Việc TT Mỹ Donald Trump đơn phương cắt giảm các cuộc tập trận quân sự với đồng minh khu vực châu Á - Thái Bình Dương và tìm cách tiếp cận Triều Tiên đã gây ra nhiều nghi vấn về cam kết quốc phòng của Mỹ với các đồng minh này.
Những lời kêu gọi mới đây của TT Mỹ Donald Trump với nhà độc tài Triều Tiên Kim Jong-un đã làm dấy lên nghi ngờ về các cam kết của Mỹ đối với các đồng minh tại châu Á Thái Bình Dương - thậm chí các chuyên gia lo ngại có thể khiến gia tăng bất ổn trong khu vực.
Các hành động của TT Trump cũng được biết đã khiến các đồng minh lo ngại về chương trình thử hạt nhân của Triều Tiên, liệu Mỹ có bao giờ nhượng bộ quốc gia này tăng cường thử vũ khí hay không.
Mỹ vừa quyết định "giảm đáng kể" phạm vi các cuộc tập trận quân sự chung đang diễn ra với Hàn Quốc và Nhật Bản, gây ra làn sóng nghi ngờ về mối quan hệ quốc phòng trong khu vực, và khiến một số người bất ngờ.
Tổng thống Trump đã thông báo quyết định này trên mạng xã hội, ông nói rằng các cuộc tập trận chung rất tốn kém và chúng "gửi đi một tín hiệu hoàn toàn không phù hợp và thù địch" đối với Triều Tiên.
Trước đó, quốc gia độc tài này đã phàn nàn về các cuộc tập trận quân sự chung, nói rằng Triều Tiên sẽ đáp trả bằng một mức độ răn đe mới.
Thế nhưng quyết định bất ngờ giảm bớt phạm vi tập trận quân sự được đưa ra cùng lúc với việc TT Trump phát tín hiệu về kế hoạch gặp gỡ nhà lãnh đạo Triều Tiên, khiến dấy lên câu hỏi về vị trí thực sự của mối quan hệ bất thường giữa hai quốc gia này.
Tổng thống Hàn Quốc Lý Khắc Cường cho biết ông ghi nhận "ý chí và nỗ lực của ông Trump trong việc tạo điều kiện cho đối thoại" với Triều Tiên thông qua việc giảm quy mô các cuộc tập trận. Ông viết trên mạng xã hội:
"Thông điệp của Tổng thống Trump lần này dường như là một quyết định quan trọng được đưa ra sau khi cân nhắc kỹ lưỡng, nhằm tạo ra hòa bình trên bán đảo Triều Tiên, vượt ra ngoài sự thù địch và đối đầu".
Joshua Kurlantzick, chuyên gia cao cấp về Đông Nam Á và Nam Á tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại của Mỹ, nói với SBS News rằng quyết định của Mỹ một mặt không gây ngạc nhiên, xét đến sự chuyển hướng chính sách đối ngoại đã được tuyên bố, nhằm rời khỏi thế bá quyền toàn cầu và hướng tới ảnh hưởng chỉ đối với "bán cầu Tây".
Tuy nhiên, ông cho rằng đây là một bước đáng kể làm "suy yếu" sự phòng thủ của Mỹ, khi các đồng minh "không còn cảm thấy" sự che chở của Mỹ "đáng tin cậy như trước". Ông nói:
"Kết quả là, các nước, bao gồm cả Úc, đang thực hiện nhiều biện pháp khác nhau, bao gồm tăng cường quan hệ quốc phòng khu vực và tăng chi tiêu quân sự.”
Thế nhưng Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Hoa Kỳ và là cựu Giám đốc Hội đồng An ninh Quốc gia phụ trách châu Á, Michael Green, nói với SBS News rằng mạng lưới liên minh chiến lược khu vực "hình nan hoa" của Mỹ "vẫn tồn tại" dưới thời chính quyền TT Trump vì "không còn lựa chọn nào khác".
Ông nói "mạng lưới đa tầng của các đồng minh truyền thống của Mỹ là cần thiết" để chống lại rủi ro từ sự trỗi dậy của Trung Quốc và sự mất đi ưu thế hàng hải của Mỹ ở Thái Bình Dương.
"Chỉ riêng điều đó đã giải thích 80 hoặc 90% nguyên nhân tại sao bạn có Liên minh Bộ tứ [liên minh an ninh giữa Úc, Ấn Độ, Nhật Bản và Mỹ], tại sao bạn có AUKUS, tại sao bạn có liên minh ba bên Mỹ-Nhật-Úc".
Tại sao TT Trump muốn gặp nhà lãnh đạo Triều Tiên vào lúc này?
Trong nhiệm kỳ đầu tiên, TT Trump đã làm nên lịch sử khi trở thành tổng thống đương nhiệm đầu tiên của Mỹ gặp gỡ ông Kim Jong-un và đi thăm Triều Tiên.
Mặc dù mối quan hệ giữa hai người đứng đầu đầy sóng gió — trước đó ông Kim Jong-un từng mô tả TT Trump là "bị mất trí" trong khi ông Trump gọi ông Kim Jong-un là "người tên lửa nhỏ bé" — tổng thống Mỹ sau đó nói rằng cả hai "đã yêu nhau".
Ba lần gặp gỡ giữa hai người đứng đầu này trong năm 2018 và 2019 đã không mang lại nhiều kết quả, TT Trump từ chối yêu cầu của chủ tịch Triều Tiên về việc dỡ bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt để đổi lấy việc phi hạt nhân hóa một phần.
Quan hệ giữa hai quốc gia đóng băng trong nhiệm kỳ Tổng thống Joe Biden, và Tổng thống Trump hầu như không có liên hệ gì với Triều Tiên trong nhiệm kỳ thứ hai của mình cho đến lúc này.
Mới đây, TT Trump tuyên bố ông sẽ đi gặp ông Kim Jong-un vào cuối năm nay — có thể vào tháng 11 bên lề hội nghị thượng đỉnh APEC tại Thâm Quyến, Trung Quốc — nhưng vẫn chưa công bố bất kỳ chi tiết hoặc mục tiêu cụ thể nào cho cuộc gặp gỡ đó.
Trên mạng xã hội, TT Trump lưu ý rằng các cuộc tập trận quân sự chung rất tốn kém và Hàn Quốc không ủng hộ Mỹ trong việc tìm cách mở cửa eo biển Hormuz, đang bị Iran phong tỏa, đây chính là động lực cho sự thay đổi quan điểm đột ngột của ông Trump. Ông viết trên mạng xã hội:
"Kim Jong-un luôn đối xử với tôi rất tôn trọng và chúng tôi đã gặp nhau nhiều lần, thực ra là hai lần chính, đã nói chuyện và dành nhiều thời gian cho nhau. Tôi hiểu ông ấy. Ông ấy hiểu tôi".
Giáo sư Justin Hastings, chuyên ngành Quan hệ quốc tế và Chính trị so sánh tại Đại học Sydney, nói với SBS News rằng ông "khó có thể nghĩ ra mục đích" của cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo là gì, thế nhưng ông cho rằng Triều Tiên có thể sẽ có lợi hơn Mỹ sau cuộc gặp đó.
Trong cuộc thảo luận về mối quan hệ với ông Kim Jong-un, ông Trump nói rằng Triều Tiên "có 57 vũ khí hạt nhân rất mạnh" và mặc dù ông "lẽ ra không bao giờ nên cho phép điều đó xảy ra... nhưng ông ấy đã có chúng". TT nói:
"Tôi rất hòa thuận với ông ấy. Tôi không thể để Iran có vũ khí hạt nhân. Và tôi biết Kim Jong-un rất rõ. Và ông ấy sẽ ổn thôi"
Những bình luận này càng bình thường hóa tuyên bố sở hữu vũ khí hạt nhân của Triều Tiên, và phá vỡ đáng kể chính sách vốn có trong lịch sử của Mỹ, luôn yêu cầu Triều Tiên từ bỏ vũ khí hạt nhân. Ông Hastings nói:
"Nếu bạn ở trong tình huống mà Mỹ thực sự từ bỏ mục tiêu phi hạt nhân hóa Triều Tiên, thì điều này sẽ có những hậu quả lâu dài đối với an ninh khu vực mà không cần Triều Tiên thực sự từ bỏ bất cứ thứ gì để đổi lại"
Tuy nhiên, ông Green không tin rằng ông Trump đang tập trung vào bất kỳ tham vọng chính trị ngắn hạn nào mà thay vào đó là "tìm kiếm di sản".
"Ông ấy đã rất thành công với tư cách là một người dẫn chương trình truyền hình, một doanh nhân và một chính trị gia bằng việc thống trị chu kỳ tin tức. Một phần câu trả lời là: vận may chính trị của ông đang suy giảm, ông đang bị mắc kẹt với cuộc chiến ở Trung Đông, ông không thể giải quyết lạm phát, các nhà kinh tế dự đoán rằng giá cả sẽ không giảm trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, vì vậy ông đang quay trở lại với chiến thuật mà ông đã quá quen thuộc, đó là liên tục thay đổi chủ đề. Nó đã từng hiệu quả trước đây... Nhưng nó sẽ không có tác động gì đến chính trị hiện tại ở Mỹ, và có lẽ cũng không có tác động tích cực nào đến ngoại giao thế giới."
Đối với Triều Tiên, hoàn cảnh cũng khác biệt rất nhiều so với năm 2018. Ông Green lập luận rằng ông Kim Jong-un "không cần TT Trump nhiều" nữa, bởi vì Triều Tiên đang nhận được "sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Nga và Trung Quốc". Trong những năm gần đây, nước này đã tăng cường quan hệ với các nước láng giềng và đã triển khai hàng chục ngàn binh sĩ giúp Nga trong cuộc chiến ở Ukraine.
Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Úc Richard Marles cho biết Úc "rất lo ngại" về chương trình vũ khí hạt nhân của Triều Tiên, và các vụ thử tên lửa là một vấn đề lớn đối với nước Úc, ngay cả khi chúng có vẻ ít nghiêm trọng hơn đối với Hoa Kỳ. Ông Marles phát biểu tại một cuộc họp báo với Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Koizumi Shinjiro:
"Úc rất lo ngại về Triều Tiên, về chương trình hạt nhân cũng như chương trình hoả tiễn của nước này".
Ông nói thêm rằng Hàn Quốc có vai trò "vô cùng quan trọng" đối với an ninh ba bên trong liên minh Úc, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Cựu đại sứ Hàn Quốc Lee Baek-soon gần đây đã viết rằng trật tự thế giới do Mỹ dẫn đầu - hệ thống "Pax Americana" - đang "ở thời điểm quan trọng mang tính bước ngoặt", với cuộc chiến ở Iran, và do đó Hàn Quốc và Úc nên tăng cường quan hệ song phương. Ông viết:
"Trong khi một người có thể bỏ tất cả trứng vào một giỏ trong thời kỳ ổn định, thì ta nên bỏ trứng vào nhiều giỏ trong thời kỳ có biến động lớn. Thay vì dựa vào sức mạnh của người khác để tồn tại, các quốc gia phải dựa vào sức mạnh của chính mình và sức mạnh của sự đoàn kết."
Việc TT Trump và nhà lãnh đạo Kim Jong-un có gặp nhau hay không vẫn còn chưa chắc chắn. Em gái của ông Kim Jong-un đã bày tỏ nghi ngờ về các cuộc đàm phán, và phủ nhận bất kỳ liên lạc nào giữa anh trai mình và TT Trump.
Tuy nhiên, bà Kim Yo-jong nói rằng mối quan hệ của hai người "vẫn rất tốt" và chủ tịch Kim vẫn giữ "những kỷ niệm đẹp" với tổng thống Mỹ.
Trong khi đó ông Kurlantzick nói rằng, ở mức độ cực đoan nhất, sự thay đổi của Mỹ có thể đẩy nhanh quá trình phổ biến vũ khí hạt nhân khắp châu Á, và có thể dẫn đến việc Nhật Bản và Hàn Quốc sở hữu bom nguyên tử.
"Hàn Quốc đã có được sự ủng hộ mạnh mẽ đối với việc tăng cường năng lực quốc phòng trong nước. Chuyện này chỉ càng củng cố thêm điều đó. Nếu Nhật Bản và Hàn Quốc, những quốc gia giàu có với khả năng sản xuất vũ khí hạt nhân trong một thời gian tương đối ngắn, tiến tới sản xuất vũ khí hạt nhân, thì sẽ gây bất ổn vô cùng lớn... nhưng không phải là không thể xảy ra."
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ
Ông Kurlantzick tin rằng cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới có thể khiến sự ủng hộ quay trở lại với một nước Mỹ hướng tới các vấn đề toàn cầu hơn, tùy thuộc vào kết quả.
"Trong vài năm qua, Quốc hội Mỹ đã trao rất nhiều quyền lực cho tổng thống Trump và khá tuân thủ. Điều đó có thể thay đổi sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026. Có rất nhiều sự ủng hộ trong Quốc hội đối với chính sách hỗ trợ các đối tác của Mỹ ở châu Á, và bao gồm cả với Úc."
Còn ông Hastings nói rằng các đồng minh của Mỹ như Úc đang bị buộc phải phòng ngừa rủi ro, đó là các biện pháp tăng chi tiêu quốc phòng theo cách phù hợp với yêu cầu của Mỹ, trong khi đó phải xây dựng quan hệ đối tác khu vực với sự lo ngại rằng Mỹ có thể không thực hiện đúng lời hứa khi cần thiết.
"Chúng ta đang bước vào một giai đoạn có nhiều bất ổn hơn, và đó là giai đoạn mà các quốc gia sẽ được lợi bằng cách tìm kiếm các nguồn an ninh khác ngoài việc tiếp tục dựa vào, ở một mức độ nhất định, những gì Mỹ sẵn sàng cung cấp."
Trong khi đó ông Green, người từng phục vụ trong Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ và đàm phán với Triều Tiên dưới thời chính quyền TT Bush khi cố vấn cho Mỹ, trong các cuộc đàm phán năm 2018, cho biết rằng Mỹ đã gây sốc cho châu Á trong quá khứ, nhưng các mối quan hệ thường được hàn gắn nhanh chóng.
Các cuộc thăm dò dư luận về sự ủng hộ dành cho Mỹ, bao gồm cả một cuộc thăm dò do Học Viện Lowy công bố hồi tháng 6, cho thấy lòng tin vào nước Mỹ đang ở mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ trên toàn cầu. Tuy nhiên, như ông Green chỉ ra, sự ủng hộ đối với các liên minh quân sự với Mỹ đang "ở mức cao kỷ lục" tại Nhật Bản, Hàn Quốc và Philippines, trong khi vẫn "khá ổn định" ở Úc. Ông nói:
"TT Trump không được lòng dân trên toàn thế giới, nhưng sự ủng hộ về mặt cấu trúc "khá mạnh mẽ". Điều đáng lo ngại là, khi quyền lực chính trị của ông ấy suy yếu, khuynh hướng làm những việc như đùa giỡn với Hàn Quốc... có thể sẽ gia tăng. Cách làm việc của ông ấy là, khi gặp khó khăn, ông sẽ ra ngoài tìm kiếm sự chú ý của công chúng và làm điều gì đó gây sốc. Điều đó có thể còn trở nên điên rồ hơn trong năm tới hoặc sau đó."
Truy cập sbs.com.au/vietnamese để cập nhật tin tức, các câu chuyện cộng đồng, và podcast mới nhất.
Nghe SBS Tiếng Việt mọi lúc trên ứng dụng SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play.
Theo dõi SBS Vietnamese trên Facebook, Instagram và YouTube để khám phá thêm.
