Nhật Bản sống thọ: Bí quyết tuổi già hay lời cảnh tỉnh cho nước Úc?

Theo Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, số người sống trên 100 tuổi tại nước này đã tăng năm thứ 56 liên tiếp, lên đến 107.677 người, trong đó 88 phần trăm là phụ nữ.

Nhưng đâu là bí quyết giúp người Nhật sống thọ đến như vậy?

Và một câu hỏi khác cũng đáng suy ngẫm là, liệu chúng ta có thực sự muốn sống qua tuổi 100 hay không?

Nhật Bản vốn đã là một trong những địa điểm nghỉ hè, được người Úc ưa chuộng nhất.

Trong số những điều khiến chúng ta yêu mến đất nước và con người Nhật Bản, có thức ăn, tính đúng giờ, cùng thái độ tôn trọng lẫn nhau và tinh thần sống sao cho xứng đáng, có phẩm cách.

Giờ đây, quốc đảo láng giềng ở phía bắc nước Úc lại có thêm một thành tích đáng chú ý, đó là đã có 100.000 người Nhật đã sống đến sinh nhật thứ 100 và hơn thế nữa. Nhưng tại sao?

Có phải nhờ ăn cá sống và ít dùng thực phẩm chế biến?

Hay bí quyết nằm ở việc đi bộ nhiều hơn và thú chơi bonsai?

Đối với Giáo sư Henry Brodaty, thuộc Trung tâm Lão Khoa Não bộ Khỏe mạnh của Đại học New South Wales, muốn tìm câu trả lời, chúng ta phải nhìn xa hơn con số nổi bật ấy.

“Trước hết, chúng ta phải xét đến dân số học của hai nước. Úc có 26 hoặc 27 triệu người. Nhật Bản có hơn 100 triệu người. Cũng cần nhìn vào tỷ lệ sinh. Trong nhiều năm qua, Nhật Bản có tỷ lệ sinh rất thấp. Vì thế, toàn bộ dân số ngày càng lớn tuổi hơn. Và đây thực sự là một cuộc khủng hoảng khá nghiêm trọng về kinh tế đối với Nhật Bản, bởi số người trong tuổi lao động, xét theo tỷ lệ, đang ngày càng giảm", Henry Brodaty.

Nói cách khác, 100.000 người sống trên 100 tuổi của Nhật Bản, vừa là một thành tựu, vừa là một lời cảnh tỉnh.

Nếu Nhật Bản có thể được xem như một tấm bưu thiếp từ tương lai của nước Úc, thì mặt sau tấm bưu thiếp ấy có một thông điệp quan trọng. Đó là dân số Úc cũng đang già đi.

Tuổi thọ tại Úc hiện đã thuộc hàng cao nhất thế giới và dự trù sẽ còn gia tăng trong 40 năm tới.

Vì vậy, câu hỏi không chỉ đơn giản là, liệu chúng ta có thể sống lâu hơn hay không, mà là trong những năm tháng sống thêm ấy, liệu chúng ta có thể tiếp tục khỏe mạnh, duy trì sự gắn bó với những người chung quanh và vẫn tự quyết định cuộc sống của chính mình hay không?

Giáo sư Brodaty cho rằng, có một số khía cạnh trong lối sống của người Nhật, đáng để chúng ta lưu tâm.

“Họ quả thật có lối sống lành mạnh hơn. Họ ăn ít thực phẩm nhiều chất béo và thực phẩm chế biến kỹ. Họ ăn nhiều cá, vốn được xem là một phần của chế độ dinh dưỡng tốt hơn và có liên hệ với nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn. Tôi không chắc về mức tiêu thụ rượu, nhưng tôi nghĩ có lẽ cũng thấp hơn Úc. Cơ cấu gia đình ở Nhật Bản, cũng giúp người ta duy trì sự gắn bó xã hội tốt hơn và nhận được nhiều sự hỗ trợ hơn. Đây cũng có thể là một yếu tố", Henry Brodaty.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là, Nhật Bản đã có câu trả lời cho mọi vấn đề.

Giáo sư Brodaty cho biết, nước này cũng có tỷ lệ cao huyết áp và bệnh mạch máu đáng kể, đồng thời phải chịu áp lực rất lớn trong việc chăm sóc dân số cao niên.

“Họ có tỷ lệ cao huyết áp và bệnh mạch máu khá cao. Mức độ căng thẳng của họ cũng không thấp hơn. Trên thực tế, tỷ lệ tự tử của chúng ta vào khoảng 12 trên 100.000 người, trong khi tỷ lệ của họ vào khoảng 16 trên 100.000. Vì vậy, tôi không cho rằng, ít căng thẳng là một nguyên nhân. Cũng có thể có những yếu tố di truyền. Chúng ta thật sự chưa biết rõ. Nhưng lý do chính là họ có nhiều người lớn tuổi hơn và ít trẻ em hơn, trong khi tỷ lệ sinh lại rất thấp. Điều đó làm thay đổi cách các con số thống kê thể hiện, khiến tỷ lệ người sống trên 100 tuổi có vẻ cao hơn. Và điều đó đúng, bởi nhìn chung họ có tỷ lệ người cao niên cao hơn", Henry Brodaty.

Giáo sư Marco Amati, thuộc Trung tâm Nghiên cứu Đô thị của Đại học RMIT, cho rằng một yếu tố khác của tiến trình lão hóa lành mạnh, là được tiếp tục sống tại nhà, giữa môi trường quen thuộc.

“Tại Úc, một trong những thách thức lớn, là khu vực chăm sóc người cao niên do tư nhân điều hành. Chúng ta đã có cả Ủy ban Điều tra Hoàng gia về vấn đề này. Ở Nhật Bản, người ta rất chú trọng đến việc để người cao niên, tiếp tục sống tại nơi mình đã quen thuộc. Lý do người ta muốn được sống và già đi tại chỗ, là vì đó là cách sống tuổi già có phẩm giá nhất. Quí vị có thể sống giữa cộng đồng của mình, giữa tất cả những vật dụng thân thuộc, trong khung cảnh quen thuộc nhất. Việc phải rời khỏi nơi ấy để vào một viện dưỡng lão, dĩ nhiên trong một số trường hợp có thể rất tốt, nhưng trong nhiều trường hợp khác, lại có thể là một kinh nghiệm đầy tổn thương, đối với tất cả mọi người", Marco Amati.

Nhật Bản đã thiết kế một số loại gia cư, nhằm đáp ứng nhu cầu của người dân khi tuổi ngày càng cao, kể cả những người thuê nhà, sống trong nhà ở công cộng, cũng như một số người mới bắt đầu mắc chứng sa sút trí tuệ.

Mục tiêu là giúp người cao niên tiếp tục được sống tại nhà, trong khung cảnh quen thuộc với họ.

Giáo sư Amati cho rằng, mức độ hoạch định tại Nhật Bản rất đáng chú ý. Chỉ riêng hệ thống đường sắt của nước này, đã ở một đẳng cấp khác.

“Khi xây dựng một hệ thống xe điện ngầm mới, họ sẽ bảo đảm rằng thang máy đi xuống sân ga, vốn đương nhiên được những người gặp khó khăn trong việc di chuyển sử dụng, sẽ nằm ngay tại vị trí của toa xe dành cho những hành khách này. Nếu quí vị là người gặp khó khăn trong việc đi lại, quí vị chỉ cần xuống thẳng bằng thang máy, rồi từ đó bước ra và lên toa xe một cách liền lạc. Toa xe thích hợp sẽ luôn ở ngay đó để phục vụ quí vị", Marco Amati.

Nghe qua, đó dường như chỉ là một chi tiết rất nhỏ, đó là chiếc thang máy mở ra ngay đúng vị trí của toa xe cần thiết.

Nhưng đôi khi, chính những điều nhỏ bé ấy lại tạo nên sự khác biệt, giữa một cuộc sống tự lập và một tuổi già bị cô lập.

Nhật Bản có thể vẫn chưa tìm ra bí quyết, để con người sống đến 100 tuổi. Nhưng nước này đã và đang đối diện với một câu hỏi, mà rồi đây nước Úc cũng phải trả lời:

Làm thế nào để một cuộc đời dài hơn, cũng là một cuộc đời đáng sống hơn?

Thay vì phải sống những năm cuối đời trong một viện dưỡng lão xa lạ, dần dần không còn nhớ mình là ai, thậm chí không biết mình đang ở đâu.

“Mẹ đây. Mẹ vừa thức dậy ở một nơi rất xa lạ. Mẹ không hề biết, là người ta đã đưa mẹ đến đây. Tim mẹ đang đập nhanh kinh khủng, và mẹ lo quá, sợ rằng bất cứ lúc nào nó cũng có thể ngừng đập. Con ơi, xin con đến đón mẹ được không? Mẹ không biết mình đang ở đâu. Mẹ cần được giúp đỡ. Xin con đó, con yêu. Nơi này thật khủng khiếp. Đến đây đi con, đến càng sớm càng tốt. Mẹ cần con đến ngay bây giờ", một người mẹ.

Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese

Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube

Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play