Đó là nhận định của giới chuyên gia sau binh biến ở Nga. Đội quân lính đánh thuê Nga với đầy đủ trang bị vũ khí mạnh bất ngờ phản thùng tiến công ồ ạt về phía Mátxcơva rồi đột ngột lui quân sau khi dễ dàng nhận được ân xá về tội phản quốc.
Đó một tuần hỗn loạn đối với Nga. Một câu chuyện ly kỳ hấp dẫn gồm đủ các yếu tố từ các âm mưu chính trị, các cuộc đối đầu quân sự và các liên minh phản thùng nhau tất cả diễn ra đột ngột trong hai ngày ngắn ngủi nằm ngoài bất kỳ một dự báo nào.
Mọi chuyện bắt đầu vào ngày 24 tháng 6, khi lính đánh thuê Nga vốn vẫn luôn được trang bị vũ khí mạnh, trở mặt thách thức quyền lực của Tổng thống Vladimir Putin, đưa quân tiến về Moscow.
Và khi cả thế giới hồi hộp có, háo hức có theo dõi bước đi táo bạo của họ thì đùng một cái họ lui quân.
Giáo sư Brian Taylor của Đại học Syracuse ở New York là một chuyên gia nghiên cứu về Nga.
"Đó là cuộc đối đầu chính trị quân sự kịch tính nhất ở Nga trong 30 năm qua, kể từ thời điểm Liên Xô sụp đổ, đầu những năm 1990."
Khi những người lính đánh thuê tiến gần đến Moscow, căng thẳng tăng vọt.
Cả nước nín thở chờ đợi phản ứng của Tổng thống Putin trước thách thức chưa từng có đối với quyền lực của ông.
Tổng thống Nga gọi âm mưu binh biến và hành quân về phía Moscow là phản quốc.
["Chúng tôi sẽ không để điều đó lặp lại. Chúng tôi sẽ bảo vệ người dân và quốc gia của chúng tôi khỏi bất kỳ mối đe dọa nào kể cả sự phản bội từ bên trong. Những gì chúng tôi đang đối mặt hiện nay là sự phản bội. Tham vọng vô lý và lợi ích cá nhân dẫn đến sự phản bội, phản bội nhà nước và phản bội chính người dân của mình cũng như sự nghiệp chung mà các chiến binh Wagner và chỉ huy của họ đã chiến đấu và hy sinh cùng với các đơn vị và lữ đoàn khác của chúng ta."
Giáo sư Taylor nói rằng các sự kiện đã làm suy yếu đáng kể vị thế của Tổng thống Putin.
Ông giải thích rằng giới thượng lưu Nga và người dân nói chung có thể coi những diễn biến này là đáng lo ngại, đặt câu hỏi về khả năng của ông Putin trong việc ngăn chặn bước tiến của quân đội tư nhân cũng như biện pháp để mua cái sự rút quân của họ sau đó. Sự kiện này chắc chắn là không thể nào mà không để lại một hậu quả đáng kể.
“Tôi nghĩ Putin nổi lên từ sự suy yếu đáng kể này. Tôi nghĩ nếu bạn là một thành viên của giới thượng lưu Nga hoặc chỉ là một người dân Nga, bạn sẽ nhìn vào điều này và nghĩ, ồ, một đội quân tư nhân đã tiến vào Moscow gần như cả ngày. Không ai ngăn cản họ, và họ được phép rời đi mà không có hậu quả thực sự nào, sau khi tổng thống lên TV và gọi những gì họ đang làm là phản quốc và so sánh điều đó với năm 1917. Nếu tôi là một công dân Nga bình thường, người vẫn tin rằng Putin là chọn lựa số một và duy nhất. Không có thay thế. Ông ấy là người đàn ông mạnh mẽ đã đưa nước Nga đứng thẳng trở lại. Tôi nghĩ rằng tất cả những điều đó giờ không còn thuyết phục nữa."
Yevgeny Prigozhin, một đồng minh cũ của Putin và là người sáng lập quân đội Wagner, tuyên bố rằng lực lượng của ông đã tiến công và chỉ cách Moscow vỏn vẹn 200 km ngắn ngủi.
Thủ đô Nga đã chuẩn bị cho sự xuất hiện của họ, triển khai binh lính và cảnh báo người dân ở trong nhà.
Những video xuất hiện, cho thấy các chiến binh Wagner chiếm được thành phố Rostov đáng kinh ngạc, nằm cách vài trăm km về phía nam.
Với một đoàn xe đáng gờm, họ đưa quân thọc sâu vào trung tâm đất nước, với xe tăng và xe tải bọc thép, họ dễ dàng phá vỡ các chướng ngại vật cản trở bước tiến của họ.
Tuy nhiên, khi màn đêm buông xuống vào ngày thứ Bảy đó, các nhân chứng cho biết đã nhìn thấy các chiến binh Wagner chất xe tăng lên xe kéo, báo hiệu một cuộc rút lui đột ngột khỏi trụ sở quân sự ở Rostov mà họ đã chiếm giữ.
“Đối với Wagner, đây có vẻ như là dấu chấm hết. Những quân nhân không tham gia cuộc nổi dậy này sẽ được sáp nhập vào Bộ Quốc phòng. Còn những người khác thì rõ ràng là đang bị sa thải nhưng không bị buộc tội. Thì cứ nhìn là thấy, ít nhất là trong bối cảnh cuộc chiến ở Ukraine, họ đang được Bộ Quốc phòng tiếp nhận. Tôi đoán là một số người trong số họ có thể sẽ rời đi và họ sẽ mất đi một số lực lượng được huấn luyện tốt nhất, thiện chiến nhất, những người đã giúp giữ gìn hàng ngũ dọc theo chiến tuyến, vì vậy điều này có thể làm suy yếu phần nào nỗ lực quân sự của Nga, mặc dù không nhiều lắm, như cách nó đã hoàn toàn vượt khỏi tầm kiểm soát."
Văn phòng của Alexander Lukashenko, tổng thống Belarus, xác nhận rằng ông Lukashenko đã đứng ra làm trung gian thương thuyết ngăn chặn bước tiến công của các chiến binh Wagner, đổi lại họ sẽ có được sự bảo đảm an toàn với sự chấp thuận của Tổng thống Putin.
Người phát ngôn của Điện Kremlin, Dmitry Peskov, thông báo rằng thủ lĩnh của lính đánh thuê Yevgeny Prigozhin, sẽ chuyển đến Belarus như một phần của thỏa thuận.
"Thỏa thuận đã đạt được rằng Wagner PMC sẽ trở lại trại của họ. Một số người trong số họ muốn tiếp tục chiến đấu trong tương lai, sẽ ký hợp đồng với Bộ Quốc phòng - điều này áp dụng cho những đơn vị không tham gia chiến dịch này .Thật vậy, có những yếu tố như vậy đã xuất hiện ngay từ đầu và quay trở lại."
Cuộc nổi dậy chớp nhoáng do Wagner lãnh đạo dường như diễn ra với rất ít sự kháng cự từ các lực lượng vũ trang chính quy của Nga. Điều này đặt ra câu hỏi về khả năng lãnh đạo của ông Putin đối với cuộc chiến ở Ukraine, ngay cả sau khi Wagner đột ngột dừng bước tiến của mình bất kể ông Putin đang nắm trong tay kho vũ khí hạt nhân thuộc loại lớn nhất thế giới thừa hưởng lại từ thời Liên Xô cũ.
Ông Prigozhin biện minh cho hành động của mình, gọi chúng là "cuộc tuần hành vì công lý", nhằm loại bỏ các chỉ huy Nga tham nhũng và bất tài, những người mà ông cho là đã xử lý sai cuộc chiến ở Ukraine và cố ý giết nhiều binh lính của ông trong một cuộc không kích.
Bộ Quốc phòng Nga phủ nhận những tuyên bố này.
Sergey Rodchenko là Giáo sư tại Trường Nghiên cứu Quốc tế Cao cấp John Hopkins nói rằng chiến dịch đặc biệt của Wagner đã được lên kế hoạch - và theo ông Giáo sư thì có lý do của nó.
"Chúng tôi đã chứng kiến cách thức của Bộ Quốc phòng, và có vẻ như nỗ lực này được Putin hậu thuẫn. Bản thân Putin về cơ bản đã ủng hộ Bộ Quốc phòng trong việc khuất phục quân đội Wagner, muốn họ phải từ bỏ hợp đồng và họ sẽ phải trực thuộc Bộ Quốc phòng. Đối với Prigozhin, điều đó có nghĩa là mất đi công cụ chính của mình, mất đi khẩu súng. Bạn biết Mao Trạch Đông nói rằng quyền lực chính trị đến từ nòng súng. Và ông ta đang nắm giữ khẩu súng. Bây giờ ông ấy được yêu cầu giao nộp khẩu súng, và ông ấy không muốn điều đó. Vì vậy, tôi nghĩ đó là nguyên nhân đằng sau chiến dịch này. Nhưng rõ ràng là nó đã được chuẩn bị từ lâu."
Mặc dù hiện đã chuyển đến Belarus theo thỏa thuận mà ông Putin đã thông qua, nhưng ông Prigozhin có thể không hoàn toàn tự do và an toàn.
Như Giáo sư Taylor giải thích, Tổng thống Putin nổi tiếng là người thù dai.
"Và tất nhiên, nếu bạn là Yevgeny Prigozhin, bạn cần phải kiếm một người nếm thức ăn mới và luôn nhìn trước ngó sau, bởi vì tôi nghĩ nhiều người, bao gồm cả Putin, sẽ khá tức giận với những gì chúng ta thấy ở đây. Putin cho thấy là kiểu người thù dai. Ông ấy thường muốn trả thù những người mà ông ấy cho rằng đã đâm sau lưng mình. Và đó chính xác là những gì ông ấy đã nói sáng nay rằng liệu đây có phải là một nhát dao sau lưng. Vì vậy, vẫn còn quá sớm để nói liệu sau tất cả những chuyện này thì Prigozhin sẽ như thế nào. Tôi có thể nói rằng việc trở lại không phải là điều không thể. Và việc ông ấy chết, trong vài tuần hoặc vài tháng cũng không phải là điều không thể xảy ra, và còn nhiều thứ khác nữa ở giữa việc hai cái này."
Các nhà phân tích suy đoán rằng hành động của ông Prigozhin và kết quả của chúng có thể nghiêng cán cân có lợi cho Ukraine trong cuộc xung đột đang diễn ra, điều mà ông Putin sẽ không xem nhẹ.
Alexander Vindman là cựu Giám đốc Hội đồng An ninh Quốc gia Hoa Kỳ.
“Tuy nhiên, kết luận dễ dàng và rõ ràng nhất, trong số tất cả những gì chúng tôi đã chứng kiến, là Ukraine đang ở phần thắng trong trận đồ này. Nước Nga rối ren từ giới lãnh đạo chính trị, và giới lãnh đạo quân sự cấp cao không biết tin ai. Tôi nghĩ rằng hàng ngàn quân bán quân sự mà bạn không thể loại bỏ là cái gai trong mắt họ. Họ sẽ không còn tin tưởng khi bị đưa vào cuộc chiến để toàn tâm toàn ý cho công việc của họ.”
