Tổng thống Trump cho biết ông đang dừng chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm hộ tống tàu thuyền qua eo biển Hormuz chỉ sau một ngày triển khai, trong nỗ lực đạt được một thỏa thuận với Iran nhằm chấm dứt cuộc chiến ở Trung Đông.
Chiến dịch mang tên “Project Freedom”, “Dự án Tự do”, bắt đầu vào thứ Hai, với mục tiêu hỗ trợ các tàu rời khỏi eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, vào thứ Tư theo giờ AEST, ông Trump đăng trên nền tảng Truth Social rằng ông sẽ tạm dừng chiến dịch này sau khi nhận được đề nghị từ Pakistan và các nước trung gian khác. Ông cho biết “đã đạt được những tiến triển lớn hướng tới một thỏa thuận hoàn chỉnh và cuối cùng” với Iran.
Ông viết: “Chúng tôi đã cùng nhau đồng ý rằng, trong khi lệnh phong tỏa vẫn được duy trì đầy đủ và có hiệu lực, thì Dự án Tự do… sẽ được tạm dừng trong một thời gian ngắn để xem liệu thỏa thuận có thể được hoàn tất và ký kết hay không.”
Hiện Mỹ vẫn duy trì lệnh phong tỏa các cảng của Iran nhằm gây sức ép buộc nước này đạt thỏa thuận chấm dứt cuộc chiến mà Mỹ và Israel phát động từ ngày 28 tháng 2.
Căng thẳng đã gia tăng mạnh xung quanh chiến dịch tại eo biển Hormuz, khi Mỹ cho biết họ đã đánh chìm bảy tàu của Iran, đồng thời nhiều tàu dân sự cũng bị tấn công – được cho là từ phía Iran.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio trước đó, vào thứ Ba, cho biết Mỹ đã hoàn tất các hoạt động tấn công nhằm vào Iran, trong chiến dịch mang tên “Operation Epic Fury” – tạm dịch là “Cơn thịnh nộ tột đỉnh”.
Phát biểu của ông Rubio lặp lại những gì đã được trình bày trước Quốc hội, gần một tháng sau khi lệnh ngừng bắn mong manh được thiết lập.
“Chiến dịch đã kết thúc – Epic Fury – theo thông báo của Tổng thống với Quốc hội. Chúng tôi đã hoàn tất giai đoạn đó,” ông Rubio nói với báo giới tại Tòa Bạch Ốc.
Ông cho biết các cuộc đụng độ tại eo biển Hormuz không nằm trong phạm vi ban đầu của cuộc chiến.
“Đây không phải là một chiến dịch tấn công; đây là một chiến dịch phòng thủ,” ông nói. “Và điều đó có nghĩa rất đơn giản – chúng tôi sẽ không nổ súng trừ khi bị tấn công trước.”
Israel và Mỹ đã tấn công Iran vào ngày 28 tháng 2, tiêu diệt nhiều lãnh đạo cấp cao và phá hủy các cơ sở quân sự, kinh tế quan trọng, nhưng không khiến chính quyền Iran sụp đổ. Đáp lại, Iran đã tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái trên khắp khu vực.
Ngày 8 tháng 4, ông Trump tuyên bố một lệnh ngừng bắn với Iran, và sau đó tiếp tục gia hạn, dù các cuộc đàm phán giữa hai bên vẫn đang bế tắc.
Ông Rubio cho biết Mỹ đã “đạt được các mục tiêu” của cuộc chiến.
“Những người này đang phải đối mặt với sự tàn phá thực sự, mang tính thảm họa đối với nền kinh tế của họ,” ông nói, đồng thời nhấn mạnh Tổng thống Trump vẫn ưu tiên một giải pháp thông qua đàm phán với Iran.
“Thậm chí còn chưa bắt đầu”
Những cảnh báo này được đưa ra sau khi trưởng đoàn đàm phán của Iran tuyên bố đất nước ông “thậm chí còn chưa thực sự bắt đầu”, sau một loạt các cuộc tấn công tại tuyến hàng hải quan trọng này.
Lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Iran hôm thứ Ba đã cảnh báo sẽ có “phản ứng cứng rắn” nếu bất kỳ tàu nào đi chệch khỏi tuyến đường được họ phê duyệt khi đi qua eo biển.
Trong khi đó, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cho biết họ đang phải đối phó với các đợt tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái từ Iran trong ngày thứ hai liên tiếp, một cáo buộc đã bị phía quân đội Iran “bác bỏ hoàn toàn”.
“Lực lượng vũ trang của Cộng hòa Hồi giáo Iran đã không tiến hành bất kỳ hoạt động tên lửa hay máy bay không người lái nào nhằm vào UAE trong những ngày qua,” Bộ chỉ huy trung tâm Khatam al-Anbiya tuyên bố.
Iran hôm thứ Hai đã phóng tên lửa và máy bay không người lái vào lực lượng Mỹ, trong khi phía Mỹ cho biết họ đã tấn công sáu tàu Iran mà họ cho là đe dọa hoạt động vận tải thương mại. Đây được xem là mức leo thang căng thẳng mạnh nhất kể từ sau lệnh ngừng bắn kéo dài gần một tháng.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết lực lượng của họ vẫn sẵn sàng nối lại các hoạt động chiến đấu quy mô lớn chống lại Iran nếu được lệnh.
“Không đối thủ nào nên nhầm lẫn sự kiềm chế hiện tại của chúng tôi với việc thiếu quyết tâm,” Tướng Dan Caine nói.
Tổng thống Trump trước đó đã kêu gọi Iran “hành động khôn ngoan” và đạt được một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh, đồng thời nói rằng ông không muốn có thêm người Iran thiệt mạng.
Ông từng mô tả cuộc chiến này chỉ là “một cuộc đụng độ nhỏ”, và cho rằng: “Iran không có cơ hội. Họ chưa bao giờ có. Họ biết điều đó.”
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cũng cho biết Mỹ “không tìm kiếm xung đột” tại eo biển Hormuz, nhưng cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công nào từ Iran sẽ phải đối mặt với “hỏa lực áp đảo và tàn khốc” từ phía Mỹ.
“Sự hiện diện gây hại”
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, người đang đóng vai trò quan trọng trong các cuộc đàm phán hòa bình, cho rằng tình trạng hiện tại là “không thể chấp nhận được đối với Mỹ”.
Các cuộc đụng độ tại tuyến đường thủy quan trọng này, nơi hai bên đang cạnh tranh kiểm soát thông qua các lệnh phong tỏa hàng hải, diễn ra sau khi ông Trump công bố kế hoạch dẫn đường cho tàu thuyền rời khỏi Vịnh.
Cuộc chiến, bùng phát hơn hai tháng trước từ các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, đã khiến nền kinh tế khu vực lao đao dù đã có lệnh ngừng bắn kéo dài nhiều tuần.
Ông Ghalibaf cho rằng các hành động của Mỹ và đồng minh đã làm suy giảm an ninh hàng hải, nhưng khẳng định “sự hiện diện gây hại” của họ sẽ suy yếu, và Iran sẽ không từ bỏ quyền kiểm soát eo biển Hormuz.
Trong khi đó, Tư lệnh không quân mới của Israel, Omer Tischler, cảnh báo nước này sẵn sàng “triển khai toàn bộ lực lượng không quân về phía đông nếu cần thiết” để đối đầu với Iran.
Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel Eyal Zamir cũng cho biết quân đội nước này đang duy trì trạng thái cảnh giác cao trên mọi mặt trận, theo dõi sát diễn biến tại Vịnh Ba Tư và sẵn sàng đáp trả mạnh mẽ bất kỳ mối đe dọa nào.
Iran phủ nhận việc bất kỳ tàu chiến nào của họ bị đánh trúng trong các cuộc tấn công của Mỹ, nhưng cáo buộc phía Mỹ đã khiến 5 dân thường trên các tàu thiệt mạng.
Dù căng thẳng gia tăng, tập đoàn vận tải biển Maersk của Đan Mạch cho biết một tàu của họ đã đi qua eo biển Hormuz an toàn dưới sự hộ tống của Mỹ.
“Hệ quả trực tiếp”
UAE gọi các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái mà họ cho là từ Iran là “một sự leo thang nguy hiểm và hành vi vi phạm không thể chấp nhận”, trong khi Ả Rập Xê Út kêu gọi các nỗ lực nhằm đạt được một giải pháp chính trị.
Các cuộc tấn công đã gây thêm cú sốc cho nền kinh tế toàn cầu, với thị trường chứng khoán sụt giảm sau khi giá dầu tăng vọt do lo ngại về sự đổ vỡ của lệnh ngừng bắn và chưa có dấu hiệu nào cho thấy eo biển sẽ được mở lại.
Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran vẫn rơi vào bế tắc, với mới chỉ một vòng đàm phán trực tiếp được tổ chức cho đến nay.
Ngoại trưởng Rubio cáo buộc Iran đang “bắt nền kinh tế thế giới làm con tin” thông qua các mối đe dọa đối với vận tải biển và việc rải thủy lôi, đồng thời cho biết Mỹ và các đồng minh vùng Vịnh đã soạn thảo một nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc yêu cầu Iran chấm dứt các cuộc tấn công và công bố vị trí các bãi mìn.
Dự thảo nghị quyết này cũng yêu cầu Iran chấm dứt việc thu phí qua eo biển và hỗ trợ thiết lập hành lang nhân đạo, với một cuộc bỏ phiếu dự kiến diễn ra trong những ngày tới.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian khẳng định nước này vẫn sẵn sàng đối thoại, nhưng chỉ trích Mỹ theo đuổi chính sách “gây sức ép tối đa” trong khi vẫn yêu cầu Iran phải nhượng bộ.
Chi phí năng lượng tăng cao do chiến tranh đã gây áp lực lớn lên nền kinh tế và trở thành thách thức chính trị đối với ông Trump trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Các đồng minh châu Âu của Mỹ cũng lo ngại rằng nếu eo biển tiếp tục bị phong tỏa, nền kinh tế của họ sẽ chịu ảnh hưởng nghiêm trọng hơn.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen viết trên mạng xã hội X rằng: “Những cuộc tấn công này là không thể chấp nhận được”, đồng thời nhấn mạnh an ninh tại khu vực Vịnh có “hệ quả trực tiếp đối với châu Âu”.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz cũng kêu gọi Iran quay lại bàn đàm phán và “ngừng việc khiến khu vực và thế giới rơi vào tình trạng bị đe dọa”, cùng quan điểm với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Anh Keir Starmer.
Ông Macron cho biết sẽ có cuộc điện đàm với Tổng thống Pezeshkian trong ngày.
READ MORE
SBS Việt ngữ
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
