Một nghiên cứu gần đây đã cho thấy tình trạng trả lương thấp đối với lao động di dân đang xảy ra tràn lan và có hệ thống tại Úc. Hai phần ba di dân bị trả lương thấp hơn mức họ đáng được hưởng và mỗi năm các sinh viên quốc tế đang bị trả thiếu 3.18 tỷ đô la tiền lương.
Theo Fair Work Ombudsman, dù là nhân viên thời vụ, người lao động ở Úc vẫn được pháp luật bảo vệ với nhiều quyền lợi cơ bản.
Nhân viên thời vụ là gì?
Theo Fair Work Ombudsman, nhân viên thời vụ (casual employee) là người làm việc không có cam kết giờ làm cố định lâu dài. Chủ có thể giao làm ca, và nhân viên có quyền nhận hoặc từ chối ca đó. Đổi lại, nhân viên casual thường được trả mức lương cao hơn nhân viên part-time hoặc full-time, gọi là “casual loading”, thường khoảng 25%.
1. Quyền được nhận đúng minimum wage
Tại Úc, mọi nhân viên đều có quyền được trả ít nhất mức lương tối thiểu theo ngành nghề và độ tuổi. Mức lương này được quy định trong award hoặc enterprise agreement.
Ví dụ:
- Làm trong ngành dịch vụ khách sạn nhà hàng cuối tuần thường có mức lương cao hơn
- Làm ngày lễ có thể được trả gấp đôi hoặc hơn
- Người dưới 21 tuổi có thể áp dụng junior rates khác nhau
Fair Work khuyến cáo người lao động nên dùng công cụ Pay Calculator để kiểm tra mức lương đúng theo ngành nghề của mình.
Nếu chủ trả thấp hơn mức tối thiểu, đó có thể là underpayment – hành vi vi phạm luật lao động.
2. Phiếu lương (Payslip) không phải “muốn đưa hay không”
Một hiểu lầm phổ biến là làm casual hoặc nhận lương tiền mặt thì không cần phiếu lương. Điều này không đúng.
Theo luật Úc, chủ lao động phải cung cấp phiếu lương cho nhân viên trong vòng một ngày làm việc sau ngày trả lương, kể cả khi trả bằng chuyển khoản hay tiền mặt.
Payslip thường phải có:
- số giờ làm
- mức lương theo giờ
- tiền super
- thuế đã trừ
- tên ABN của doanh nghiệp
Payslip rất quan trọng vì đây là bằng chứng nếu sau này xảy ra tranh chấp lương, visa hoặc thuế.
Nhiều người mới định cư ngại hỏi payslip vì sợ mất việc. Nhưng nếu không có giấy tờ, người lao động rất khó chứng minh mình đã làm bao nhiêu giờ và được trả bao nhiêu.
3. Nhân viên casual vẫn có tiền super
Super là khoản tiền hưu trí mà chủ phải đóng thêm ngoài tiền lương.
Hiện nay, đa số nhân viên từ 18 tuổi trở lên đều được nhận super, kể cả nhân viên casual.
Người lao động có thể kiểm tra super của mình qua tài khoản myGov liên kết với ATO.
Trên các diễn đàn pháp lý ở Úc, có không ít trường hợp du học sinh phát hiện chủ chưa từng đóng super suốt nhiều tháng làm việc. Một số người chỉ biết khi chuẩn bị đổi visa hoặc khai thuế.
4. Casual worker có được nghỉ giải lao không?
Câu trả lời là có.
Theo Fair Work, phần lớn nhân viên đều có quyền được nghỉ giữa ca, đặc biệt khi làm việc nhiều giờ liên tục.
Thông thường làm hơn 5 giờ sẽ có tối thiểu 30 phút nghỉ. Tuy nhiên, quyền nghỉ cụ thể sẽ tùy theo award của từng ngành nghề.
Fair Work khuyến cáo nhân viên nên tự ghi lại giờ làm và thời gian nghỉ để có bằng chứng nếu cần khiếu nại.
5. Casual worker có thể kiện bị cho nghỉ việc bất công (unfair dismissal) không?
Nhiều người nghĩ casual worker bị cho nghỉ lúc nào cũng phải chịu. Nhưng trong một số trường hợp, casual worker vẫn có thể khiếu nại unfair dismissal.
Điều kiện thường bao gồm:
- làm việc thường xuyên và có tính hệ thống
- có kỳ vọng tiếp tục được làm việc
- đã làm đủ thời gian tối thiểu theo luật
Nếu gặp vấn đề, nên làm gì?
Fair Work khuyến nghị người lao động:
- lưu lại payslip
- ghi giờ làm
- giữ tin nhắn roster
- kiểm tra award ngành nghề
- liên hệ Fair Work nếu nghi ngờ bị trả thiếu
Người lao động cũng có thể gọi trực tiếp cho Fair Work và yêu cầu thông dịch viên tiếng Việt.
Đối với nhiều du học sinh và người mới định cư, hiểu luật lao động không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của mình mà còn tránh bị lợi dụng trong môi trường làm việc còn nhiều cạnh tranh và thiếu minh bạch.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
