Trong một động thái mang tính bước ngoặt nhằm tái cấu trúc hệ thống thanh toán quốc gia, Ngân hàng Trung ương Úc châu (RBA) đã chính thức công bố lộ trình bãi bỏ hoàn toàn các khoản phí phụ thu đối với thẻ ghi nợ và thẻ tín dụng. Quyết định này hứa hẹn mang lại lợi ích kinh tế khổng lồ cho người tiêu dùng, nhưng đồng thời cũng thổi bùng lên những tranh cãi nảy lửa về sự công bằng đối với các doanh nghiệp nhỏ đang gồng mình trong bối cảnh chi phí sinh hoạt leo thang.
Hệ thống thanh toán tại Úc chuẩn bị bước vào một kỷ nguyên mới. Theo thông báo mới nhất từ Ngân hàng Dự trữ Úc (RBA), các khoản phí phụ thu (surcharge) – vốn từ lâu đã là "nỗi ám ảnh" của người tiêu dùng tại các quầy thu ngân – sẽ bị xóa sổ trên các mạng lưới thẻ lớn bao gồm eftpos, Mastercard và Visa.
Đây không chỉ là một thay đổi về mặt kỹ thuật mà là một cuộc cải cách sâu rộng với mục tiêu tiết kiệm khoảng 1,8 tỷ đô la mỗi năm cho cả người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, đằng sau con số hào nhoáng đó là một bức tranh kinh tế phức tạp với những lo ngại về việc "gậy ông đập lưng ông" đối với chính những người mà chính sách này muốn bảo vệ.
Cuộc cách mạng vì quyền lợi người tiêu dùng
Trong suốt nhiều năm, việc người tiêu dùng phải trả thêm 1% đến 2% phí khi quẹt thẻ đã trở thành điều hiển nhiên nhưng khó chấp nhận. RBA nhận định rằng cơ chế phụ thu hiện tại đã không còn thực hiện đúng chức năng của nó. Thống đốc RBA, bà Michele Bullock, đã thẳng thắn chỉ ra những bất cập:
"Người tiêu dùng và doanh nghiệp thấy các quy định này phức tạp và gây nhầm lẫn, phí phụ thu thường không được công khai rõ ràng, và hầu hết người tiêu dùng đều muốn việc phụ thu chấm dứt."
Theo số liệu từ RBA, lệnh cấm này dự kiến sẽ giúp người tiêu dùng tiết kiệm khoảng 1,6 tỷ đô la phí phụ thu mỗi năm. Đối với một nền kinh tế mà thanh toán không dùng tiền mặt chiếm tới 3/4 tổng số giao dịch, việc loại bỏ các chi phí ẩn này được coi là bước đi tất yếu để hiện đại hóa hạ tầng tài chính. Bà Bullock nhấn mạnh:
"Những thay đổi này sẽ giúp việc thanh toán bằng thẻ trở nên đơn giản hơn cho người tiêu dùng và giúp doanh nghiệp nhận được giá trị tốt hơn từ các dịch vụ thanh toán của họ."
Mặt tối của tấm huy chương: Nỗi lo từ các doanh nghiệp nhỏ
Dù người tiêu dùng có thể mỉm cười khi nhìn thấy hóa đơn không còn dòng "phí phụ thu", nhưng các chuyên gia kinh tế lại đưa ra những cảnh báo thận trọng. Tiến sĩ Fei Gao từ Trường Kinh doanh thuộc Đại học Sydney nhận định rằng chi phí này sẽ không biến mất mà chỉ "chuyển hình thái". Bà cho rằng người tiêu dùng vẫn sẽ bị ảnh hưởng từ một hướng khác:
"Các doanh nghiệp nhiều khả năng sẽ đưa chi phí đó vào tổng giá thực phẩm. Doanh nghiệp cũng cần phải tồn tại. Họ không thể tự mình gánh chịu các khoản phí, vì vậy họ chắc chắn sẽ chuyển giao nó cho khách hàng."
Đây chính là điểm cốt lõi của vấn đề. Đối với các doanh nghiệp lớn như siêu thị hay chuỗi bán lẻ đa quốc gia, họ có đủ tiềm lực và quy mô để thương lượng mức phí thấp với ngân hàng. Nhưng với các quán cà phê hay cửa hàng nhỏ lẻ, câu chuyện lại hoàn toàn khác. Ông Brad Kelly, đồng sáng lập Diễn đàn Thanh toán Độc lập, đã đưa ra một ví dụ đau lòng về biên lợi nhuận:
"Biên lợi nhuận trung bình của một quán cà phê là khoảng 3% đến 3,5%. Nếu bạn phải trả phí dịch vụ người bán từ 1% đến 1,2%, thì đó đã là một nửa lợi nhuận của họ. Vì vậy, nó có thể nghe như những đồng tiền lẻ với người khác, nhưng nếu bạn áp phí người bán vào quán cà phê địa phương và họ không phụ thu, họ đang nhường một nửa lợi nhuận của mình cho ngân hàng."
Sự lo lắng này cũng được ông Matthew Addison, Chủ tịch Hội đồng các Tổ chức Doanh nghiệp Nhỏ Úc (COSBOA), chia sẻ. Ông cho rằng việc bãi bỏ phụ thu khi chưa giải quyết được gốc rễ là phí dịch vụ ngân hàng sẽ đẩy doanh nghiệp vào thế bí:
"Phụ thu là một trong những cách duy nhất để doanh nghiệp nhỏ có thể thu hồi các chi phí này. Nếu bạn bãi bỏ điều đó mà không khắc phục các mức phí cơ bản, bạn đang yêu cầu các doanh nghiệp nhỏ phải gánh chịu chúng."
Phí trao đổi và "trò chơi" của các đại gia ngân hàng
Một phần quan trọng trong gói cải cách của RBA là việc hạ trần phí trao đổi (interchange fees) – loại phí mà ngân hàng của người bán trả cho ngân hàng của người mua. RBA dự định hạ mức trần này xuống 0,3% đối với thẻ tín dụng tiêu dùng và duy trì ở mức 0,8% cho thẻ thương mại.
Tuy nhiên, Hiệp hội Ngân hàng Úc (ABA) đã phản ứng gay gắt. Ông Simon Birmingham, Giám đốc điều hành ABA, cảnh báo rằng việc cắt giảm này sẽ làm suy yếu khả năng tài trợ cho việc hiện đại hóa cơ sở hạ tầng thanh toán của Úc:
"Kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc giảm phí trao đổi này sẽ không làm giảm chi phí cho doanh nghiệp, nó chỉ đơn giản là chuyển nhiều loại phí họ trả vào túi của các công ty thanh toán và công nghệ đa quốc gia."
Trong khi đó, Tiến sĩ Fei Gao tin rằng trọng tâm của chính phủ nên là việc đàm phán trực tiếp với các ngân hàng để tiêu chuẩn hóa và giảm mức phí này một cách công bằng hơn cho các bên yếu thế. Ông Brad Kelly thậm chí còn dùng từ "bị thao túng" khi nói về hệ thống hiện tại, nơi các doanh nghiệp nhỏ đang thực chất là người trợ cấp cho các ông lớn:
"Toàn bộ hệ thống hoàn toàn bị thao túng, có tất cả các khoản trợ cấp chéo này ở phía sau. Nó bắt đầu từ cấp độ người bán, nơi quán cà phê của bạn đang trợ cấp cho siêu thị của bạn, và người bán thịt địa phương trong cùng trung tâm mua sắm với Coles hoặc Woollies đang trợ cấp cho họ."
Phản ứng từ các bên liên quan và lộ trình thực hiện
Mặc dù có nhiều ý kiến trái chiều, chính phủ Úc vẫn giữ vững lập trường ủng hộ cải cách. Bộ trưởng Tài chính Jim Chalmers khẳng định sự cần thiết của việc minh bạch hóa:
"Người dân Úc ghét việc phải trả những khoản phí này, hãy thẳng thắn như vậy. Những thay đổi này sẽ mang lại cho người tiêu dùng sự chắc chắn và minh bạch hơn. Chúng sẽ làm cho hệ thống thanh toán bằng thẻ trở nên công bằng hơn, hiệu quả hơn, minh bạch hơn và mang lại lợi ích cho toàn bộ nền kinh tế."
Ở phía các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán, những đơn vị như Tyro Payments hay Fat Zebra lại coi đây là cơ hội để làm sạch thị trường. Ông Pred Dragila, Giám đốc điều hành Fat Zebra, gọi đây là chiến thắng cho những ai từng bị "chém" bởi các khoản phí ẩn:
"Trong nhiều năm, việc phụ thu đã bị lợi dụng để trục lợi. Đã đến lúc RBA chấm dứt việc này. Chúng tôi đã tận mắt chứng kiến phí phụ thu bị lạm dụng như thế nào. Việc cấm phụ thu sẽ loại bỏ động lực thao túng hệ thống."
Tương tự, ông Nigel Lee từ Tyro Payments cho rằng sự thay đổi này sẽ tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn:
“Quan trọng là, việc bãi bỏ phụ thu cũng đại diện cho một sự chuyển dịch cấu trúc trên thị trường hướng tới sự minh bạch hơn và cạnh tranh mạnh mẽ hơn, tạo ra một môi trường phát huy những thế mạnh độc đáo của Tyro.”
Tương lai của thanh toán không dùng tiền mặt tại Úc
Cuộc cải cách của RBA không chỉ dừng lại ở phí phụ thu mà còn hướng tới sự minh bạch tuyệt đối khi yêu cầu các mạng lưới thẻ như eftpos, Mastercard và Visa phải công khai các mức phí họ thu. Điều này giúp doanh nghiệp dễ dàng so sánh và lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ tốt nhất.
Tuy nhiên, câu hỏi lớn nhất vẫn còn đó: Liệu giá cả hàng hóa có thực sự giảm xuống, hay người tiêu dùng sẽ chứng kiến một đợt tăng giá đồng loạt từ các doanh nghiệp nhỏ để bù đắp chi phí? Brad Kelly cảnh báo rằng doanh nghiệp nhỏ đang đứng trước lựa chọn khó khăn: hoặc hy sinh lợi nhuận, hoặc mạo hiểm mất khách hàng.
"Họ không muốn thu thêm bất kỳ khoản phí nào từ khách hàng để tránh làm họ khó chịu, đề phòng trường hợp họ có thể đi nơi khác."
Lộ trình thực hiện đã được ấn định. Hầu hết các thay đổi sẽ bắt đầu có hiệu lực từ tháng 10 năm 2026, với một số điều chỉnh bổ sung vào tháng 4 năm sau đó. RBA cam kết sẽ tiếp tục làm việc với các bên liên quan để đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra suôn sẻ.
Kết luận lại, việc bãi bỏ phí phụ thu là một bước đi táo bạo mang tính dân túy và hiện đại hóa. Nhưng để nó thực sự mang lại lợi ích bền vững cho nền kinh tế, RBA và chính phủ cần đảm bảo rằng gánh nặng tài chính không đơn thuần là bị "đẩy" từ người tiêu dùng sang những doanh nghiệp nhỏ yếu thế, mà phải thực sự được cắt giảm từ nguồn – tức là từ hệ thống phí của các định chế tài chính và mạng lưới thẻ quốc tế.
Xin lưu ý: Những thông tin trên chỉ mang tính tổng quát, tham khảo, không thể thay thế tư vấn chuyên môn, không có mục đích quảng cáo cho bất cứ tổ chức, các nhân nào. Mọi chi tiết về trường hợp của quý vị, xin liên hệ với cơ quan hữu trách hoặc chuyên gia trong lĩnh vực liên quan.
READ MORE
Dịch vụ hữu ích
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
