Hơn sáu thập niên qua, Hoa Kỳ đã cố gắng định hình lại Cuba dưới chế độ cộng sản, thông qua các biện pháp trừng phạt, ngoại giao và áp lực chính trị. Giờ đây, Tổng thống Donald Trump đang theo đuổi một cách tiếp cận cứng rắn hơn, cho rằng việc gia tăng áp lực kinh tế có thể thành công, ở những nơi mà các nỗ lực trước đây đã thất bại. Nhưng khi Washington siết chặt các biện pháp trừng phạt và Havana đổ lỗi cho Hoa Kỳ về việc làm trầm trọng thêm khó khăn, người dân Cuba bình thường một lần nữa lại bị mắc kẹt ở giữa.
Hơn sáu mươi năm qua, Hoa Kỳ đã cố gắng tác động đến hướng đi của Cuba, dưới chế độ cộng sản.
Để đạt được điều này, các chính quyền Mỹ trước đây đã sử dụng kết hợp các biện pháp trừng phạt, ngoại giao và áp lực chính trị, tin rằng họ có thể buộc Cuba phải thay đổi về chính trị và kinh tế.
Nhưng tất cả đều thất bại.
Giờ đây, Tổng thống Donald Trump nói rằng, ông là người sẽ làm cho Cuba vĩ đại trở lại, vì người dân Cuba.
"Đó là một quốc gia thất bại. Ai cũng biết điều đó. Và chúng ta sẽ giúp họ, chúng ta sẽ giúp họ bởi vì người dân, bởi vì thứ nhất, tôi muốn giúp họ, bạn biết đấy, trên cơ sở nhân đạo”, Donald Trump.
Chính quyền của ông đã tuyên bố, Cuba là quốc gia tài trợ khủng bố - mà không đưa ra bất kỳ bằng chứng nào - và đã mở rộng các biện pháp trừng phạt, nhắm vào các doanh nghiệp có liên hệ với quân đội Cuba và thắt chặt các hạn chế, ảnh hưởng đến nguồn cung cấp nhiên liệu và thương mại quốc tế.
Những người dân Cuba bình thường, hiện đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng kinh tế chưa từng thấy trong nhiều thập niên, lại bị mắc kẹt trong những ý định tốt đẹp của tổng thống Mỹ.
Trong một khu chung cư đông đúc ở Phố cổ Havana, bà Felicia Alvarez 64 tuổi, bị mù một mắt, đang cố gắng xoay xở cuộc sống hàng ngày, trong khi phải đối phó với bệnh tiểu đường và huyết áp cao.
“Chúng tôi đã không có nước trong sáu tháng. Nước là thiết yếu trong một ngôi nhà; không có nước, bạn chẳng là gì cả, cuộc sống không thể diễn ra. Bể chứa nước đó đã cạn; cứ 21 ngày, hoặc lâu hơn một chút, nếu tôi không thúc giục Thị trưởng, hoặc giám đốc Sở Nước Havana, họ sẽ không gửi xe chở nước. Cái chúng tôi cần ở đây, là một chiếc xe chở nước lớn. Có 22 phòng; mỗi phòng có 8 hoặc 9 người. Chúng tôi có nhiều hơn, 10 người. Vì vậy, vấn đề điện ảnh hưởng đến tất cả mọi người. Nhưng đây là nơi nó ảnh hưởng đến chúng tôi nặng nề nhất, hôm qua chúng tôi đã mất điện 48 tiếng”, Felicia Alvarez.
Những câu chuyện như của bà, đang ngày càng trở nên phổ biến.
Người dân Cuba đang phải tính toán số tuần không có nước, số ngày không có điện và số giờ mỗi ngày phải vật lộn, để bảo đảm các nhu cầu thiết yếu căn bản.
Và tệ hơn nữa, tuần này Cuba thông báo rằng các giao dịch bằng Visa và Mastercard sẽ ngừng hoạt động trên đảo, sau khi một ngân hàng nước ngoài cho biết, họ không thể tiếp tục xử lý các khoản thanh toán, liên quan đến một tổ chức tài chính Cuba bị Mỹ trừng phạt.
Đối với nhiều người Cuba, đây chỉ đơn giản là thêm một trở ngại nữa, ở một đất nước mà cuộc sống hàng ngày, vốn đã giống như một bài tập thích nghi liên tục.
Người Cuba thậm chí còn có một từ ngữ để diễn tả điều đó, là 'resistir' hay Chống lại.
Tại Havana, cư dân Omayra Blanca cho biết, nhiều thế hệ người Cuba đã học cách sinh tồn, với rất ít nguồn lực.
“Chúng tôi, người Cuba, là những chiến binh; chúng tôi tự mình làm nên mọi thứ. Với những gì ít ỏi mình có, chúng tôi vẫn sống sót và tiếp tục tiến về phía trước. Đó là bản chất của chúng tôi, đó là con người của người Cuba, chúng tôi vui vẻ, nhiệt tình, và nếu bạn bảo chúng tôi, ‘Hãy đến đó và trồng một cái cây nhỏ,’ chúng tôi sẽ trồng; bạn gieo một hạt giống nhỏ và một củ khoai lang sẽ mọc lên, rồi chúng tôi thu hoạch; chúng tôi trồng ớt, bất cứ thứ gì, đó là con người của chúng tôi: vui vẻ, nhiệt tình, nhưng vẫn là những người cách mạng”, Omayra Blanca.
Tuy nhiên sự kiên cường, không giúp trả được các hóa đơn.
Khi tình trạng thiếu hụt ngày càng trầm trọng và giá cả tiếp tục tăng, nhiều người Cuba đang chuyển sang nền kinh tế phi chính thức, tìm bất kỳ công việc nào họ có thể và bán bất cứ thứ gì họ có được.
Trong số đó có người bán hàng rong Diosmel Ortega, người dành cả ngày để phân loại những món đồ bỏ đi và bán bất cứ thứ gì có thể cứu vớt được.
“Mọi thứ hiện tại, hoàn toàn mọi thứ, hầu như tất cả những vật dụng nhỏ nhặt chúng ta có ở đây, đều đến từ rác thải. Với tình hình hiện tại và cuộc khủng hoảng, mọi người đến đây để mua những thứ nhỏ nhặt, dù đó là vòi nước, sách, đĩa CD, hay thậm chí là ống hút. Ai cũng biết nó đến từ đâu. Họ biết chúng tôi nhặt được và đặt ở đó, để ít nhất là cố gắng kiếm chút tiền”, Diosmel Ortega.
Trong khi đó, khắp Havana, những đống rác ngày càng trở nên phổ biến, khi tình trạng thiếu nhiên liệu khiến xe thu gom rác phải nằm một chỗ và chính quyền địa phương phải vật lộn để theo kịp.
Thức ăn thối rữa, bìa carton và rác thải sinh hoạt giờ đây nằm dọc một số con phố, thu hút ruồi nhặng và côn trùng gây hại, trong khi người dân lo lắng về tác động đến sức khỏe cộng đồng, khi nhiệt độ tăng cao.
Bên ngoài nhà mình, cư dân Maria Ramirez chỉ vào một đống rác ngày càng lớn, mà bà nói đã trở thành một phần của cuộc sống hàng ngày.
“Đống rác này không nên ở đây. Họ nên tìm chỗ khác để đổ, chứ không phải ở khu vực dân cư đông đúc như thế này. Thật là xấu hổ”, Maria Ramirez.
Các nhóm cộng đồng đã tổ chức các dự án dọn dẹp, để giúp lấp đầy khoảng trống.
Nhưng khi điều kiện ngày càng xấu đi, sự kiên nhẫn ngày càng khó tìm thấy.
Việc mất điện kéo dài hàng giờ, thậm chí hàng ngày và hàng tuần, đã gây ra các cuộc biểu tình ở một số khu vực của Havana, trong những tuần lễ gần đây.
Người dân đã xuống đường đập nồi niêu xoong chảo.
Họ yêu cầu có giải pháp cho tình trạng thiếu hụt, mà nhiều người cho rằng, đang trở nên không thể phớt lờ.
Tuy nhiên ngay cả bây giờ, nhiều người Cuba vẫn tiếp tục phản ứng theo cách họ vẫn luôn làm.
Bà Maria Mercedes Gonzalez, 70 tuổi, đã sống qua nhiều thập niên thiếu thốn, khủng hoảng kinh tế và bất ổn chính trị.
Bà nói rằng kinh nghiệm đã dạy bà rằng, một số điều đơn giản là không thể kiểm soát được.
“Chúng ta còn biết làm gì nữa? Chúng ta phải kiên nhẫn. Tôi sẽ không làm ầm ĩ ngoài đường. Mất điện à? Tôi đi ngủ. Tôi ngồi với hàng xóm một lúc, và khi điện không có lại, tôi chỉ việc lên lầu và đi ngủ”,Maria Mercedes Gonzalez .
Đối với bà Gonzalez, kiên nhẫn không phải là lạc quan, mà là sự cần thiết.
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
