Từ những lời kể của hướng dẫn viên địa phương Ralph Baterzal với SBS Filipino, ký ức về Vietville không chỉ là lịch sử, mà còn là hành trình chuyển mình của cả một cộng đồng.
Những ngày đầu: hành trình không biết điểm đến
Hướng dẫn viên địa phương Ralph Baterzal thường bắt đầu câu chuyện của mình với du khách bằng một câu hỏi đơn giản: “Tại sao người Việt phải rời bỏ quê hương?”
Anh kể lại, từng bước một, về những người Việt rời khỏi đất nước sau biến cố năm 1975 – thời điểm mà anh gọi là “Dark Friday”, khi Sài Gòn sụp đổ.
“Họ không biết mình sẽ đi đâu. Họ chỉ biết phải rời đi, dù có thể chết giữa biển,” Ralph nói. “Nhưng họ vẫn chọn đi, vì họ muốn một tương lai khác cho con cái.”
Những con thuyền mong manh trôi dạt trên Biển Đông, nhiều người được các tàu quốc tế như World Vision cứu, số khác phải đối mặt với cướp biển, đói khát và bệnh tật. Không phải nơi nào họ đặt chân đến cũng chào đón họ.
“Ở một số nơi tại châu Á, họ bị xua đuổi hoặc đối xử tệ bạc,” Ralph chia sẻ. “Nhưng khi đến Philippines, mọi thứ đã khác.”
Khoảnh khắc được đối xử như con người
Khi những người Việt đầu tiên đến Barangay Buena Vista, người dân địa phương ban đầu tưởng họ là người Hoa. Nhưng sự thật nhanh chóng được hiểu rõ, đó là những con người kiệt quệ, gầy gò, gần như kiệt sức sau hành trình dài.
“Không ai có thể chịu nổi khi nhìn thấy họ trong tình trạng đó,” Ralph nhớ lại. “Họ quá gầy, quá yếu. Và điều duy nhất người dân nghĩ đến là giúp đỡ.”
Không cần chung ngôn ngữ, người Philippines vẫn mở lòng.
“Dù có rào cản ngôn ngữ, điều quan trọng là cuối ngày chúng tôi vẫn là bạn,” anh nói.
Chính tại đây, Vietville bắt đầu hình thành – không chỉ là nơi trú chân, mà là nơi con người tìm lại nhân phẩm và hy vọng.
Một cộng đồng hồi sinh
Những năm đầu không hề dễ dàng. Người Việt phải đối mặt với khó khăn tài chính, thiếu thốn đủ bề. Nhưng theo thời gian, mọi thứ dần thay đổi.
Cuộc sống của họ thay đổi hoàn toàn. Từ chỗ khó khăn về tài chính, họ bắt đầu mở các cửa hàng nhỏ, kinh doanh và ổn định cuộc sống.
Anh nhớ lại những dấu hiệu rất đời thường của sự thay đổi: “Bạn có thể thấy họ ăn mặc đẹp hơn, có xe riêng. Điều đó cho thấy họ đã khá lên.”
Không chỉ kinh tế, giáo dục cũng mở ra cánh cửa mới.
“Nhiều người Việt được đi học. Tôi thậm chí có bạn học là người Việt,” Ralph kể.
Từ những người tị nạn không quốc tịch, họ dần trở thành một phần của xã hội địa phương – lập gia đình, xây dựng cộng đồng, nuôi dạy thế hệ tiếp theo.
Khi văn hóa trở thành cầu nối
Một trong những dấu ấn rõ nét nhất của người Việt tại Palawan là ẩm thực.
“Trước đây chúng tôi quen với món Trung Hoa như mì hay bachoy,” Ralph giải thích. “Nhưng khi người Việt giới thiệu món của họ, mọi thứ thay đổi.”
Phở, dù được gọi bằng cái tên địa phương khác nhanh chóng trở nên phổ biến. “Đến giờ vẫn có rất nhiều nhà hàng phục vụ món này,” anh nói.
Và không thể thiếu bánh mì: “Một bữa ăn sẽ không trọn vẹn nếu không có bánh mì đi kèm,” Ralph cười.
Ẩm thực trở thành ngôn ngữ chung, giúp hai cộng đồng xích lại gần nhau hơn. Văn hóa Việt không bị hòa tan, mà được đón nhận và lan tỏa.
Những câu chuyện ở lại trong lòng người
Trong các tour tham quan Vietville, Ralph nhận thấy điều khiến du khách xúc động nhất không phải là những con số hay mốc thời gian, mà là câu chuyện con người.
“Phần khiến họ xúc động nhất là những khó khăn mà người Việt đã trải qua,” anh nói. “Nhưng cũng chính là khoảnh khắc họ tìm lại được nụ cười khi đến Philippines.”
Anh mô tả:“Họ đến với quá khứ đau buồn, nhưng rồi bạn thấy nụ cười và hy vọng hiện lên trên khuôn mặt họ.”
Một trong những câu chuyện cá nhân mà Ralph chia sẻ là về một người phụ nữ Việt tên Quế – người sau này định cư tại Mỹ.
“Mỗi dịp lễ Phật, cô ấy luôn đến thăm mẹ tôi,” Ralph kể. “Cô ấy mời chúng tôi đến nhà ăn cơm, tiếp đón như người thân.”
Khi rời Philippines, Quế đã bật khóc: “Tôi sẽ rời xa người bạn thân nhất của mình,” cô nói, ám chỉ mẹ của Ralph.
Sau này, từ Mỹ, cô vẫn gửi thư và tiền về như một cách tri ân: “Giờ tôi ổn rồi. Hãy giữ gìn sức khỏe,” cô nhắn. Ralph xúc động khi kể lại: “Không cùng máu mủ, nhưng họ xem chúng tôi như gia đình. Đó là điều đọng lại sâu sắc nhất.”
Ngày nay, nhiều người Việt từng sống ở Vietville đã định cư ở các nước khác. Nhưng họ vẫn quay lại Palawan – không chỉ để thăm nơi cũ, mà để kiểm tra xem ký ức của họ còn được gìn giữ hay không.
Họ luôn biết ơn những gì người Philippines đã làm cho họ. Sự biết ơn đó là suốt đời.
Vietville giờ đây không còn là trại tị nạn, mà là một phần của lịch sử và đời sống địa phương. Những quán ăn, những con đường, những câu chuyện – tất cả là minh chứng cho khả năng hồi sinh của con người khi được trao cơ hội.
Với Ralph, việc kể lại câu chuyện Vietville không chỉ là công việc, mà là trách nhiệm.
“Đây đã là một phần của cuộc sống hàng ngày của người Palawan,” anh nói.
“Nó cho thấy chúng tôi là ai, những con người biết chia sẻ và trân trọng cuộc sống.”
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
