Thủ tướng Anthony Albanese vẫn giữ vững lập trường trong những tuần gần đây, khẳng định rằng một cuộc đánh giá đối với các cơ quan tình báo và thực thi pháp luật của quốc gia, kết hợp với một Ủy ban Hoàng gia của bang NSW, sẽ là phản ứng nhanh chóng và hiệu quả hơn.
Ông Albanese đã chỉ định một cuộc đánh giá liên bang độc lập, được dẫn dắt bởi cựu Tổng giám đốc Tổ chức Tình báo An ninh Úc (ASIO), Dennis Richardson.
Vào thứ Sáu, áp lực càng gia tăng khi hơn 120 lãnh đạo doanh nghiệp và nhân vật công chúng đã ký vào một bức thư ngỏ kêu gọi thành lập Ủy ban Hoàng gia liên bang. Nhiều cựu Thủ hiến bang Victoria cũng đã lên tiếng ủng hộ đề xuất này.
Vậy mỗi cuộc điều tra này thực chất có thể đạt được những gì?
Cuộc đánh giá của ông Richardson
Cuộc đánh giá này sẽ xem xét liệu bộ máy tình báo và thực thi pháp luật liên bang có hoạt động hiệu quả trong bối cảnh vụ tấn công khủng bố hay không. Trong vụ việc này, hai nghi phạm là cha con Sajid và Naveed Akram đã nhắm mục tiêu vào một lễ kỷ niệm của người Do Thái tại bãi biển Bondi, khiến 15 người thiệt mạng.
Nhà chức trách cáo buộc hai cha con này bị ảnh hưởng bởi hệ tư tưởng của nhóm tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS).
Ông Richardson sẽ điều tra xem cơ quan liên bang nào đã biết về các đối tượng này, cách họ tương tác với nhau và với các cơ quan tiểu bang ra sao, và liệu có biện pháp bổ sung nào lẽ ra có thể thực hiện để ngăn chặn vụ tấn công hay không.
Cuộc đánh giá cũng sẽ tìm hiểu liệu các luật hiện hành có cản trở các cơ quan chức năng trong việc ngăn chặn vụ tấn công này hay không.
Ủy ban Hoàng gia bang NSW
Thủ hiến Minns vẫn chưa đưa ra lộ trình cụ thể cho cuộc điều tra cấp tiểu bang, nhưng ông cho biết đang khẩn trương xây dựng các điều khoản tham chiếu.
Ông phát biểu vào thứ Hai rằng cuộc điều tra sẽ nhằm xác định cách thức vụ tấn công xảy ra và làm thế nào để ngăn chặn những bi kịch tương tự trong tương lai.
Ông Minns cho biết cuộc điều tra sẽ có quyền tiếp cận các khu vực pháp lý khác và những người đứng đầu các cơ quan liên bang.
Vào thứ Năm, ông Albanese tuyên bố Chính phủ Liên bang sẽ "tham gia đầy đủ" vào cuộc điều tra của tiểu bang.
Scott Prasser, cựu cố vấn chính sách chính phủ và là tác giả cuốn sách Các Ủy ban Hoàng gia và Điều tra Công ở Úc, chia sẻ với SBS News rằng: Dù phụ thuộc nhiều vào điều khoản tham chiếu, cuộc điều tra của tiểu bang có thể tập trung vào các vấn đề thuộc thẩm quyền của NSW, chẳng hạn như tính thỏa đáng trong quy trình của Cảnh sát NSW, các chương trình của chính phủ và quan hệ cộng đồng.
Ông lập luận rằng một Ủy ban Hoàng gia hỗn hợp giữa tiểu bang và Liên bang sẽ là cách hiệu quả nhất để xem xét cả vụ tấn công khủng bố lẫn vấn đề bài Do Thái rộng lớn hơn, vì cả cuộc điều tra cấp tiểu bang hay liên bang riêng lẻ đều không thể bao quát toàn bộ bức tranh.
Úc đã có tiền lệ về các ủy ban hỗn hợp, bao gồm Ủy ban Hoàng gia về các vụ tử vong của người bản địa khi bị giam giữ, vốn được thành lập dựa trên sự hợp tác để vượt qua các giới hạn về thẩm quyền pháp lý.
Mỗi cuộc điều tra sẽ mất bao lâu?
Báo cáo đánh giá của ông Richardson sẽ được trình lên chính phủ vào cuối tháng 4. Ông Albanese lập luận rằng một Ủy ban Hoàng gia có thể mất nhiều năm mới đưa ra được kết luận.
Ông Prasser cho biết nhiều Ủy ban Hoàng gia chỉ mất vài tháng. Tuy nhiên, những ủy ban có phạm vi rộng để tìm hiểu các vấn đề phức tạp đã từng kéo dài tới 4 hoặc 5 năm.
Theo quan điểm của ông Prasser, các điều khoản tham chiếu do phe Đối lập đề xuất là "quá phức tạp và quá chi tiết". Nhưng ông tin rằng một Ủy ban Hoàng gia về vụ Bondi có thể hoàn thành trong khoảng một năm nếu được thiết kế hiệu quả.
Anthony Whealy, cựu thẩm phán Tòa án Tối cao NSW, không đồng ý và cho rằng một ủy ban về một vấn đề có mức độ phức tạp này có thể sẽ mất ít nhất hai năm.
"Với tư cách là thẩm phán, tôi đã chủ trì nhiều phiên tòa xét xử khủng bố, nơi chúng tôi phải hết sức thận trọng về những gì có thể công khai do lo ngại về an ninh quốc gia, và điều tương tự cũng xảy ra với các Ủy ban Hoàng gia," ông nói với SBS News.
Điều gì còn thiếu trong phạm vi điều tra
Nhiều người kêu gọi thành lập Ủy ban Hoàng gia liên bang lập luận rằng cơ quan này nên xem xét vấn đề bài Do Thái rộng lớn hơn ở Úc, và môi trường khiến hệ tư tưởng đó trỗi dậy.
Ông Prasser cho rằng mặc dù cuộc đánh giá của Richardson sẽ nhanh chóng và "có lý", nhưng một Ủy ban Hoàng gia liên bang sẽ giải quyết được vấn đề lớn hơn này, đồng thời tạo điều kiện xem xét sự tương tác giữa lực lượng thực thi pháp luật liên bang và tiểu bang.
"Cuộc đánh giá của Richardson chỉ nhìn vào một khía cạnh cụ thể của an ninh quốc gia. Chúng ta đang không nhìn vào các vấn đề rộng hơn về động cơ thúc đẩy điều này," ông Prasser nói.
Ông lưu ý rằng cuộc đánh giá của Richardson không có cơ sở lập pháp, nghĩa là nó thiếu các quyền hạn cưỡng chế – vốn là điểm khác biệt của một Ủy ban Hoàng gia.
Liệu hai cuộc đánh giá được đề xuất có hiệu quả?
Ông Whealy, hiện là chủ tịch Trung tâm Liêm chính Công, tin rằng cuộc đánh giá của Richardson kết hợp với một cuộc điều tra của NSW được thiết kế tốt là một cách tiếp cận phù hợp.
"Ủy ban Hoàng gia NSW sẽ có vị thế tốt nhất để xem xét chính vụ việc này, vì nó xảy ra tại NSW," ông nói. "Ông Dennis Richardson là một trong những người Úc ưu tú nhất, có uy tín và kinh nghiệm không thể nghi ngờ, để báo cáo nhanh chóng về việc liệu có sai sót tình báo nào ở đây không."
Mặc dù Ủy ban Hoàng gia NSW sẽ không điều tra vấn đề bài Do Thái trên toàn quốc, ông cho biết nó vẫn sẽ thực hiện một cuộc xem xét có ý nghĩa về cách thức bài Do Thái biểu hiện tại NSW.
READ MORE
SBS Việt ngữ
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
