Ở Afghanistan dưới sự cai trị của Taliban, phụ nữ hầu như không có cơ hội.
Để có tiền nuôi sống gia đình – nhiều người phải đi ăn xin trên đường phố.
Roya đã kịp hoàn thành việc học đại học trước khi các hạn chế của Taliban được áp đặt.
Giờ đây, cô không thể đi làm.
“Những hạn chế của Taliban không chỉ cướp đi công việc của tôi. Tôi nghĩ họ đã lấy đi danh tính và một phần tương lai của tôi, bởi vì tôi từng là một cô gái độc lập, tự đứng trên đôi chân của mình và tự đưa ra quyết định. Nhưng đáng tiếc, tôi đã bị gạt ra ngoài trong tất cả những hoàn cảnh đó.”
Tên của Roya đã được thay đổi để đảm bảo an toàn.
Cô nói với chúng tôi rằng, tương lai của mình trông thật mịt mù.
“Tình cảnh này không chỉ hủy hoại cuộc đời tôi, mà tôi nghĩ nó còn âm thầm hủy hoại tương lai của cả một thế hệ phụ nữ Afghanistan.”
Phụ nữ Afghanistan từng phải chịu sự đàn áp khắc nghiệt dưới thời Taliban cầm quyền - lần đầu vào những năm 1990.
Nhưng giai đoạn hậu Taliban từ năm 2001 đã chứng kiến nhiều tiến bộ đáng kể cho phụ nữ.
Đây là Zaki Haidari từ Tổ chức Ân xá Quốc tế Úc.
“Phụ nữ có thể có một số quyền. Họ có thể học đại học, chúng tôi có quốc hội với các nữ nghị sĩ, và phụ nữ làm việc trong nhiều cơ quan chính phủ cũng như không gian công cộng.”
Tuy có những thay đổi về mặt xã hội, nhưng vào năm 2011, Afghanistan vẫn bị xếp hạng là nơi nguy hiểm nhất thế giới đối với phụ nữ, do các yếu tố như mức độ bạo lực cao, hệ thống y tế kém và nghèo đói.
Tháng 8 năm 2021, sau 20 năm chiến tranh, Mỹ rút quân và Taliban giành lại quyền lực.
Kể từ đó, các quyền của phụ nữ và trẻ em gái nhanh chóng bị thu hồi.
Haidari nói thêm:
“Cộng đồng quốc tế từng hy vọng đây sẽ là một Taliban phiên bản hai, rằng họ sẽ cho phụ nữ thêm không gian và quyền lợi. Nhưng điều đó hoàn toàn sai. Trong bốn năm qua, phụ nữ đã bị xóa sổ hoàn toàn khỏi không gian công cộng.”
Trong số các hạn chế – phụ nữ và trẻ em gái bị cấm tiếp cận giáo dục trung học và đại học.
Họ không thể làm việc trong hầu hết các lĩnh vực, và bị loại khỏi đời sống chính trị.
Phụ nữ không được đi quá 75 km nếu không có người đàn ông đi kèm và bị cấm phát biểu nơi công cộng.
SBS đã liên hệ với Taliban để đặt câu hỏi cụ thể – nhưng không nhận được phản hồi.
Trong một cuộc phỏng vấn vào tháng 8 năm 2025 với SBS Pashto, Zabiullah Mujahid, phát ngôn viên Taliban, gọi lệnh cấm phụ nữ và trẻ em gái tiếp cận giáo dục là một quyết định “tạm thời”.
“Ban đầu đã nói rằng đây là một quyết định tạm thời và nhu cầu sẽ được đánh giá. Chúng tôi muốn tìm ra một con đường vừa tôn trọng các nguyên tắc Sharia, vừa đạt được sự đồng thuận trong xã hội.”
Đại sứ Afghanistan tại Úc đang sống lưu vong, ông Wahidulla Waissi, kêu gọi cộng đồng đoàn kết để:
“Tăng cường vận động cho các bé gái và phụ nữ Afghanistan, những người đang sống dưới chế độ đàn áp khắc nghiệt nhất – chúng tôi gọi đó là chế độ phân biệt giới tính.”
Theo Liên Hiệp Quốc, ước tính có khoảng 45% dân số Afghanistan đang cần được hỗ trợ nhân đạo.
Trong số đó, hơn ba phần tư là phụ nữ và trẻ em.
Tiến sĩ Nilofar Ibrahimi đã rời khỏi Afghanistan vào năm 2021 sau khi Taliban tiếp quản.
Từng làm bác sĩ phụ khoa rồi trở thành chính trị gia – phụ nữ và trẻ em gái Afghanistan luôn canh cánh trong tâm trí bà.
“Phụ nữ ở Afghanistan đang sống trong giai đoạn đen tối nhất của lịch sử, và thế giới không nên im lặng trước bóng tối này. Họ không có quyền rời khỏi nhà, không có quyền học tập, không có quyền làm việc và thậm chí không có quyền nói lớn nơi công cộng.”
Từ Canberra, Tiến sĩ Ibrahimi điều hành Quỹ ZamZam, nhằm hỗ trợ và trao quyền cho phụ nữ và trẻ em gái.
Trọng tâm chính – điều hành các trường học bí mật tại Afghanistan, nơi các em gái chấp nhận mọi rủi ro để được đến lớp và học tập.
“Học sinh của chúng tôi khoảng 60 em gái, phần lớn không còn cha, và một số em là những bé gái nghèo phải bán bánh mì trên đường phố để giúp gia đình.”
Mariam* đang học lớp Năm thì Taliban cấm các em gái học trung học.
Tên của em đã được thay đổi để đảm bảo an toàn.
“Em muốn sau này được vào đại học, học luật và khoa học chính trị, vì em muốn có thể phục vụ các bé gái và người dân Afghanistan trong tương lai.”
Chính phủ Úc đã cung cấp hơn 260 triệu đô la viện trợ cho Afghanistan kể từ khi Taliban tiếp quản, và cho biết khoản viện trợ này tập trung mạnh vào phụ nữ và trẻ em gái.
Trong năm tài chính này, thêm 50 triệu đô la đã được phân bổ.
Một phát ngôn viên của bộ cho SBS biết: “Chính phủ Australia cam kết hỗ trợ người dân Afghanistan, những người đang phải chịu đựng một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo kéo dài nhất thế giới.”
SBS được biết, viện trợ được cung cấp theo các lệnh trừng phạt tự chủ và của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, nhằm đảm bảo không mang lại lợi ích trực tiếp cho Taliban.
Do không có hiện diện tại Afghanistan, nguồn tài trợ của Australia được chuyển qua các cơ quan của Liên Hiệp Quốc.
SBS hiểu rằng các cơ quan này bao gồm Văn phòng Điều phối Các vấn đề Nhân đạo Liên Hiệp Quốc và Chương trình Lương thực Thế giới.
Đây là Arafat Jamal, đại diện của UNHCR tại Afghanistan.
“Bức tranh tổng thể đối với phụ nữ là vô cùng ảm đạm, dù trong giáo dục hay việc làm. Tuy nhiên, điểm mạnh của Liên Hiệp Quốc và lý do khiến nguồn tài trợ từ Australia và các nước khác trở nên thiết yếu là vì nhờ đó, chúng tôi có đòn bẩy. Và đòn bẩy đó giúp những người muốn hỗ trợ phụ nữ.”
Dù bị hạn chế nghiêm ngặt, phụ nữ vẫn có thể làm việc trong một số lĩnh vực như dạy tiểu học, chăm sóc sức khỏe và một số hình thức thủ công mỹ nghệ.
Jamal nói thêm:
“Ví dụ, có một thị trấn tên là Herat ở phía Tây, một thị trấn rất đẹp, nơi chúng tôi đã xây dựng một trung tâm thương mại ba tầng dành cho phụ nữ, do phụ nữ điều hành. Tôi thực sự kinh ngạc về cách chúng tôi làm được điều đó. Tôi đã dành thời gian trò chuyện với các phụ nữ ở đó và hỏi: ‘Các chị không bị cảnh sát đạo đức kiểm tra sao? Không bị quấy rối ư?’ Và họ trả lời là không. Một là vì cộng đồng coi đây là một tài sản hữu hình, họ trân trọng và đánh giá cao nó.”
Theo dự báo của Liên Hiệp Quốc, khoảng 1,7 tỷ đô la Mỹ là cần thiết để hỗ trợ những người đang cần giúp đỡ khẩn cấp ở Afghanistan trong năm nay –
Con số này giảm 29% so với nguồn lực của năm 2025.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
