Thay vì chờ đến khi tiền tiết kiệm gần cạn, người lao động nên sớm kiểm tra quyền lợi tại nơi làm việc, tìm hiểu trợ cấp Centrelink và chủ động liên hệ với các tổ chức có thể hỗ trợ.
1. Kiểm tra những khoản chủ lao động còn phải trả
Trước hết, hãy yêu cầu chủ lao động cung cấp bằng văn bản ngày làm việc cuối cùng, lý do chấm dứt việc làm và chi tiết các khoản thanh toán cuối cùng.
Theo Fair Work Ombudsman, tiền lương cuối cùng thường bao gồm:
- Tiền lương còn thiếu, kể cả phụ cấp và mức lương phạt nếu có
- Tiền phép năm chưa sử dụng và tiền cộng thêm khi nghỉ phép, nếu người lao động được hưởng
- Tiền thay cho thời gian báo trước
- Tiền trợ cấp thôi việc nếu vị trí bị cắt giảm và người lao động đủ điều kiện
- Tiền nghỉ phép thâm niên đã tích lũy hoặc tính theo tỷ lệ, tùy luật của từng tiểu bang và vùng lãnh thổ
Thông thường, ngày thanh toán sẽ được quy định trong award, enterprise agreement hoặc hợp đồng lao động. Nhiều award yêu cầu chủ lao động thanh toán trong vòng bảy ngày kể từ ngày làm việc cuối cùng.
Nếu bị cho thôi việc vì lý do doanh nghiệp không còn cần vị trí đó, người lao động có thể được hưởng trợ cấp thôi việc dựa trên thời gian làm việc liên tục. Có thể dùng công cụ Notice and Redundancy Calculator trên trang Fair Work để ước tính quyền lợi. Tuy nhiên, không phải ai bị mất việc cũng được nhận khoản này; chẳng hạn, một số nhân viên thời vụ hoặc người làm tại doanh nghiệp nhỏ có thể thuộc diện ngoại lệ.
Nếu cho rằng mình bị sa thải không công bằng hoặc việc cắt giảm vị trí không thực sự hợp lý, cần hành động nhanh. Đơn khiếu nại về sa thải bất công thường phải được nộp cho Fair Work Commission trong vòng 21 ngày kể từ khi việc sa thải có hiệu lực.
2. Lập ngay một bảng tài chính ngắn hạn
Services Australia khuyên người vừa mất việc nên xác định rõ:
- hiện có bao nhiêu tiền trong tài khoản;
- sẽ nhận được bao nhiêu tiền lương, phép năm hoặc trợ cấp thôi việc;
- những hóa đơn nào sắp đến hạn;
- tiền tiết kiệm có thể trang trải trong bao lâu.
Sau đó, hãy ưu tiên những khoản thiết yếu như nhà ở, thực phẩm, điện, gas, thuốc men và đi lại. Tạm ngừng các dịch vụ không cần thiết và liên hệ sớm với ngân hàng, công ty điện, gas, viễn thông hoặc chủ nhà nếu có nguy cơ không thể thanh toán đúng hạn. Nhiều đơn vị có chương trình hỗ trợ khó khăn tài chính, nhưng người dân thường phải chủ động đề nghị.
3. Nộp đơn xin trợ cấp càng sớm càng tốt
Khoản hỗ trợ chính dành cho người thất nghiệp từ 22 tuổi đến tuổi nhận Age Pension là JobSeeker Payment. Người nộp đơn phải đáp ứng các điều kiện về cư trú, thu nhập và tài sản, đồng thời thường phải có khả năng và sẵn sàng làm việc. Người dưới 22 tuổi có thể kiểm tra điều kiện nhận Youth Allowance for job seekers.
Từ ngày 20 tháng 9 năm 2026, mức JobSeeker tối đa là 824,90 đô la mỗi hai tuần đối với người độc thân không có con; 883,30 đô la đối với người độc thân có con phụ thuộc; và 755,10 đô la mỗi người đối với người có bạn đời. Đây là mức tối đa, còn khoản thực nhận tùy thuộc vào hoàn cảnh gia đình cũng như thu nhập và tài sản của cả hai người trong một cặp vợ chồng.
Tùy hoàn cảnh, gia đình cũng nên kiểm tra Parenting Payment, Family Tax Benefit hoặc các khoản khác bằng công cụ Payment and Service Finder của Centrelink. Nếu đang thuê nhà và nhận một khoản trợ cấp đủ điều kiện, người dân có thể được trả thêm Rent Assistance; Centrelink sẽ tự động xét khoản này dựa trên thông tin về chỗ ở và tiền thuê đã cung cấp.
Có thể nộp đơn trực tuyến sau khi liên kết tài khoản Centrelink với myGov. Centrelink có thể yêu cầu Employment Separation Certificate, tức giấy xác nhận việc làm đã chấm dứt, trong đó ghi lý do nghỉ việc và các khoản thanh toán khi thôi việc. Vì vậy, nên hỏi chủ lao động về giấy này ngay từ đầu.
4. Đừng cho rằng tiền Centrelink sẽ được trả ngay
Sau khi hồ sơ được chấp thuận, khoản JobSeeker đầu tiên thường được trả khoảng hai tuần sau đó. Tuy nhiên, một hoặc nhiều thời gian chờ có thể được áp dụng.
Một số người phải chờ thông thường một tuần. Nếu có tiền tiết kiệm hoặc tài sản có thể sử dụng ngay, thời gian chờ do tài sản thanh khoản có thể kéo dài từ một đến 13 tuần. Nếu vừa nhận tiền phép năm hoặc trợ cấp thôi việc, Centrelink có thể áp dụng một thời gian chờ tương ứng với khoản tiền đó. Người vừa kết thúc công việc thời vụ, hợp đồng hoặc không liên tục cũng có thể phải chờ thêm.
Dù nghĩ rằng mình sẽ phải chờ, người lao động vẫn nên nộp đơn sớm để Centrelink xác định chính xác thời điểm được trả tiền. Nếu đang gặp khó khăn nghiêm trọng trong lúc hồ sơ được xét, hãy báo cho Services Australia để hỏi về sự hỗ trợ hoặc cách xử lý phù hợp.
Sau khi nhận JobSeeker, người hưởng trợ cấp thường phải thực hiện các nghĩa vụ tìm việc và báo cáo thu nhập mỗi hai tuần, kể cả khi không làm việc hoặc thu nhập bằng không. Thu nhập của người phối ngẫu cũng có thể ảnh hưởng đến khoản trợ cấp.
5. Tận dụng hỗ trợ tìm việc và đào tạo
Workforce Australia cung cấp nền tảng miễn phí để tìm và nộp đơn xin việc, tìm hiểu các ngành nghề, chương trình đào tạo và dịch vụ hỗ trợ việc làm. Một số người có thể được kết nối với nhà cung cấp dịch vụ để nhận sự hỗ trợ trực tiếp, như chuẩn bị hồ sơ xin việc, luyện phỏng vấn hoặc xây dựng kế hoạch trở lại thị trường lao động.
Tùy điều kiện, người tham gia còn có thể đề nghị hỗ trợ một số chi phí cần thiết để đi làm, chẳng hạn giấy phép nghề nghiệp, khóa huấn luyện, lý lịch tư pháp, đồ dùng phục vụ công việc hoặc chi phí di chuyển.
Tuy nhiên, người tìm việc cần cảnh giác với quảng cáo yêu cầu đóng tiền trước, hứa hẹn thu nhập rất cao với công việc nhẹ nhàng, hoặc đòi cung cấp thông tin cá nhân không cần thiết. Tuyệt đối không đưa thông tin đăng nhập myGov cho nhà tuyển dụng.
6. Nếu không đủ tiền trả các chi phí thiết yếu
Services Australia có Financial Information Service, cung cấp thông tin miễn phí và độc lập về ảnh hưởng của tiền trợ cấp thôi việc, các lựa chọn hỗ trợ thu nhập và tình hình tài chính. Có thể gọi số 132 300 và nói “Financial Information Service”.
Nếu đang gặp khó khăn với tiền thuê nhà, khoản vay, hóa đơn hoặc nợ, có thể gọi National Debt Helpline theo số 1800 007 007 để nói chuyện miễn phí và bảo mật với một cố vấn tài chính. Các tổ chức cộng đồng cũng có thể hỗ trợ khẩn cấp bằng thực phẩm, phiếu mua hàng, thuốc men, đi lại hoặc chỗ ở tạm thời.
Mất việc là một cú sốc, nhưng không có nghĩa người lao động phải tự mình giải quyết mọi chuyện. Kiểm tra quyền lợi, nộp đơn hỗ trợ sớm và chủ động liên hệ với các cơ quan liên quan có thể giúp gia đình tránh rơi vào khủng hoảng trong thời gian tìm công việc mới.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
