Những phát ngôn của Tổng thống Donald Trump và Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance về Israel đã khiến một số người tự hỏi liệu quan hệ Mỹ-Israel có đang thay đổi ? Và thiện cảm của người Mỹ với Israel lao dốc có đang lao dốc?
"Donald J. Trump là nguyên thủ quốc gia duy nhất trên toàn thế giới có thiện cảm với quốc gia Israel vào thời điểm này," ông nói vào cuối tuần trước.
"Nếu tôi ở trong nội các của chính phủ Israel, có lẽ tôi đã không tấn công đồng minh mạnh mẽ duy nhất mà tôi còn lại trên toàn thế giới."
Điều này, ở một số khía cạnh, là bất thường. Các nhà lãnh đạo Mỹ trước đây đã từng bày tỏ sự thất vọng, thậm chí là chửi thề đối với các quan chức Israel trong các cuộc gặp riêng. Nhưng những bình luận của ông Vance công khai chỉ trích các quan chức Israel như vậy là điều không ngờ tới.
"Kể từ thời chính quyền Eisenhower [1953-1961], Mỹ thường chỉ trích Israel trong các cuộc gặp kín, chứ không phải công khai, vì vậy lời chỉ trích công khai này là chưa từng có tiền lệ," Brendon O'Connor, giáo sư về Chính trị và Quan hệ Đối ngoại Mỹ, nói với SBS News.
Những bình luận này, cùng với sự sụt giảm mạnh trong thiện cảm của công chúng Mỹ đối với Israel và cuộc chiến ở Iran, đã làm dấy lên câu hỏi về tương lai của mối quan hệ vốn được gọi là “đặc biệt” giữa hai nước.
Trita Parsi, phó chủ tịch điều hành của Viện Quincy tại Washington, một tổ chức nghiên cứu về chính sách đối ngoại, cho rằng chính quyền Trump đang thực hiện những bước đầu tiên nhằm “giảm tính đặc biệt” trong quan hệ Mỹ–Israel.
“Những gì chính quyền đang làm hiện nay bắt đầu cho thấy hình hài của việc ‘bình thường hóa’ mối quan hệ Mỹ–Israel, nghĩa là đây vẫn là một mối quan hệ rất quan trọng, nhưng được hạ xuống mức tương tự như quan hệ của Mỹ với Pháp, chẳng hạn,” ông nói với CNN.
Các tổng thống Mỹ mâu thuẫn với Netanyahu
Vào tháng 6, Tổng thống Mỹ Donald Trump gọi ông Netanyahu là "điên rồ" vì sự leo thang quân sự của Israel ở Lebanon. Tuần trước, ông nói Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu "không có chút phán đoán nào" sau các cuộc tấn công của Israel nhắm vào Beirut trong bối cảnh các cuộc đàm phán chiến tranh với Iran đang diễn ra.
Đây có thể là lần đầu tiên một tổng thống đương nhiệm của Mỹ công khai chỉ trích thủ tướng Israel, nhưng đây không phải là lần đầu tiên xảy ra chuyện này trong các cuộc gặp riêng. Ví dụ, ông Bill Clinton được cho là đã rất tức giận sau cuộc gặp năm 1996 với ông Netanyahu, và được cho là đã nói với các phụ tá: "Hắn ta nghĩ hắn là ai chứ?"
Gần đây hơn, tổng thống lúc đó là Joe Biden được cho là đã gọi Netanyahu là "kẻ nói dối khốn kiếp" về một quyết định quân sự liên quan đến Gaza.
Ông O'Connor cho rằng mối quan hệ giữa ông Netanyahu và các lãnh đạo đảng Dân chủ luôn "khá tệ" trong nội bộ, nhưng ông không coi những bình luận gần đây từ chính quyền Trump là bước ngoặt trong quan hệ Mỹ-Israel.
"Tôi sẽ không đánh giá thấp sức mạnh của sự ủng hộ của Mỹ dành cho Israel trong vài năm tới," ông nói với SBS News.
"Israel vẫn sẽ nhận được nhiều sự ủng hộ từ Quốc hội, từ đảng Cộng hòa và rất có thể là từ đảng Dân chủ."
Ông O'Connor cho rằng những phát ngôn của ông Trump không nên được xem xét một cách riêng lẻ, đồng thời chỉ ra lời khen ngợi của ông Trump dành cho ông Netanyahu tại cuộc họp G7 tuần trước ở Pháp, trong đó ông Trump nói rằng mặc dù Netanyahu "không phải là người dễ đối phó", nhưng đó "chính là điều làm nên sự vĩ đại của ông ấy".
"Những bình luận này, chắc chắn có một chút sự thất vọng," ông O'Connor nói về những phát ngôn của ông Trump và ông Vances.
"Nhưng mối quan hệ vẫn vô cùng bền chặt."
Hỗ trợ quân sự từ Mỹ
Trong bài phát biểu, Phó tổng thống Mỹ J.D. Vance cũng nhắc nhở Israel về sự hỗ trợ quân sự đáng kể từ Mỹ, nói rằng hai phần ba số vũ khí bảo vệ Israel trong những tháng gần đây được chế tạo và chi trả bởi người Mỹ.
Theo tờ báo Yedioth Ahronoth của Israel, các quan chức Israel không chỉ bị sốc trước những phát biểu của ông Vance mà còn lo sợ về mối đe dọa ngầm về lệnh cấm vận vũ khí.
Israel đã nhận được 38 tỷ đô la viện trợ quân sự từ Mỹ như một phần của thỏa thuận 10 năm dự kiến hết hạn vào năm 2028, được ký kết dưới thời chính quyền Obama.
Bruce Wolpe, một chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Hoa Kỳ, cho biết thỏa thuận viện trợ thời Obama có thể sẽ được tranh luận khi thời điểm gia hạn đến gần.
"Sẽ không có sự sao chép ngay lập tức nào đối với chương trình của Obama," ông nói.
Ông Wolpe cho biết nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện và/hoặc Thượng viện trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, có thể sẽ có nhiều câu hỏi hơn về việc Mỹ viện trợ cho Israel.
"Tôi nghĩ bạn sẽ thấy họ hành động khá rõ ràng trong việc đặt điều kiện đối với viện trợ của Mỹ cho Israel, và viện trợ đó có thể được sử dụng cho mục đích gì, và không nên được sử dụng cho mục đích gì," ông nói với SBS News.
"Đã có một số nỗ lực trong vài năm qua để làm điều đó, về số lượng vũ khí có thể được vận chuyển, khi nào chúng có thể được sử dụng, và tôi nghĩ chúng ta sẽ thấy nhiều hơn nữa."
Tình cảm của người dân Mỹ đối với Israel
Một yếu tố khác phủ bóng đen lên mối quan hệ giữa hai đồng minh là tỷ lệ người dân Mỹ có cái nhìn tiêu cực ngày càng tăng đối với Israel trong các cuộc thăm dò dư luận.
Hiện nay, 60% người Mỹ có cái nhìn không thiện cảm về Israel, trong khi con số này là 42% vào năm 2022, theo một cuộc thăm dò gần đây của Trung tâm Nghiên cứu Pew. Mặc dù nhìn chung, số lượng đảng viên Cộng hòa có cái nhìn tích cực hơn về Israel vẫn tăng lên, nhưng tỷ lệ người dưới 50 tuổi có ý kiến không thiện cảm đang gia tăng, từ 50% năm ngoái lên 57%.
“Giai đoạn hậu Gaza rất quan trọng,” ông O'Connor nói.
“Có thể sẽ có một sự tính toán lại về những sự kiện đó. Và khi kết hợp với cuộc chiến ở Iran, tôi nghĩ đây là dấu hiệu cho thấy làn sóng dư luận ở Mỹ đang dần thay đổi.”
Mặt khác, ông Wolpe nói rằng nếu Tổng thống Trump gây áp lực buộc Israel rút quân khỏi Lebanon, điều đó có thể gây ra rạn nứt trong nội bộ đảng Cộng hòa.
“Nếu ông Trump đứng về phía Iran quá nhiều, khiến Israel tiếp tục bị pháo kích từ phía bắc, tôi nghĩ… rất nhiều đảng viên Cộng hòa trong Quốc hội sẽ rất không hài lòng về điều đó,” ông nói.
“Tôi nghĩ điều đó sẽ làm tổn hại đến cơ hội của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.”
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
