Một dự án nghệ thuật tại Geelong đang diễn ra, nhằm tái hiện lại thời kỳ di dân ồ ạt của người Macedonia, từ đó tạo nên một cộng đồng, một lực lượng lao động cho xưởng sản xuất xe Ford tại đây.
Một dự án nghệ thuật đang diễn ra ở Geelong, Tây Nam Melbourne, một nhóm các nghệ sĩ đang ký họa, vẽ tranh và sáng tạo ra những tác phẩm lưu giữ những hình ảnh của xưởng sản xuất xe Ford cũ, và những công nhân di dân đã làm việc ở đó hàng thập kỷ.
Xưởng sản xuất này đã đóng cửa, những ký ức về thời kỳ đầu tiên của nước Úc vẫn lưu giữ trong hàng trăm người Úc gốc Macedonia, những người vẫn đang sống tại Geelong.
Trong số đó có Jim Bozhinovski, ông vẫn còn nhớ rất rõ ngày đầu tiên làm việc tại xưởng.
“Cha vợ của tôi lúc đó bước tới, người ông dính đầy dầu nhớt đen kịt, tôi nhìn thấy thế và hỏi ‘Công việc là thế này đó hả?’, ông nói phải, và tôi nói là tôi không thích làm việc ở đây.”
Thế nhưng rồi cũng giống như 90% các gia đình người Macedonia tại Geelong khác, ông đã làm việc tại xưởng sản xuất xe Ford này trong vòng 36 năm.
Phần lớn những người thuộc nhóm di dân Macedonia tham gia dự án nghệ thuật lần này đã dành gần hết cuộc đời làm việc tại xưởng sản xuất xe Ford.
Ilo Najdanovski nói đa số những người Macedonia mới đến Geelong ngày hôm trước, ngày hôm sau đã ngay lập tức đi làm tại đây.
Ông cho biết có những gia đình mà toàn bộ thành viên đều làm việc cho Ford.
“Chúng tôi giới thiệu cho cả cha vợ, anh em của vợ hoặc chồng. Cứ một người có việc làm lại giới thiệu cho người khác. Chỉ cần hỏi quản lý là được. Thời điểm đó có rất nhiều việc cho mọi người làm.”
Đa số những người Macedonia mới đến Geelong ngày hôm trước, ngày hôm sau đã ngay lập tức đi làm tại xưởng sản xuất của Ford.
Thành lập từ năm 1925, xưởng sản xuất xe Ford tại Geelong đã tạo nên một nền tảng cho một cộng đồng hoàn toàn mới tại đây và giúp cho cộng đồng tồn tại đến ngày nay.
Nada Bozhinovska, một thợ hàn trước đây từng làm cho Ford.
Nhiều đồng nghiệp của bà đến từ những làng quê ở Bitola, Macedonia, nơi mà cơ hội việc làm rất khan hiếm vào thời đó.
Bà Nada nói Ford đã đem lại cho các gia đình người Macedonia một cơ hội sống một cuộc đời mới.
“Thời điểm đó chúng tôi không có việc làm ở quê nhà. Cho nên mọi người đều hạnh phúc khi tìm được việc làm ở đây, có việc làm, có tiền, và có cuộc sống mới.”
Cho đến những năm 1950, 54% công nhân tại Ford ở tiểu bang Victoria là những người di dân.
Tuy các cộng đồng ở Geelong, cũng giống như cộng đồng Macedonia, phụ thuộc hoàn toàn vào xưởng sản xuất xe Ford này để tồn tại, thì theo bà Mirjana Lozanovska tại Đại học Deakin, trưởng nhóm dự án nghệ thuật lần này, bà nói thực ra đây là mối quan hệ phụ thuộc qua lại.
“Thời điểm đó nền kinh tế đang tăng trưởng mạnh mẽ và Ford cần rất nhiều công nhân, đồng thời cộng đồng Macedonia cũng không thể tồn tại nếu như không có Ford.”
Cho nên khi xưởng sản xuất này đóng cửa, nó đã làm mọi người điêu đứng.
Tổng số các công việc bị cắt giảm do việc đóng cửa Ford, Holden và Toyota là từ 40,000 – 50,000 người.
Khi Ford đóng cửa xưởng sản xuất, nhiều công nhân đã chọn cách chuyển đổi nghề nghiệp, nhưng tới nay chỉ có 35% tìm được công việc toàn thời.
Ông Dave Smith thuộc Nghiệp đoàn Công nhân sản xuất Úc cho biết nhiều công nhân đã làm việc tại Ford 20 năm.
Khi Ford đóng cửa xưởng sản xuất, nhiều công nhân đã chọn cách chuyển đổi nghề nghiệp, nhưng tới nay chỉ có 35% tìm được công việc toàn thời.
Ông nói nhiều người đã gặp khó khăn khi đang có một công việc ổn định giờ lại phải đi tìm một công việc toàn thời.
“Rất khó khăn cho họ trong thời gian chuyển đổi, chỉ nói riêng công ty Ford, và đối với riêng những người làm toàn thời, thì công việc họ đã rất ổn định, giờ phải chuyển sang những ngày tháng ngồi chờ điện thoại gọi phỏng vấn và không biết ngày mai sẽ thế nào.”
Một trong những người may mắn, ông Ilo Najdanovski đã có thể về hưu.
Nhưng ông lo ngại cho thế hệ di dân tiếp theo ở kỷ nguyên công nghệ này.
“Họ giao cho bạn những máy tính trị giá hàng triệu đô la, chỉ cần một sơ suất thôi bạn làm hỏng nó. Bạn phải nói tiếng Anh, bạn phải hiểu ngôn ngữ máy tính và biết cách điều khiển màn hình cảm ứng. Thời đại công nghệ và tự động hóa khắp mọi nơi, bạn phải biết sử dụng thì mới có thể tìm được việc làm.”
Nhưng dù cho công việc đã qua đi, thì lòng trung thành đối với nhãn hiệu xe này vẫn không đổi.
Lena Chomovska, người đã làm việc cho Ford 10 năm, nói tất cả thế hệ người Macedonia ở Geelong sẽ chỉ sử dụng xe Ford.
“Tất cả chúng tôi đều sử dụng xe Ford, từ già tới trẻ.”
