Những đàn bướm đêm Bogon đã xuất hiện trên khắp Sydney và vùng duyên hải phía Nam của tiểu bang New South Wales trong những ngày gần đây. Bất chấp những cảnh tượng khác thường này, các nhà khoa học cho biết không có lý do gì đáng lo ngại mà loài bướm đêm Bogong đang thực hiện cuộc di cư hằng năm của chúng.
Bướm đêm Bogong có màu nâu, thân chỉ lớn khoảng bằng nắp chai, nhưng trước đây số lượng của chúng từng lên tới hàng tỷ con.
Những ghi chép đầu thời thuộc địa mô tả các đàn bướm Bogong đông đến mức che khuất cả bầu trời đêm.
Tại Thế vận hội Sydney năm 2000, một khối lượng lớn bướm đêm thậm chí còn xuất hiện trên các hệ thống theo dõi thời tiết và bị nhận nhầm là một đám mây thấp.
Hiện nay, khi loài này bước vào cuộc hành hương thường niên đến các vùng núi cao mát mẻ ở phía nam, chúng đang trở thành chủ đề nóng trên mạng xã hội.
Làn sóng bướm đêm bất ngờ xuất hiện ở một số khu vực Sydney và duyên hải phía Nam của NSW đã khiến nhiều người ngạc nhiên.
"Cứ như một cuộc xâm lăng của bướm đêm vậy, làm tôi phát hoảng."
Talia Jones, sống gần Batemans Bay ở New South Wales, cho biết cô thức dậy vào sáng thứ Sáu ngày 25 tháng 9 và bất ngờ gặp những vị khách không mời.
"Tôi vừa từ nước ngoài trở về nên vẫn đang bị lệch múi giờ. Khoảng 4 giờ sáng tôi thức dậy, trời vẫn còn tối. Tôi bật đèn phòng tắm rồi nhìn ra cửa sổ thì thấy bướm đêm phủ kín cả ô kính. Chúng ở khắp mọi nơi và tôi tự hỏi: 'Chỉ riêng nhà mình bị thế này thôi sao? Hay chúng tôi đang bị một đàn bướm nào đó bao vây?'”.
Không lâu sau, cô phát hiện bướm Bogong đang là chủ đề được cả thị trấn bàn tán.
"Tôi đi chạy bộ và vẫn thấy bướm đêm ở khắp nơi. Tôi nghĩ chuyện này thật kỳ lạ, chưa bao giờ thấy nhiều như thế. Ai tôi gặp cũng nói về bướm đêm. Có lẽ ai cũng thức dậy và tưởng chỉ nhà mình mới có. Tôi còn nghĩ có khi gần đó có những chiếc kén vừa nở. Một người bạn sống không xa gọi hỏi: 'Nhà cậu cũng có đầy bướm đêm phải không?'. Tôi đáp: 'À, hóa ra không chỉ riêng mình!' Khi đi chạy bộ, tôi vẫn tiếp tục thấy chúng ở khắp mọi nơi."
Nhưng các chuyên gia, trong đó có Jess Ward-Jones thuộc Hội đồng về các loài xâm lấn (Invasive Species Council), cho rằng đây là một tín hiệu đáng mừng.
"Đây chắc chắn không phải là dịch hại. Đây là một sự kiện rất đáng phấn khích. Nó cho thấy chúng ta có các hệ sinh thái khỏe mạnh và những loài động vật khỏe mạnh đang di chuyển, hỗ trợ các loài động thực vật khác xung quanh. Tôi rất hào hứng khi chứng kiến một hiện tượng mà tên gọi chính xác là 'maelstrom' - tức là khi chúng tập hợp trên núi, kéo vào các hang động và tụ lại thành những đàn lớn."
Bogong là loài động vật duy nhất ngoài con người và một số loài chim có khả năng định hướng bằng các vì sao.
Hằng năm chúng xuất hiện ở miền nam Queensland, Lãnh thổ Thủ đô Úc (ACT), New South Wales và Victoria, cùng một số quần thể biệt lập ở Tây Úc và Tasmania.
Mỗi mùa xuân, bướm Bogong bay quãng đường lên tới 1.000 km từ các khu vực sinh sản ở nội địa miền đông nước Úc để tránh cái nóng mùa hè, tìm đến những hang động và khe đá mát lạnh trên dãy Alps của Úc.
Loài côn trùng này nhẹ hơn cả một viên kẹo Tic Tac nên rất dễ bị ảnh hưởng bởi các luồng không khí mạnh, thậm chí từng bị gió thổi lệch đường bay tới tận New Zealand.
"Điều chúng tôi cho là đã xảy ra là thời tiết ấm lên khiến chúng nở rộ cùng lúc, trong khi những cơn gió tây bắc lại thổi mạnh qua khu vực. Kết quả là chúng bị đẩy lệch khỏi lộ trình và có thể đã xuất hiện nhiều hơn ở các khu vực ven biển."
Hơn 632 ghi nhận bướm đêm đã được đăng lên nền tảng khoa học công dân Bogong Watch trong dịp cuối tuần. Nền tảng này do tổ chức Invertebrates Australia vận hành.
Đây là dấu hiệu cho thấy số lượng loài đang thay đổi, sau khi bướm Bogong bị tàn phá nặng nề bởi các đợt hạn hán trước mùa cháy rừng Black Summer. Một số ước tính cho rằng hơn 99,5% quần thể đã bị mất.
"Trong giai đoạn từ năm 2017 đến 2019, bướm Bogong đã trải qua một đợt sụp giảm dân số nghiêm trọng. Số lượng của chúng giảm xuống còn dưới 1% quần thể đã biết. Nguyên nhân là các đợt hạn hán kéo dài và những trận cháy rừng khổng lồ gây mất môi trường sống cũng như nguồn thức ăn của chúng. Tuy nhiên hiện nay, nhờ các điều kiện thuận lợi hơn và lượng ẩm tăng lên trong khu vực, chúng tôi hy vọng quần thể của loài đang phục hồi."
Trước đó, Tiến sĩ Marissa Parrott, nhà sinh học bảo tồn cấp cao của Zoos Victoria, cho SBS News biết việc phá hủy môi trường sống, thay đổi phương thức canh tác nông nghiệp, sử dụng thuốc trừ sâu và thuốc diệt cỏ độc hại, các loài săn mồi du nhập cũng như tình trạng ô nhiễm ánh sáng đều góp phần làm suy giảm số lượng loài này.
Bướm Bogong đã được Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên (IUCN) xếp vào danh sách nguy cấp từ năm 2021.
Tuy nhiên, loài này vẫn chưa được liệt kê là loài bị đe dọa theo luật bảo tồn liên bang, vì các nhà nghiên cứu vẫn cần hiểu rõ hơn về nơi xuất phát của chúng trước khi di cư đến dãy Alps.
Trong khi đó, Talia và gia đình đang phải đối mặt với những phiền toái khi một số con bướm mắc kẹt trong nhà rồi chết.
"Nhìn quanh là tôi thấy bướm đêm. Rất nhiều con đang chết. Có xác bướm nằm đầy trên sàn vì mỗi khi tôi mở cửa sổ hay cửa ra vào, chúng lại bay vào, đặc biệt là vào ban đêm. Việc tìm cách loại bỏ chúng khá phiền phức. Chúng bám vào lưng ghế, đệm ngồi và mọi thứ khác. Tôi nhấc chiếc đệm lên và thấy chúng nằm đầy bên dưới."
Bướm Bogong là nguồn thức ăn quan trọng đối với nhiều loài động vật, trong đó có loài chuột túi lùn núi (Mountain Pygmy Possum) đang bị đe dọa nghiêm trọng.
Trong quá trình di cư, chúng cũng giúp thụ phấn cho các loài thực vật bản địa và mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc đối với các cộng đồng Thổ dân và cư dân Đảo Torres Strait.
Tiến sĩ Parrott nói với SBS News rằng các nhóm Chủ nhân Truyền thống từng "đi đến vùng Alps để gặp gỡ, tổ chức nghi lễ và thưởng thức bướm Bogong như một nguồn thực phẩm".
Các dấu tích bướm Bogong được nghiền và nấu chín cũng đã được tìm thấy tại các khu vực khai quật ở chân phía nam dãy Alps của Úc, trên đất của tộc người Krauatungalung thuộc dân tộc Gunaikurnai.
Đối với bà Ward-Jones, sự xuất hiện của loài bướm này là lời nhắc nhở để con người biết trân trọng những điều kỳ diệu nhỏ bé của thiên nhiên.
"Có lẽ chỉ vài ngày nữa thôi là chúng sẽ tự điều chỉnh lại phương hướng. Biết đâu chúng còn giúp thụ phấn cho cây cối trong khu vườn của bạn. Chúng chỉ đang tìm nơi trú ẩn tạm thời. Những con bướm này cưỡi theo những luồng gió để di chuyển. Tôi hy vọng mọi người có thể hiểu và trân trọng câu chuyện của chúng, cũng như những điều phi thường mà những sinh vật nhỏ bé này có thể làm được. Nếu bạn không thích chúng lắm, có lẽ chỉ cần nhớ đậy giày dép lại thôi."
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
