Phải rời Úc mới được nộp hồ sơ học tiếp? Đề xuất mới của đảng One Nation làm dậy sóng cộng đồng du học sinh Việt Nam và gây nhiều tranh luận trong cộng đồng giáo dục và di trú.
Trong thông cáo báo chí công bố ngày 9/6, bà Hanson cho rằng hệ thống thị thực du học hiện nay đang bị lạm dụng thông qua hiện tượng “course-hopping” – chuyển đổi khóa học liên tục – cũng như việc sử dụng thị thực bắc cầu để kéo dài thời gian lưu trú tại Úc. Bà lập luận rằng nhiều sinh viên quốc tế không đến Úc với mục đích học tập thực sự mà nhằm tìm kiếm cơ hội làm việc và định cư lâu dài.
Theo đề xuất của One Nation, những sinh viên bỏ dở khóa học sẽ không được phép ở lại Úc bằng thị thực bắc cầu để nộp hồ sơ xin học tiếp trong nước. Thay vào đó, họ sẽ phải trở về quốc gia xuất phát và nộp đơn từ nước ngoài. Chính sách này cũng đề xuất hạn chế khả năng kháng cáo của những người bị từ chối thị thực.
Tuy nhiên, nhiều sinh viên quốc tế và chuyên gia di trú cho rằng đề xuất trên có nguy cơ ảnh hưởng đến hàng trăm nghìn du học sinh đang học tập nghiêm túc, trong khi chưa chứng minh được mối liên hệ rõ ràng giữa sinh viên quốc tế với những vấn đề mà bà Hanson đề cập.
“Một bộ hồ sơ mới nhưng phải trả giá bằng cả hành trình học tập”
Nguyễn Nhật Minh, sinh viên năm cuối ngành Giáo dục và Mỹ thuật tại University of New South Wales, đồng thời là Chủ tịch Hiệp hội Sinh viên Quốc Tế ISA tại trường cho biết anh đặc biệt lo ngại về tác động thực tế của đề xuất này đối với những sinh viên đang học tập nghiêm túc.
“Rất nhiều học sinh giống như bản thân em khi quyết định sang Úc học tập đã đầu tư một khoản tiền rất lớn và chuẩn bị trong nhiều năm,” Minh nói với SBS.
“Theo đề xuất này, chỉ để nộp một bộ hồ sơ mới mà sinh viên phải quay về nước, điều đó có thể làm phát sinh rất nhiều chi phí, tạo áp lực tài chính và thậm chí làm gián đoạn quá trình học tập của các bạn.”
Theo Nhật Minh, điều khiến nhiều sinh viên lo lắng không chỉ là nội dung của một chính sách cụ thể mà còn là cảm giác bất ổn khi các quy định liên quan đến thị thực liên tục thay đổi.
“Trước khi sang Úc, nhiều bạn đã chuẩn bị kế hoạch học tập trong nhiều năm. Khi các quy định thay đổi liên tục, các bạn rất khó lên kế hoạch dài hạn và cảm thấy bất an về tương lai của mình.”
Tranh luận về nhà ở và lạm dụng nguồn lực của Úc
Một trong những lập luận chính của bà Hanson là sinh viên quốc tế đang gây áp lực lên thị trường nhà ở.
Tuy nhiên, Minh cho rằng cách nhìn nhận này chưa phản ánh đầy đủ thực tế.
“Ở Sydney, chính du học sinh cũng đang vật lộn với giá thuê nhà rất cao. Nhiều bạn phải ở ghép hai hoặc ba người một phòng để tiết kiệm chi phí.”
Theo anh, việc quy kết sinh viên quốc tế là nguyên nhân chính của cuộc khủng hoảng nhà ở là một cách nhìn quá đơn giản đối với một vấn đề phức tạp.
“Em nghĩ không nên đánh đồng tất cả du học sinh. Phần lớn những sinh viên mà em biết đều rất nghiêm túc trong việc học. Các bạn có đi làm thêm để trang trải cuộc sống nhưng mục tiêu chính vẫn là học tập.”
Minh thừa nhận có nghe về những trường hợp lợi dụng hệ thống, nhưng chủ yếu qua báo chí và mạng xã hội hơn là từ trải nghiệm thực tế trong cộng đồng sinh viên mà anh tiếp xúc.
“Các trường hợp đó có thể tồn tại, nhưng không nên vì một số ít trường hợp mà đánh giá cả cộng đồng sinh viên quốc tế.”
Sinh viên quốc tế đang trở thành “vật tế thần”?
Không chỉ sinh viên, nhiều chuyên gia di trú cũng đặt câu hỏi về cơ sở thực tế của đề xuất này.
Hân Huỳnh, cố vấn di trú Australia và New Zealand tại công ty V Education & Migration ở Brisbane, cho rằng bản thông cáo của bà Hanson đã đặt trọng tâm vào một nhóm đối tượng mà chưa đưa ra được bằng chứng cụ thể.
“Ngay từ tiêu đề, thông cáo đã mang tính quy chụp đối với sinh viên quốc tế,” bà nhận xét.
Theo bà Hân, pháp luật Úc hiện không cấm bất kỳ người giữ visa tạm thời nào nộp đơn xin tị nạn.
“Không bị cấm nộp hồ sơ không đồng nghĩa với việc đủ điều kiện được cấp visa tị nạn.”
Bà cho biết hiện chưa có số liệu rõ ràng về tỷ lệ người xin tị nạn có nguồn gốc từ cộng đồng du học sinh.
“Mỗi năm Úc tiếp nhận khoảng 20.000 đến 30.000 hồ sơ xin tị nạn. Hơn 80% trong số đó bị từ chối. Khi so sánh với số lượng visa du học được cấp hằng năm thì đây chỉ là một tỷ lệ rất nhỏ.”
Theo bà, việc cho rằng du học sinh là nguyên nhân chính dẫn tới sự gia tăng hồ sơ xin tị nạn là một nhận định chưa có đủ cơ sở.
Đề xuất có khả thi?
Một câu hỏi lớn được đặt ra là liệu đề xuất của One Nation có cơ hội trở thành chính sách thực tế hay không.
Theo bà Hân, khả năng này không cao. “Nội dung thông cáo khá mơ hồ và không đi kèm các giải pháp thực thi cụ thể. Vì vậy tôi không nghĩ nó sẽ được triển khai thành chính sách.”
Bà cũng lưu ý rằng Úc hiện đang thu lệ phí visa du học thuộc nhóm cao nhất thế giới, lên tới 2.000 đô-la, cao hơn đáng kể so với nhiều quốc gia cạnh tranh như Anh, Mỹ, Canada hay New Zealand.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt để thu hút sinh viên quốc tế, các chính sách mang tính hạn chế mạnh có thể khiến Úc đánh mất lợi thế.
“Nếu bắt buộc sinh viên phải quay về nước để nộp hồ sơ mới, điều đó sẽ gây gián đoạn việc học, làm tăng chi phí và có thể khiến nhiều người lựa chọn quốc gia khác thay vì quay lại Úc.”
“Course-hopping”: vấn đề có thật nhưng không đơn giản
Hiện tượng “course-hopping” là trọng tâm trong chỉ trích của bà Hanson.
Tuy nhiên, theo bà Hân, khái niệm này cần được hiểu một cách thận trọng.
“Không có định nghĩa rõ ràng thế nào là chuyển khóa học quá nhiều hoặc liên tục. Muốn quản lý hiệu quả thì trước hết phải xác định được tiêu chí cụ thể.”
Theo bà, nhiều trường hợp chuyển đổi khóa học thực chất là nhu cầu học tập bình thường.
“Một sinh viên có thể học tiếng Anh trước, sau đó vào chương trình dự bị, rồi cao đẳng, đại học. Đó hoàn toàn là lộ trình học tập hợp pháp.”
Ngay cả việc chuyển ngành hoặc chuyển trường giữa chừng cũng không phải lúc nào cũng là hành vi lạm dụng.
“Nhiều sinh viên nhận ra ngành học ban đầu không phù hợp với định hướng nghề nghiệp hoặc hoàn cảnh cá nhân của mình thay đổi.”
Chính trải nghiệm của Lê Võ Trâm, một sinh viên Việt Nam đang theo học ngành Giáo dục Mầm non (Early Childhood Teaching) tại Sydney, cũng cho thấy việc chuyển khóa học không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với hành vi lợi dụng hệ thống visa.
Trâm cho biết khi mới sang Úc, cô theo học chương trình Thạc sĩ Luật và Thạc sĩ Tội phạm học tại Macquarie University. Tuy nhiên, sau hai năm học và liên tục tìm kiếm cơ hội việc làm trong lĩnh vực này, cô nhận thấy con đường nghề nghiệp không phù hợp với mình.
Trong thời gian làm thêm tại một câu lạc bộ dành cho trẻ em, nơi cô phụ trách các lớp học nấu ăn và làm bánh, Trâm phát hiện niềm yêu thích đối với công việc giáo dục trẻ nhỏ. Trải nghiệm đó khiến cô quyết định chuyển hướng sang ngành Early Childhood Teaching.
"Việc đổi ngành của em xuất phát từ trải nghiệm thực tế và định hướng nghề nghiệp của bản thân, chứ không phải vì muốn kéo dài thời gian ở lại Úc," Trâm nói với SBS Vietnamese.
Theo Trâm, nếu đề xuất của One Nation được áp dụng, nhiều sinh viên có hoàn cảnh tương tự sẽ gặp khó khăn đáng kể.
Cô cho biết hồ sơ visa thứ hai của mình mất khoảng tám tháng để được xét duyệt. Trong thời gian đó, nhờ thị thực bắc cầu (bridging visa), cô vẫn có thể tiếp tục học tập tại Úc. Nếu bị buộc phải quay về Việt Nam để chờ kết quả, quá trình học sẽ bị gián đoạn nghiêm trọng.
"Nếu em phải về Việt Nam và chờ tám tháng để quay lại học tiếp thì sẽ mất rất nhiều thời gian. Nhiều khi mình cũng không biết kết quả visa cuối cùng sẽ ra sao," cô nói.
Trâm cho rằng nhiều sinh viên quốc tế đã đầu tư một khoản tiền lớn cùng nhiều năm chuẩn bị trước khi sang Úc. Trong quá trình học tập, không phải ai cũng ngay lập tức tìm được ngành nghề phù hợp với năng lực và sở thích của mình.
"Có những người học một ngành trong hai hoặc ba năm rồi mới nhận ra mình phù hợp với lĩnh vực khác. Nếu chính sách này được áp dụng thì những người thực sự muốn xây dựng tương lai ở đây thông qua con đường học tập sẽ gặp rất nhiều trở ngại."
Dù thừa nhận hiện tượng lợi dụng hệ thống visa có tồn tại, Trâm cho rằng các biện pháp quản lý nên tập trung vào những trường hợp vi phạm cụ thể thay vì áp dụng những quy định có thể ảnh hưởng đến toàn bộ cộng đồng du học sinh.
Nếu biết một người đang thực sự lợi dụng chính sách thì nên xử lý trực tiếp trường hợp đó. Như vậy vừa có tác dụng răn đe, vừa đảm bảo công bằng cho những người đang tuân thủ đúng quy định.Lê Võ Trâm, sinh viên tại Sydney
Theo cố vấn di trú Hân Huỳnh, trách nhiệm quản lý các trường hợp chuyển đổi khóa học thuộc về cơ quan quản lý và hệ thống giáo dục, chứ không thể đơn giản quy trách nhiệm cho sinh viên.
Một điểm khác được nhấn mạnh trong các phản hồi là vai trò kinh tế của sinh viên quốc tế.
Theo số liệu được bà Hân dẫn lại, xuất khẩu giáo dục mang về cho Úc khoảng 53,6 tỷ đô-la trong năm 2025, trở thành một trong những ngành xuất khẩu lớn nhất của nền kinh tế.
Khoản đóng góp này không chỉ đến từ học phí mà còn từ chi tiêu sinh hoạt, thuê nhà, giao thông, ăn uống và các dịch vụ khác.
“Sinh viên quốc tế phải trả học phí cao hơn sinh viên bản địa và không được hưởng các khoản trợ cấp của chính phủ,” bà nói.
“Các bạn sử dụng dịch vụ công nhưng cũng đóng góp tài chính tương ứng. Nói rằng sinh viên quốc tế đang lấy đi quyền lợi của người Úc là chưa phản ánh đầy đủ thực tế.”
Đối với Nhật Minh, điều quan trọng nhất là các cuộc tranh luận chính sách cần nhìn nhận sinh viên quốc tế như những con người cụ thể thay vì những con số thống kê.
“Các bạn du học sinh cũng đang đóng góp cho nền kinh tế Úc. Các bạn mong muốn có một hệ thống chính sách minh bạch và ổn định để có thể chuẩn bị cho tương lai của mình.”
Anh cho rằng các nhà hoạch định chính sách nên tham khảo nhiều góc nhìn khác nhau trước khi đưa ra những thay đổi có thể ảnh hưởng đến hàng trăm nghìn người.
“Hy vọng các nhà chính trị sẽ cân nhắc kỹ khi quyết định những thay đổi liên quan đến visa du học.”
Thông cáo của Pauline Hanson xuất hiện trong bối cảnh nhập cư và nhà ở tiếp tục là những chủ đề nóng trong chính trường Úc.
Đối với những người ủng hộ, đề xuất này là một cách để ngăn chặn việc lợi dụng hệ thống visa và giảm áp lực lên cơ sở hạ tầng.
Tuy nhiên, đối với nhiều sinh viên quốc tế và chuyên gia di trú, giải pháp được đưa ra dường như đang nhắm vào một nhóm đối tượng dễ bị tổn thương hơn là giải quyết tận gốc các vấn đề của hệ thống.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
