Hơn 400 nhà khoa học ở 40 quốc gia đã sử dụng các công cụ kỹ thuật số, để giúp xác định các loài thực vật và nấm, phân tích các mẫu vật lịch sử và phát hiện những thay đổi liên quan đến biến đổi khí hậu. Và trong khi trí tuệ nhân tạo (AI) và quá trình số hóa quy mô lớn, đang thay đổi cách các nhà khoa học theo dõi đa dạng sinh học, những lỗ hổng lớn trong dữ liệu toàn cầu, đồng nghĩa với việc chỉ một phần nhỏ các loài thực vật và nấm được xác định.
"Vậy là trong hàng trăm năm, chúng ta đã sử dụng các mẫu vật vật lý cho tất cả các dự án nghiên cứu và bảo tồn trên khắp thế giới. Giờ đây, chúng ta có thể truy cập các mẫu vật đó dưới dạng kỹ thuật số ở bất cứ đâu và giúp mọi người cần thông tin đó nhanh hơn, về việc xác định loài, về việc xác định nơi nào, chúng ta nên bảo vệ thiên nhiên theo những cách mà trước đây không thể tưởng tượng được. Vì vậy, giờ đây chúng ta có thể đẩy nhanh tiến trình, cải thiện công tác bảo tồn và phục hồi cần thiết, để bảo vệ sự sống trên trái đất”, Alexandre Antonelli.
Giáo sư Alexandre Antonelli, Giám đốc điều hành Khoa học tại Vườn Bách thảo Hoàng gia Kew ở London, nói về vai trò ngày càng tăng của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), trong việc xác định các loài thực vật và nấm.
Vườn Bách thảo Hoàng gia Kew xuất bản một phúc trình hàng năm, xem xét chính xác những gì đang tồn tại trên Trái đất và những loài thực vật và nấm nào, đang có nguy cơ tuyệt chủng.
Thế nhưng chúng ta vẫn biết rất ít, về số lượng loài thực vật và nấm hiện có.
Báo cáo của Vườn Bách thảo Hoàng gia, Royal Botanic Garden gọi tắt là RBG cho biết, chỉ có 18% số loài thực vật đã biết và 0,6% số loài nấm đã biết được đánh giá, trong khi hơn 100.000 loài thực vật và hơn 2 triệu loài nấm, vẫn chưa được khoa học biết đến.
Điều mà các nhà khoa học đã làm tốt hơn, là bảo tồn những thông tin mà chúng ta đã có.
"Chúng tôi có một trong những bộ sưu tập thực vật và nấm lớn nhất và quan trọng nhất thế giới, đó là những mẫu vật được ép khô, trải dài hơn 300 năm từ khắp nơi trên thế giới. Giờ đây chúng tôi đã có thể số hóa 7,4 triệu mẫu vật và điều đó đóng góp vào 145 triệu mẫu vật thực vật và nấm, được số hóa trên toàn cầu. Vì vậy đó là một tài sản toàn cầu, để các nhà nghiên cứu và các nhà bảo tồn sử dụng”, Alexandre Antonelli.
Trong khi các mẫu vật chưa được xác định mang lại nhiều lạc quan, báo cáo năm 2026 cũng đã đánh giá 29.748 loài thực vật và 411 loài nấm, đang bị đe dọa tuyệt chủng.
"Chúng ta phải đối mặt với tình hình hiện tại và chúng ta biết rằng, thiên nhiên đang ở trong tình trạng thực sự tồi tệ. Chúng ta đã chứng kiến sự suy giảm mạnh, về đa dạng sinh học trên toàn cầu và trong khu vực. Nhưng tôi vẫn lạc quan, vì tôi biết rằng với những công cụ này, chúng ta có thể đẩy nhanh công việc của mình theo những cách hiệu quả hơn nhiều, để có thể phân bổ nguồn lực đến nơi cần thiết nhất”, Alexandre Antonelli.
RBG cho biết, các hồ sơ được số hóa và các mô hình thống kê, có thể giúp đẩy nhanh cả việc đặt tên cho các loài mới và đánh giá xem các loài được ghi nhận kém, có bị tuyệt chủng hay chỉ đơn giản là chưa được phát hiện.
Phúc trình cho biết, có ít hơn 1.000 loài thực vật đã được chính thức tuyên bố tuyệt chủng, mặc dù con số thực tế có thể cao hơn.
Báo cáo cho biết, phân tích AI của 8 triệu mẫu vật thực vật khô, được số hóa cho thấy, thời gian ra hoa toàn cầu đã dịch chuyển trung bình 2,5 ngày mỗi thập niên trong thế kỷ qua, với việc thực vật ra hoa sớm hơn, hoặc muộn hơn tùy thuộc vào khu vực.
"Tôi nghĩ, nhiều người đã nghe nói về tác động của biến đổi khí hậu, đến thời gian ra hoa của thực vật. Ví dụ, hoa anh đào ở Nhật Bản đã được theo dõi trong nhiều thế kỷ và ngày càng nở sớm hơn mỗi năm. Báo cáo của chúng tôi cho thấy, nghiên cứu đã phân tích thời gian ra hoa của hàng ngàn loài trên khắp thế giới và phát hiện ra rằng, trung bình mỗi loài đều nở hoa sớm hơn, hoặc muộn hơn khoảng hai ngày rưỡi mỗi thập niên. Như vậy trong hơn 400 năm, dựa trên giả định khoảng 25 năm nở hoa sớm hơn hoặc muộn hơn, với sự khác biệt lớn nhất ở vùng nhiệt đới. Hai ngày rưỡi mỗi thập niên nghe có vẻ không phải là vấn đề lớn, nhưng thực tế lại rất quan trọng”, Alexandre Antonelli.
Những thay đổi như vậy có thể ảnh hưởng đến mối quan hệ, giữa thực vật và các loài thụ phấn.
"Nếu bạn là một con ong nghệ và đang tìm kiếm một loài thực vật để thụ phấn, bạn có thể gặp rắc rối. Bản thân loài thực vật đó cũng vậy, bởi vì nó cần được thụ phấn, để tạo ra hạt giống và thức ăn. Vì vậy chúng tôi lo ngại về tương lai của những tương tác này, vốn rất quan trọng đối với sự tồn tại của các loài đó trong tương lai”, Alexandre Antonelli.
RBG Kew đã hoàn thành việc số hóa 7,4 triệu mẫu vật thực vật khô và nấm, tạo ra một nguồn tài nguyên trực tuyến cho các nhà nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách và các nhà bảo tồn.
Phúc trình cho biết, với chưa đến 16% mẫu vật thực vật khô trên thế giới được chụp ảnh và số hóa, những khoảng trống về kiến thức vẫn còn tồn tại và đặc biệt nghiêm trọng, ở một số khu vực thuộc Nam bán cầu.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
