Sau cam kết “không đụng tới negative gearing”, chính phủ Lao động nay phát tín hiệu cải tổ mạnh chính sách thuế nhà ở giữa lúc khủng hoảng affordability ngày càng nghiêm trọng.
Sau khi tái đắc cử với cam kết sẽ không thay đổi thuế đầu tư thua lỗ (negative gearing) hay ưu đãi thuế lợi vốn (capital gain tax) đối với bất động sản đầu tư, chính phủ Lao động của Thủ tướng Anthony Albanese nay lại phát tín hiệu chuẩn bị cải tổ mạnh tay chính sách thuế nhà ở trong ngân sách liên bang công bố ngày 12 tháng 5.
Động thái này lập tức làm dấy lên tranh luận dữ dội trên chính trường và trong cộng đồng.
Giữa lúc giá nhà tại các thành phố lớn tiếp tục tăng cao hơn nhiều so với mức tăng lương, câu hỏi về “housing affordability” – khả năng mua nhà – đang trở thành một trong những áp lực kinh tế lớn nhất đối với hàng triệu người Úc, đặc biệt là người trẻ và các gia đình di dân mới.
Giá nhà tăng mạnh, người trẻ ngày càng khó mua nhà
Trong nhiều năm qua, giá bất động sản tại các thành phố lớn như Sydney và Melbourne liên tục leo thang.
Theo dữ liệu mới nhất từ các tổ chức nghiên cứu thị trường bất động sản, giá nhà trung bình tại Sydney hiện đã vượt mốc 1,6 triệu đô la, trong khi Melbourne duy trì quanh mức hơn 900 nghìn đô.
Đối với nhiều người trẻ, đặc biệt là các gia đình nhập cư mới, việc sở hữu căn nhà đầu tiên ngày càng trở nên xa vời khi giá nhà tăng nhanh hơn đáng kể so với khả năng tiết kiệm.
Trong bối cảnh đó, áp lực cải tổ các chính sách ưu đãi thuế bất động sản ngày càng gia tăng, đặc biệt là đối với hai cơ chế gây tranh cãi lâu nay: “negative gearing” và ưu đãi thuế lợi tức vốn – capital gains tax discount.
Negative gearing cho phép chủ đầu tư bất động sản khấu trừ khoản lỗ từ việc cho thuê nhà vào thu nhập chịu thuế của họ. Điều này đồng nghĩa nếu tiền trả lãi vay, chi phí bảo trì và vận hành cao hơn số tiền cho thuê thu được, nhà đầu tư có thể dùng phần lỗ đó để giảm thuế thu nhập.
Trong khi đó, CGT discount cho phép nhà đầu tư chỉ phải đóng thuế trên 50 phần trăm lợi nhuận khi bán bất động sản đầu tư sau hơn một năm sở hữu.
Những người ủng hộ cho rằng hai chính sách này giúp khuyến khích đầu tư, thúc đẩy xây dựng nhà ở và tăng nguồn cung nhà cho thuê.
Tuy nhiên, giới vận động xã hội và các nghiệp đoàn lao động cho rằng các ưu đãi này đang tạo lợi thế quá lớn cho người đã sở hữu tài sản, đồng thời góp phần đẩy giá nhà vượt xa khả năng chi trả của người mua nhà lần đầu.
Từ cam kết “không thay đổi” tới tín hiệu cải tổ
Trước cuộc bầu cử liên bang năm 2025, chính phủ Lao động nhiều lần khẳng định sẽ không thay đổi các chính sách này.
Tháng Tư năm ngoái, khi được hỏi liệu chính phủ có thay đổi negative gearing nếu tái đắc cử hay không, Thủ tướng Albanese trả lời ngắn gọn: “Có. Tôi đã trả lời câu hỏi này tới 50 lần rồi.”
Tuy nhiên, chỉ một năm sau, lập trường đó dường như đã thay đổi.
Nhiều nguồn tin truyền thông cho biết ngân sách liên bang công bố ngày 12 tháng 5 có thể bao gồm hàng loạt biện pháp cải tổ thuế nhà ở.
Dù các chi tiết cuối cùng chưa được xác nhận chính thức, những đề xuất đang được nhắc tới bao gồm:
- Giảm mức ưu đãi thuế lợi tức vốn;
- Thay đổi cách áp dụng negative gearing;
- Và siết ưu đãi thuế đối với các quỹ tín thác đầu tư.
Một số báo cáo cho rằng chính phủ có thể đưa CGT discount quay trở lại mô hình indexation trước năm 1999, tức tính theo lạm phát thay vì áp dụng mức giảm cố định 50 phần trăm như hiện nay.
Trong khi đó, việc siết negative gearing được cho là có thể bắt đầu từ tháng 7 năm 2027.
Khi bị chất vấn trên ABC liệu đây có phải là hành động “thất hứa” hay không, ông Albanese bảo vệ lập trường mới của chính phủ.
Ông nói người dân Úc ở mọi thế hệ đều đang lo lắng về sự bất công giữa các thế hệ, khi giấc mơ sở hữu nhà ngày càng ngoài tầm với của người trẻ.
“Quyết định khó khăn nhưng đúng đắn là phải làm điều đúng vào đúng thời điểm,” ông phát biểu.
Ông Albanese cũng cho rằng chính phủ phải phản ứng trước các vấn đề mới phát sinh, tương tự như việc từng phải can thiệp giảm thuế nhiên liệu trong bối cảnh xung đột Trung Đông đẩy giá xăng tăng mạnh.
Theo ông, nếu không cải cách, bất bình đẳng giữa các thế hệ sẽ tiếp tục bị “ăn sâu” trong xã hội Úc.
Nghiệp đoàn và nhóm phúc lợi thúc ép cải tổ sâu hơn
Tuy nhiên, phe đối lập và nhiều nhà đầu tư bất động sản cho rằng chính phủ đang quay lưng với cam kết tranh cử.
Đây cũng không phải lần đầu tiên chính phủ Lao động thay đổi lập trường sau bầu cử. Trước đó, chính phủ từng nhiều lần khẳng định “không có kế hoạch” sửa đổi gói cắt giảm thuế giai đoạn ba – Stage 3 tax cuts – trước khi bất ngờ công bố thay đổi vào năm 2024.
Trong khi đó, các tổ chức vận động xã hội đang thúc ép chính phủ tiến xa hơn nữa.
Nhiều nhóm phúc lợi cho rằng negative gearing và CGT discount đang trực tiếp góp phần làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nhà ở.
Họ đề xuất giảm ưu đãi CGT từ 50 phần trăm xuống còn 25 phần trăm, đồng thời loại bỏ dần negative gearing đối với các bất động sản cũ.
Chủ tịch Australian Council of Trade Unions, bà Michele O'Neil, từng tuyên bố:
Hệ thống thuế không nên cho phép các chủ đầu tư chuyên nghiệp được trợ cấp đầu cơ nhà ở bằng tiền thuế của những người lao động bình thường, những người đang bị đẩy ra khỏi thị trường nhà ở.
ACTU muốn giới hạn ưu đãi negative gearing và CGT chỉ cho một bất động sản đầu tư duy nhất đối với mỗi cá nhân.
Nhiều chuyên gia kinh tế cũng cho rằng cải tổ là điều khó tránh khỏi. Theo họ, trong nhiều năm qua, các chính sách ưu đãi thuế đã khiến thị trường bất động sản trở thành kênh đầu tư hấp dẫn hơn nhiều so với đầu tư vào doanh nghiệp sản xuất hoặc đổi mới sáng tạo. Điều này khiến dòng tiền đổ mạnh vào nhà đất và góp phần đẩy giá tăng liên tục.
Ở chiều ngược lại, ngành bất động sản và xây dựng phản đối gay gắt các đề xuất cải tổ.
Các tổ chức như Master Builders Australia, Housing Industry Association và Real Estate Institute of Australia cảnh báo rằng việc siết negative gearing có thể làm giảm đầu tư vào thị trường nhà cho thuê.
Theo mô hình dự báo mà các tổ chức này công bố trước ngân sách, nếu negative gearing bị loại bỏ đối với phần lớn bất động sản đầu tư, GDP của Úc có thể giảm hơn 3 tỷ đô la.
Họ cũng cảnh báo số lượng nhà mới xây sẽ giảm, việc làm trong ngành xây dựng bị ảnh hưởng và giá thuê nhà có thể tăng thêm khoảng 2% mỗi năm.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
