĩa độc đoán ngày càng gia tăng trong khu vực.

“Chúng tôi phản đối chủ nghĩa độc tài đang gia tăng trong khu vực, cũng như chủ nghĩa độc tài cụ thể ở Azerbaijan. Ngay lúc này, hội nghị khí hậu lớn nhất thế giới đang bắt đầu ở Baku, và Azerbaijan có 300 tù nhân chính trị. Ở Georgia, một chế độ độc tài tương tự đang đe dọa xã hội Georgia bằng các cuộc đàn áp. Vì vậy, chúng tôi ở đây đoàn kết chống lại chủ nghĩa độc tài và vì công lý xã hội."

Giorgi Gogia là Phó giám đốc bộ phận Châu Âu và Trung Á của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền.

Phát biểu trước thềm hội nghị, ông nói với SBS rằng Azerbaijan có tiền sử sử dụng các sự kiện lớn để che đậy các hành vi vi phạm nhân quyền.

 “Azerbaijan đang sử dụng những sự kiện lớn này để đánh bóng hình ảnh quốc tế và che đậy hồ sơ nhân quyền tồi tệ của mình. Lần đầu tiên chúng tôi thử sử dụng sự kiện lớn này vào năm 2012, đó là một cuộc thi âm nhạc nổi tiếng tại khu vực Eurovision. Họ chỉ thấy rằng về cơ bản, nỗ lực này nhằm tẩy trắng hình ảnh quốc tế của mình đã phản tác dụng vì các nhà báo đến đưa tin về cuộc thi âm nhạc này, họ cũng thấy sự tàn bạo của cảnh sát, ví dụ như khi có các cuộc biểu tình nhỏ do các nhóm độc lập tổ chức, họ đã ngay lập tức bị đàn áp và dễ dàng vạch trần hành vi vi phạm."

Các tổ chức như Tổ chức Minh bạch Quốc tế cho biết gia đình cầm quyền Azerbaijan lợi dụng các sự kiện lớn để kiếm lợi nhuận, với các công ty tư nhân của họ được thúc đẩy bởi dòng người đổ về.

Trong danh sách Đối tác chính thức của COP29, ít nhất sáu công ty đối tác chính của hội nghị thượng đỉnh thuộc sở hữu toàn bộ hoặc một phần của gia đình cầm quyền Aliyev.

Chủ tịch COP29, Mukhtar Babayev, cũng như một số thành viên khác trong ủy ban tổ chức chính thức, là những người trung thành với chính phủ hoặc làm việc cho công ty dầu khí nhà nước SOCAR.

Giorgi Gogia cho biết sau khi các nhà báo vạch trần hành vi vi phạm quyền tại Eurovision, Azerbaijan đã bảo đảm rằng trước sự kiện lớn tiếp theo mà họ tổ chức, những tiếng nói bất đồng chính kiến sẽ bị dập tắt.

Hội nghị Thượng đỉnh COP29 sẽ diễn ra cho đến ngày 22 tháng 11.

Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese

Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play