Trong những ngày cuối của cuộc chiến tranh Việt Nam năm 1975, Chiến dịch Không vận trẻ em của Mỹ đã đưa khoảng 3.000 trẻ em rời khỏi Sài Gòn. Các em được đưa đi từ các trại trẻ và bệnh viện, đến các nước trên khắp thế giới. Khoảng 300 em được các gia đình ở Úc nhận nuôi, trong đó có Chantal Doecke.
Khi bà Gillian Diggins gặp con gái mới của mình Lê Thị Hà - tên tiếng Việt của Chantal Doecke tại sân bay Adelaide vào ngày 5 tháng 4 năm 1975, cô chỉ mới được vài ngày tuổi.
Nhìn cô gái bé xíu, đỏ hỏn, non nớt đến mức trên vành tai, vai và lưng vẫn còn lông măng, đấy là một dấu hiệu cho thấy cô bé bị sinh non nhiều ngày. Nhìn cô bé đáng thương nằm gọn trong một chiếc hộp đựng giầy và theo hành trình dài hơn 6.000km từ Việt Nam sang Úc, không chỉ bố mẹ nuôi của cô thương xót mà những người trên chuyến bay đó đều luôn cầu chúc cho sinh linh bé nhỏ được bình an.
Chị Doecke, nay đã 42 tuổi và có 4 người con, đang cố gắng tìm kiếm gia đình ruột thịt, những người mà chị chưa bao giờ gặp và đang cố gắng liên hệ với Việt Nam, đất nước nơi chị chưa bao giờ lớn lên ở đó. Trong nhiều năm qua, chị luôn cố gắng tìm kiếm cha mẹ ruột và họ hàng của mình.
Kim Anh: "Khi nào thì chị Chantal Doecke biết mình là con nuôi?"
Chantal Doecke: "Rõ ràng rằng tôi nhận ra mình là con nuôi khi tôi bắt đầu nhận thức được rằng mình khác biệt với những người thân khác trong gia đình - là một người gốc Việt được gia đình Tây phương nhận nuôi."
Kim Anh: "Như chị nói thì chị nhận thức được rằng mình là con nuôi ngay từ khi còn nhỏ. Thế chị có bao giờ hỏi ba mẹ nuôi của mình về điều đó không?"
Chantal Doecke: "Có chứ, và ba mẹ nuôi của tôi cũng giải thích cho tôi rất rõ ràng. Tất nhiên là khi còn nhỏ thì tôi không hiểu lắm, nhưng đến tuổi thanh thiếu niên thì tôi hiểu rõ hơn, và ba mẹ cũng giải thích rõ ràng hơn cho tôi hiểu. Đến tuổi đó, khi tôi nhận thức được nhiều hơn thì tôi cũng hỏi những câu hỏi khác đi so với lúc nhỏ.
Nhưng vào thời điểm đó, cũng khó mà hỏi được những câu hỏi rõ ràng vì lúc nào mình cũng bị áp lực rằng mình muốn biết nhiều hơn thế nữa. Cho đến năm tôi 20 tuổi thì tôi hiểu rằng mình cần phải hỏi ba mẹ những gì."
Kim Anh: "Chị có gặp khó khăn gì trong quá trình trưởng thành ở Adelaide khi mà chị nhận biết rõ rằng mình khác biệt so với những thành viên khác trong gia đình không?"
Chantal Doecke: "Có chứ, đặc biệt là nạn phân biệt chủng tộc. Đây là vấn đề lớn mà tôi phải đối mặt khi lớn lên ở Adelaide. Lớn lên trong một gia đình Tây phương, một số bạn bè của anh chị em tôi khá là xấu tính, họ thường hay gọi tôi bằng những từ đại loại như 'ching chong' (một từ rất nhạy cảm thường mang ý nghĩa miệt thị của người phương Tây với những người Châu Á).
Rất khó cho ba mẹ nuôi của tôi để giải thích rõ ràng cho mọi người. Tôi đã trải qua những cung bậc cảm xúc phức tạp trong những ngày tháng đó, và cho đến những năm tôi 20 tuổi, chuyện phân biệt chủng tộc vẫn còn tồn tại như thế. Khi mà tôi giải thích cho mọi người rằng tôi là con nuôi, mọi người sẽ đặt những câu hỏi như tại sao tôi lại được nhận nuôi? Ba mẹ ruột của tôi là ai?... Rất khó để trả lời tất cả những câu hỏi như vậy. Có nhiều lúc, tôi thật sự chẳng muốn giải thích gì hết."
“Tôi vẫn còn nhớ tôi ngồi trên chiếc giường trong bệnh viện, bế con gái trên tay và nghĩ rằng đây là con của tôi, mang dòng máu của tôi và trông giống tôi. Vài năm sau đó, mỗi khi tôi nhìn con gái, tôi vẫn luôn nghĩ về điều đó. Và đó cũng là lúc hành trình tìm kiếm của tôi bắt đầu. Tôi phải được biết về gia đình ruột thịt của mình, rằng tôi đến từ đâu."
Kim Anh: "Những khó khăn đó có ảnh hưởng đến cuộc sống của chị lúc đó không?"
Chantal Doecke: "Tất nhiên rồi. Tôi lúc nào cũng cố gắng hòa nhập vào xã hội Tây phương, tôi không thể thay đổi màu tóc của mình hay dòng máu của mình nhưng tôi cố gắng mọi cách có thể.
Tôi muốn mình được chấp nhận cho dù tôi là người Việt và được nuôi dạy trong một gia đình người Úc. Tôi đã thay đổi bản thân mình hết mức. Tôi cũng không cần phải chứng minh với mọi người về chỗ đứng của tôi trong xã hội Úc. Cũng như những người di dân khác, họ cũng cố gắng để hòa nhập vào cuộc sống ở đây. Tôi nghĩ là rất khó để đạt được sự chấp nhận của mọi người, cho dù bạn đến từ nền văn hóa nào đi chăng nữa."
Kim Anh: "Lúc đó, chị có bao giờ từng thử tìm hiểu về văn hóa Việt, cội nguồn Việt của chị hay không?"
Chantal Doecke: "Không nhiều lắm, vào những năm tôi 20 tuổi, không có nhiều người Việt lắm ở nơi tôi sống, tôi không biết hay hiểu nhiều lắm về văn hóa Việt. Không chỉ riêng tôi mà với một số trẻ được nhận nuôi khác, tôi nghĩ cách tốt nhất để hiểu về nguồn cội là trở về quê hương, nơi mình được sinh ra.
Tôi còn nhớ lần đầu tiên trở về Việt Nam, chuyến đi đó thật sự đầy thử thách. Tôi đứng trên mảnh đất này, nơi tôi được sinh ra nhưng tôi không biết gì về văn hóa hay ngôn ngữ Việt, cũng như con người Việt. Tôi thấy sốc và khá là khó khăn cho tôi. Như chuyện ngôn ngữ chẳng hạn, mặc dù tôi rất muốn học tiếng Việt nhưng ngôn ngữ này thật sự quá khó đối với tôi. Mỗi lần tôi quay về Việt Nam, tôi cố gắng học thêm vài từ ở mỗi nơi tôi qua, và tự nói với mình rằng tôi không thể bỏ cuộc."
Kim Anh: "Khi nào thì chị quyết định tìm kiếm ba mẹ ruột của mình?"
Chantal Doecke: "Đó là khi tôi sinh đứa con đầu tiên khi tôi 20 tuổi. Đó là ký ức mạnh mẽ khó quên đối với tôi dù đã hơn 20 năm trôi qua. Tôi vẫn còn nhớ tôi ngồi trên chiếc giường trong bệnh viện, bế con gái trên tay và nghĩ rằng đây là con của tôi, mang dòng máu của tôi và trông giống tôi. Vài năm sau đó, mỗi khi tôi nhìn con gái, tôi vẫn luôn nghĩ về điều đó. Và đó cũng là lúc hành trình tìm kiếm của tôi bắt đầu. Tôi phải được biết về gia đình ruột thịt của mình, rằng tôi đến từ đâu."
Kim Anh: "Chị Chantal bắt đầu hành trình tìm kiếm người thân của mình như thế nào?"
Chantal Doecke: "Tôi chỉ bắt đầu thật sự tìm kiếm gia đình của mình vào chuyến đi thứ ba trở về Việt Nam vì trước đó tôi có rất nhiều chuyện về giấy tờ thủ tục cần phải làm, liên lạc với các tổ chức, rồi liên lạc với những người được nhận nuôi khác giống mình, rồi thông qua các dữ liệu để kiểm tra DNA v.v... Tôi nghĩ là khoảng 10 năm sau những năm tháng thanh thiếu niên, khi tôi bắt đầu đặt câu hỏi về nguồn gốc của mình. Tôi trở về Việt Nam lần đầu tiên vào năm 2004."
Kim Anh: "Cảm xúc của chị thế nào khi lần đầu tiên quay về Việt Nam?"
Chantal Doecke: "Thật là tuyệt vời khi xung quanh tôi là những người giống như tôi, ngay cả khi tôi đi dạo phố hay mua sắm, tôi nói với mọi người rằng 'Hãy nhìn tôi này, tôi là người Úc nhưng tôi sinh ra ở đây, tôi thuộc về nơi này, tôi là người Việt Nam'. Và họ chấp nhận tôi. So với lần đầu tiên trở về Việt Nam thì bây giờ tôi có nhiều sự gắn kết hơn."
Kim Anh: "Cho đến bây giờ thì chị đã quay về Việt Nam bao nhiều lần rồi?"
Chantal Doecke: "Tôi quay về Việt Nam 4 lần rồi."
Kim Anh: "Mỗi lần về Việt Nam là mỗi lần chị có những cảm nhận khác nhau, phải không?"
Chantal Doecke: "Đúng vậy. Như lần tôi về Việt Nam vào năm ngoái, tôi rất xúc động, tôi cảm thấy giống như tôi đang trở về nhà. Mỗi lần tôi xem những hình ảnh về Việt Nam, tôi rất xúc động. Mỗi lần tôi xem truyền hình về Việt Nam, tôi nghĩ rằng mình phải quay về nơi mình đã sinh ra, tôi muốn sống ở đó dù đã xa cách nhiều năm.
Tôi có một chút thất vọng khi nghĩ rằng tôi có thể học hỏi nhiều hơn về văn hóa Việt. Mội lần quay trở về, tôi lại cảm thấy khá là xấu hổ vì tôi không biết nhiều lắm về quê hương của mình. Và tôi nghĩ rằng mình phải quay về nhiều lần để học hỏi được nhiều hơn. Tôi cũng đưa con trai mình về Việt Nam hai lần. Con tôi thích Việt Nam.
Nhưng trong sâu thẳm trái tim tôi là một tình cảm đặc biệt mỗi khi quay về, khi máy bay hạ cánh xuống Sài Gòn, và đến lúc trở về Úc thì tôi không muốn về chút nào cả. Và tâm trạng của tôi khá là bất ổn trong vài tuần đầu khi tôi trở về Úc."
Kim Anh: "Chị có thể kể cho thính giả biết về cuộc hành trình tìm kiếm người thân của mình được không? Cuộc hành trình đó có gian nan lắm không?"
Chantal Doecke: "Thật sự rất khó khăn đối với tôi. Không may là mẹ tôi để tôi lại trước bệnh viện Từ Dũ ở Sài Gòn và rời đi, không có bất kỳ giấy tờ nào hết. Tôi phải trở về vài lần để tìm kiếm thông tin, thật sự rất khó khăn.
Nhưng tôi vẫn hy vọng vào việc kiểm tra DNA qua mạng lưới những người được nhận nuôi. Tôi vẫn hy vọng rằng tôi sẽ tìm ra sự tương thích gần gũi. Nhưng tôi biết đó là một việc rất khó khăn."
Kim Anh: "Cuộc hành trình của chị kéo dài bao lâu kể từ khi bắt đầu?"
Chantal Doecke: "Tôi thật sự bắt tay vào việc tìm kiếm thông tin vào khoảng năm 2006. Tôi nghĩ rằng tôi mất khoảng 8 năm cho hành trình tìm kiếm này."
Kim Anh: "Được biết rằng sau cuộc kiểm tra DNA, năm ngoái chị đã có cuộc gặp gỡ trực tiếp với người anh họ ở Việt Nam?"
Chantal Doecke: "Đó là một chuyến đi dài với đủ cung bậc cảm xúc. Tôi đã gặp gỡ người anh họ của mình ở Việt Nam. Đó quả là điều tuyệt diệu. Tôi gặp người anh họ của mình tại một khách sạn ở Sài Gòn. Khi tôi ngồi trên máy bay, tôi đã tưởng tượng rằng không biết anh ấy nhìn như thế nào, có giống tôi hay không. Và khi chúng tôi gặp nhau, chúng tôi ôm nhau và tôi đã bật khóc. Tôi rất xúc động lúc đó.
Anh ấy cũng là con nuôi. Anh ấy được một gia đình ở Việt Nam nhận nuôi. Không may là mẹ của anh ấy đã qua đời ba năm trước. Không có một giấy tờ để lại nào hết để anh ấy tiếp tục tìm kiếm, và điều đó cũng thật là khó khăn cho anh ấy."
“Trong trái tim tôi vẫn luôn có một điều gì đó thúc đẩy tôi phải tiếp tục cuộc hành trình này. Một cuộc hành trình đầy cảm xúc mà tôi phải đi qua. Và tôi vẫn luôn hy vọng."
Kim Anh: "Chị vẫn còn giữ liên lạc với anh ấy chứ?"
Chantal Doecke: "Có chứ, chúng tôi giữ liên lạc với nhau qua Facebook. Tôi vẫn luôn tự nói với mình rằng nếu tôi tìm thấy bất kỳ người thân nào, điều đó cũng là quá đủ đối với tôi. Tôi đã trải qua một cuộc hành trình đầy cảm xúc. Đó là một sự khởi đầu tốt đối với tôi."
Kim Anh: "Chị vẫn tiếp tục cuộc hành trình tìm kiếm của mình?"
Chantal Doecke: "Chắc chắn rồi. Tôi dự định sẽ trở về Việt Nam trong năm nay nhưng còn tùy thuộc vào tình hình thực tế thế nào. Tôi đã liên lạc với một tổ chức quốc tế để tiếp tục tìm kiếm nhưng mọi việc khá là khó khăn vì thiếu thông tin. Khoảng 6 tuần trước, trên một trang mạng ở Việt Nam, có một người đã cố gắng tiếp xúc với tôi và có thể người đó là mẹ ruột của tôi. Nhưng tôi vẫn đang kiểm tra nguồn thông tin này. Đây có thể gọi là một cuộc chơi chờ đợi. Đây có thể là mẹ ruột của tôi, nhưng hiện giờ bà cũng không sống ở Việt Nam mà có thể đang sống ở Thái Lan. Bà rời khỏi Việt Nam vào năm 1993. Tôi đang cố gắng tìm kiếm xem bà đang ở đâu.
Nếu kết quả tốt đẹp, thì đó quả là điều quá tuyệt vời đối với tôi. Nhưng đó là điều rất khó khăn vì tôi đang sống ở Úc, và kết quả còn phải tùy thuộc vào bên thứ ba. Mặc dù vậy, trong trái tim tôi vẫn luôn có một điều gì đó thúc đẩy tôi phải tiếp tục cuộc hành trình này. Một cuộc hành trình đầy cảm xúc mà tôi phải đi qua. Và tôi vẫn luôn hy vọng."
Hiện tại là một đầu bếp chuyên nghiệp, Chantal Doecke đang học thêm làm y tá và nữ hộ sinh tại Đại học Flinders, với giấc mơ làm việc ở các vùng nông thôn, hoặc khi con cái đã trưởng thành, cô sẽ làm việc đâu đó tại Việt Nam để được sống phần đời còn lại của mình thật ý nghĩa ở chính nơi mình được sinh ra.
