SBS Việt ngữ

Cùng giữ tiếng Việt: Vì sao trẻ gốc Việt ở nước ngoài nói tiếng Việt lơ lớ

SBS Việt ngữ

Ảnh minh họa

Published 18 April 2022 at 12:26pm
By TS Trần Hồng Vân
Source: SBS

Một trong những lý do khiến một người phát âm không “giống người bản xứ” khi học một ngôn ngữ khác là do sự khác biệt giữa 2 hệ thống ngữ âm của hai ngôn ngữ. Ví dụ, với nhiều trẻ Việt nam ở nước ngoài thì dấu ngã là một “thử thách” vì trong tiếng Anh không có dấu ngã.


Published 18 April 2022 at 12:26pm
By TS Trần Hồng Vân
Source: SBS


Mời quý vị cùng tìm hiểu về những đặc điểm phát âm gây khó khăn cho người nói hai tiếng Việt – Anh, đặc biệt là với trẻ em ở nước ngoài nói tiếng Việt, và các cách khắc phục. Thông tin dựa trên tài liệu Trẻ đa ngữ do các chuyên gia âm ngữ trị liệu và chuyên gia ngôn ngữ của dự án VietSpeech soạn thảo.

Với người Việt, phát âm tiếng Anh khó ở chỗ nào?

Người nói tiếng Việt gặp khó khăn khi phát âm tiếng Anh là do một số đặc điểm ngữ âm có ở tiếng Anh mà không có trong tiếng Việt. 

Advertisement
Thứ nhất là tiếng Anh có các âm mà trong tiếng Việt không có. Một ví dụ điển hình là các âm /th/ trong các từ thank, thumb, three hay this, though, than trong tiếng Anh được phát âm khác với âm /th/ ở các từ như thỉnh thoảng, than thở, thờ thẫn trong tiếng Việt. Người Việt sẽ có xu hướng phát âm các từ tiếng Anh thành thanh (thank), thăm (thumb), thờ ruy (three) hoặc diz (this), dâu (though), dan (dan). Để khắc phục lỗi này, ta chỉ cần để ý đặt đầu lưỡi dưới răng cửa trên khi phát âm các âm /th/, để không khí thoát qua khe giữa răng và lưỡi tạo thành âm xát.

Thứ hai là tiếng Anh có các phụ âm kép được cấu thành từ 3-4 phụ âm, ví dụ: spring, play, spray, sixth, twelfth, prompts, … 

Đây là một khó khăn cho người Việt học tiếng Anh vì tiếng Việt chúng ta không có phụ âm kép có nhiều phụ âm như vậy. Cách để khắc phục khó khăn này là luyện tập, nói chậm để đảm bảo phát âm đủ các phụ âm trong nhóm phụ âm. 

Thứ ba là tiếng Anh có các đặc điểm ngữ pháp thêm đuôi từ như “-ed” để diễn tả thời quá khứ hay thêm “s” để diễn tả số nhiều mà tiếng Việt không có. Ví dụ như để diễn tả các hành động trong quá khứ, ta phải phát âm hai chữ “-ed” thành âm /t/ hay /d/ ở cuối từ, ví dụ như opened, stopped, typed, cleaned, rubbed, ….

Khi chúng ta phát âm thiếu âm bật hơi /t/ hay /d/ ở cuối từ diễn tả thời quá khứ hoặc /s/ hay /z/ diễn tả số nhiều thì đó không chỉ là thiếu đi 1 âm, như ta nghĩ đơn giản, mà còn là nói sai về mặt ngữ pháp, mà người bản ngữ sẽ nhận ra ngay. Ví dụ như khi nói Tôi đã làm vệ sinh căn phòng thì phải nói I cleaned the room với “-ed” được nói rõ ràng qua âm bật hơi /d/ thì vì nếu không sẽ thành I clean the room, không có nghĩa là Tôi đã làm vệ sinh căn phòng rồi. 

Một nét khác biệt trong ngữ âm tiếng Anh là từ dài với nhiều âm tiết, ví dụ như television, library, umbrella, discovery, impossible, … Những từ này cũng gây khó khăn cho người Việt học tiếng Anh do tiếng Việt là ngôn ngữ đơn âm tiết, mỗi từ đơn trong tiếng Việt được phát âm với 1 âm trong khi trong các ngôn ngữ đa âm tiết như tiếng Anh, mỗi từ có thể có từ 1 đến 4-5 âm tiết, có khi lên tới gần 20 âm tiết, kỷ lục nhất có lẽ là từpneumonoultramicroscopicsilicovolcanoconiosis (bệnh bụi phổi) có tới 19 âm tiết.

Trọng âm cũng là vấn đề người Việt hay mắc lỗi khi nói tiếng Anh. Do tiếng Việt là ngôn ngữ đơn âm tiết nên yếu tố trọng âm rất mờ nhạt so với các ngôn ngữ đa âm tiết. Ở tiếng Anh, các từ đa âm tiết sẽ có trọng âm vào một âm tiết và các âm tiết còn lại thường không có trọng âm. Vì vậy, người Việt chúng ta khi nói tiếng Anh sẽ dễ có xu hướng “đổ đồng” trọng âm cho tất cả các âm tiết trong 1 từ. Ví dụ từ television sẽ phải được phát âm với trọng âm vào âm tiết đầu tiên TElevision, chứ không phải cả 4 âm tiết đều có trọng âm như nhau hoặc trọng âm sai vào âm tiết nào đó. 

Ngoài ra, phát âm trong tiếng Anh còn khó vì phát âm không theo quy luật, khác với cách viết. Mỗi chữ cái trong tiếng Anh không chỉ có một cách đọc như trong tiếng Việt. Trong tiếng Việt chữ a sẽ luôn được đọc là a trong các từ khác nhau, như ba, ca, sa, ta, ma, ga, trong khi đó trong tiếng Anh, chữ a sẽ được đọc với các âm khác nhau trong các từ ago, banana, can, agent, ….

Cuối cùng, nối âm là đặc điểm mà người Việt không quen khi nói tiếng Anh. Nối âm là hiện tượng nối phụ âm của từ trước với nguyên âm của từ sau đó, ví dụ như all at once, four eggs, that is, it is, here is, for example, ... Chúng ta thường nói từng từ mà không nối âm.

Đó là những đặc điểm ngữ âm tiếng Anh “làm khó” người Việt. Còn tiếng Việt của chúng ta thì sao? 

Với trẻ Việt nam ở nước ngoài, phát âm tiếng Việt khó ở chỗ nào?

Tiếng Việt cũng có những đặc điểm về phát âm gây khó khăn cho người nói tiếng Anh học nói tiếng Việt hoặc trẻ gốc Việt sinh ra và lớn lên ở nước ngoài do những đặc điểm ngữ âm có mặt trong tiếng Việt mà không có trong tiếng Anh. 

Thứ nhất là một số âm trong tiếng Việt khác các âm trong tiếng Anh, đặc biệt là các nguyên âm đôi, nguyên ba hay phụ âm ng đứng ở đầu từ trong tiếng Việt.

Ví dụ như trong Truyện Kiều của Nguyễn Du đoạn mô tả Kiều bị Hoạn Thư lợi dụng trả thù 1 cách tinh vi có rất nhiều nguyên âm đôi, nguyên âm ba:

Cùng trong một tiếng tơ đồng
Người ngoài cười nụ, người trong khóc thầm

Hay đoạn tả Hồ Tôn Hiến với rất nhiều từ bắt đầu bằng phụ âm /ng/:

Nghe càng đắm ngắm càng say
Lạ cho mặt sắt cũng ngây vì tình

Thứ 2 là thanh điệu. Có thể nói thanh điệu là một trong những điểm khó nhất khi học tiếng Việt. Các em nhỏ gốc Việt ở nước ngoài thường nói nghe “lơ lớ” vì không nói chính xác các từ có dấu, đặc biệt là dấu ngã như con muỗi, khúc gỗ, con hà mã, suy nghĩ, dễ ngã, đãi đỗ, … 

Việc này là do thanh ngã là sự kết hợp của thanh nặng và thanh sắc. Khi trẻ nói ngã thành ngá, hay đũa, thành đúa là do trẻ đã bỏ qua thanh nặng và chỉ phát âm thanh sắc. Vì vậy, muốn phát âm đúng thanh ngã, chúng ta có thể tập bằng cách chia từ thành 2 âm tiết: âm tiết đầu có dấu nặng và âm tiết sau có dấu sắc. Ví dụ như đỗ = độ + ố, dễ = dệ + ế, cũ = cụ + ú, muỗi = muội + í, bão = bạo + ú. Tập cho trẻ nói nhanh tổ hợp 2 âm tiết với âm tiết thứ 2 được phát âm yếu hơn. 

Chúng ta vừa cùng nhau điểm qua những khác biệt về ngữ âm tiếng Việt và tiếng Anh để hiểu thêm về những lý do tại sao người Việt nói tiếng Anh có lúc không chuẩn hay trẻ em gốc Việt ở nước ngoài nói tiếng Việt lại có giọng lơ lớ Việt kiều. Để giúp trẻ nói tiếng Việt “sõi”, ông bà cha mẹ có vai trò tối quan trọng vì ông bà cha mẹ là những tấm gương phát âm cho con. Để giúp con nói tiếng Việt tốt, chúng ta cố gắng nói chậm, rõ ràng. Trong quá trình phát triển ngôn ngữ của mình, trẻ em bao giờ cũng trải qua giai đoạn nghe, hiểu (tức là ngôn ngữ tiếp thu) rồi mới đến giai đoạn phát âm và nói (tức là ngôn ngữ biểu đạt). Trẻ em ở nước ngoài ít có môi trường tiếp xúc với tiếng Việt nên khi ở giai đoạn phát triển ngôn ngữ tiếp thu, các em cần phải được nghe các âm tiếng Việt rõ ràng, rành mạch thì đến giai đoạn phát triển ngôn ngữ biểu đạt các em mới phát âm đúng và nói tốt tiếng Việt. Bố mẹ nói rõ ràng, chậm, rõ từng âm sẽ giúp các em khi mới học nói nghe và bắt chước được đúng âm tiếng Việt. 

Ở Úc cũng như ở nhiều nước khác trên thế giới vẫn có rất nhiều em nhỏ thế hệ thứ 2 nói tiếng Việt “chuẩn” như các em nhỏ sinh ra và lớn lên ở Việt nam. Điều gì đã giúp các em vượt qua những khó khăn kể trên để nói tiếng Việt tốt như vậy? Hai yếu tố quan trọng ở đây có lẽ là gia đình và cộng đồng, nơi các em có cơ hội tiếp xúc nhiều nhất với tiếng Việt. Hi vọng là các em nhỏ gốc Việt ở nước ngoài luôn có được những tấm gương tiếng Việt rõ ràng, chuẩn xác để có cơ hội nói tiếng Việt tốt và phát triển năng lực song ngữ.

Mời quý vị giải câu đố của chương trình tuần này:

Từ dài nhất trong tiếng Việt là từ nào? 

Xin quý vị hãy gửi câu trả lời về chương trình theo địa chỉ: hoặc nhắn tin trên 

            


Share