Màn hình thiết bị điện tử từ lâu đã bị gán nhãn là "tội đồ" làm suy giảm trí tuệ và kỹ năng sống của trẻ nhỏ, biến thuật ngữ "thế hệ iPad" trở thành nỗi ám ảnh thường trực của vô số phụ huynh. Tuy nhiên, một nghiên cứu quốc tế dài hạn vừa công bố đang đưa ra những bằng chứng khoa học có khả năng đảo ngược hoàn toàn định kiến tiêu cực này. Liệu nỗi sợ hãi bấy lâu nay của cộng đồng có thực sự chính xác, hay chúng ta đang vô tình ngó lơ những nguyên nhân cốt lõi khác ảnh hưởng đến sự trưởng thành của con trẻ?
Một nghiên cứu quốc tế quy mô lớn vừa đưa ra những phát hiện mới, thách thức những mối lo ngại lâu nay về mối liên hệ giữa thời gian trẻ em tiếp xúc với màn hình điện tử và sự chậm phát triển kỹ năng.
Trong hơn một thập kỷ qua, thuật ngữ "thế hệ iPad" (iPad baby) đã trở thành tâm điểm của những cuộc thảo luận đầy lo âu giữa các bậc phụ huynh và giới chuyên gia. Khái niệm này dùng để chỉ những đứa trẻ sinh ra và lớn lên trong thời đại thiết bị thông minh bùng nổ, gắn liền với hình ảnh những em bé dành hàng giờ đồng hồ trước màn hình máy tính bảng hay điện thoại. Nhiều định kiến cho rằng việc tiếp xúc quá sớm và quá nhiều với thiết bị công nghệ sẽ gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho quá trình phát triển trí tuệ, ngôn ngữ và giao tiếp xã hội của trẻ. Tuy nhiên, một công trình nghiên cứu quốc tế mới đây đang mang đến một góc nhìn hoàn toàn khác, buộc chúng ta phải nhìn nhận lại bản chất của vấn đề này.
Nghiên cứu được tiến hành dựa trên dữ liệu theo dõi dài hạn hơn 3.000 trẻ em. Kết quả cho thấy không tìm thấy mối liên hệ nào giữa tổng thời lượng trẻ sử dụng màn hình điện tử và các khó khăn về mặt phát triển ở cột mốc 5 tuổi hoặc 10 tuổi. Để đi đến kết luận này, các nhà nghiên cứu tại Anh đã tiến hành phỏng vấn các gia đình từ những năm 2009 và 2010, sau đó kiên trì theo dõi sát sao sự phát triển của các em trong suốt 10 năm tiếp theo.
Mốc thời gian bắt đầu nghiên cứu cũng trùng hợp với thời điểm chiếc iPad đầu tiên chính thức ra mắt tại Úc vào năm 2010. Kể từ thời điểm đó, vai trò của công nghệ trong việc nuôi dạy con cái đã trở thành chủ đề của vô số cuộc tranh luận. Nhiều ý kiến lo ngại rằng thế hệ sinh ra trong thế kỷ 21 sẽ trở thành một "thế hệ nghiện màn hình". Mặc dù nghiên cứu vẫn tồn tại một số hạn chế nhất định do sử dụng dữ liệu khảo sát tự báo cáo từ phía gia đình, các chuyên gia tại Úc nhận định rằng kết quả này mang ý nghĩa quan trọng, giúp phản bác lại những thông điệp mang tính tiêu cực phổ biến hiện nay về mối quan hệ giữa công nghệ và kỹ năng làm cha mẹ.
Nỗi lo lắng của phụ huynh có thực sự vội vàng?
Đánh giá về kết quả nghiên cứu, Phó Giáo sư David Armstrong thuộc Khoa Giáo dục, Đại học La Trobe, cho rằng phụ huynh không nên quá hoảng hốt trước những thông tin thêu dệt về tác hại tuyệt đối của thiết bị điện tử.
Nỗi sợ hãi của phụ huynh xoay quanh thời gian sử dụng màn hình là không có cơ sở và quá sớm.Phó Giáo sư David Armstrong thuộc Khoa Giáo dục, Đại học La Trobe
“Đây thực sự là một bức tranh hỗn hợp về việc liệu có bất kỳ tác động tiêu cực nào đến sự phát triển của trẻ hay không, và thật tốt khi ghi nhận rằng thiết bị điện tử cũng mang lại một số lợi ích cho sự phát triển xã hội," ông Armstrong nói.
Phó Giáo sư David Armstrong mô tả các phát hiện của nghiên cứu là "chặt chẽ và bài bản". Ông chỉ ra rằng kết quả này đóng góp vào một xu hướng nghiên cứu mới đang nổi lên: thay vì liên tục kêu gọi giảm bớt thời gian ngồi trước màn hình một cách máy móc, cộng đồng cần hướng tới việc nâng cao chất lượng và cách thức sử dụng các thiết bị đó.
Tuy nhiên, cuộc tranh luận vẫn ghi nhận những góc nhìn thận trọng. Giáo sư Andrew Whitehouse, một nhà nghiên cứu về hội chứng tự kỷ tại Viện Nghiên cứu Trẻ em Úc (The Kids Research Institute Australia), nhận định rằng kết quả nghiên cứu cần được tiếp nhận một cách cân nhắc, bởi bối cảnh công nghệ của trẻ em năm 2026 đã khác xa so với thời điểm năm 2009.
"Mức độ phủ sóng dày đặc của các thiết bị này đối với tuổi thơ chỉ thực sự diễn ra trong những năm sau đó.”
“Điều này có nghĩa là trong suốt thời thơ ấu, nhóm trẻ em trong nghiên cứu hầu như không tiếp xúc với sự hiện diện khắp mọi nơi của các thiết bị thông minh như hiện nay," ông Armstrong nhận định.
Trong bối cảnh nội dung số ngày càng hướng mạnh vào đối tượng trẻ em và được thiết kế để tối đa hóa thời lượng xem, các chuyên gia đồng ý rằng công cụ tốt nhất mà cha mẹ sở hữu hiện nay là kiểm soát nội dung và đảm bảo trẻ có đủ thời gian chất lượng rời xa màn hình.
Phân biệt thời gian sử dụng màn hình tích cực và tiêu cực
Theo Tiến sĩ Adam Guastella, nhà tâm lý học lâm sàng đang làm việc tại Bệnh viện Nhi đồng Sydney ở Westmead và Đại học Sydney, việc tiếp xúc với màn hình không mang bản chất có hại tự thân. Tác động của công nghệ lên sự phát triển thể chất, nhận thức và xã hội của một đứa trẻ phụ thuộc hoàn toàn vào nội dung mà trẻ tiếp nhận.
"Nếu bạn làm cùng một việc lặp đi lặp lại hết lần này đến lần khác, xét về mặt phát triển nhận thức, điều đó sẽ không tốt. Đặc biệt là nếu những gì bạn đang thực hành không mang lại bất kỳ ý nghĩa chức năng nào," Tiến sĩ Guastella phân tích.
Mặc dù vậy, ông cũng khẳng định công nghệ có thể mang lại những cơ hội tuyệt vời cho sự tăng trưởng tư duy nếu được khai thác đúng cách.
"Bạn muốn trẻ em được tiếp xúc với các cơ hội học tập, thử thách và giải quyết vấn đề; bạn muốn chúng học hỏi những thông tin giúp phát triển các kỹ năng," Tiến sĩ Guastella nói thêm.
Theo dữ liệu từ Nha Thống kê Úc (ABS) công bố vào tháng 6, trung bình trẻ em Úc từ 5 đến 17 tuổi dành 2 giờ 51 phút mỗi ngày cho các hoạt động giải trí thụ động trước màn hình. Số liệu này đồng nghĩa với việc chỉ có 1 trên 4 trẻ em Úc đáp ứng được các hướng dẫn y tế quốc gia — vốn khuyến nghị không quá 2 giờ giải trí thụ động trước màn hình mỗi ngày (không tính thời gian làm bài tập về nhà).
Tiến sĩ Guastella lưu ý rằng thời gian sử dụng màn hình và những cơ hội mà công nghệ mang lại — như kết nối xã hội hay giáo dục — cần phải được cân bằng với các tương tác trực tiếp ngoài đời thực và hoạt động thể chất. Nếu một đứa trẻ bị bỏ lỡ các mốc phát triển hoặc có biểu hiện hành vi thiếu tương tác xã hội, nguyên nhân cốt lõi có thể không nằm ở chính chiếc màn hình, mà đến từ việc trẻ bị mất đi khoảng thời gian dành cho các hoạt động thiết yếu khác như đọc sách và vận động vui chơi.
Sự chuyển dịch của nội dung số dành cho trẻ em
Theo Viện Nghiên cứu Gia đình Úc, ba danh mục chính trong "khẩu phần màn hình" của trẻ em thường bao gồm: truyền hình/thực thể trực tuyến, trò chơi điện tử và mạng xã hội. Tuy nhiên, khi các thế hệ phụ huynh mới dịch chuyển từ việc sử dụng màn hình tivi ở phòng khách sang máy tính bảng và điện thoại thông minh, loại hình nội dung mà con cái họ tiếp thụ cũng có sự thay đổi đáng kể.
Tiến sĩ Sam Teague, Nghiên cứu viên cao cấp thuộc Lực lượng Y tế Quốc gia (NHMRC) tại Đại học James Cook, cho biết công nghệ ngày nay được thiết kế nhằm mục đích thu hút trẻ em nhiều hơn, nhưng lại tập trung vào việc lôi kéo sự chú ý thay vì mục đích giáo dục.
"Nội dung không được phát triển và kiểm duyệt dựa trên sự phát triển của trẻ em, và các thuật toán gợi ý video được xây dựng nhằm tối đa hóa thời gian xem thay vì hướng tới những gì tốt nhất cho trẻ," Tiến sĩ Teague nói.
Trẻ em ngày nay không chỉ tiêu thụ một loại hình nội dung màn hình khác biệt mà tổng thời lượng các em dành cho thiết bị cũng liên tục tăng lên qua các năm. Trong khi truyền hình và trò chơi điện tử đã được nghiên cứu suốt nhiều thập kỷ, những bằng chứng khoa học về các công nghệ mới hơn như điện thoại thông minh và mạng xã hội vận hành bằng thuật toán vẫn còn khá hạn chế.
"Chúng ta có thể thấy những kết quả khác biệt ở lứa tuổi lên 5 hiện nay so với những trẻ em trong nghiên cứu này, và chúng ta cần thêm những nghiên cứu như thế này để theo dõi trẻ em ngày nay nhằm xem cách chúng lớn lên và phát triển trong môi trường kỹ thuật số hiện đại." Tiến sĩ Teague nói thêm.
Những yếu tố tác động khác quan trọng hơn
Mặc dù các mối nguy hại xoay quanh thời gian sử dụng màn hình vẫn cần được tiếp tục thảo luận, Phó Giáo sư David Armstrong nhấn mạnh rằng đã có những bằng chứng hết sức rõ ràng về nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự yếu kém trong phát triển ở trẻ em.
"Nghèo đói là một yếu tố quyết định lớn đến sự thành công của một đứa trẻ, và các tác động tiêu cực của nghèo đói đã được chứng minh rõ ràng hơn nhiều so với công nghệ, nhưng chúng lại hiếm khi được thảo luận.”
“Trẻ em sống trong hoàn cảnh nghèo đói và không được quan tâm có kết quả phát triển kém hơn, thế nhưng chúng ta lại tập trung phần lớn các cuộc thảo luận chính sách vào mạng xã hội và công nghệ," ông Armstrong nói.
Bên cạnh đó, Phó Giáo sư Armstrong cũng lưu ý rằng trẻ em khuyết tật và trẻ em đến từ các hoàn cảnh đa dạng khác thường có xu hướng chịu các kết quả kém hơn về mặt xã hội, hành vi và thể chất.
"Điều đó không có nghĩa là thời gian sử dụng màn hình hay mạng xã hội hoàn toàn không có hại, nhưng khối lượng thảo luận khổng lồ về chúng là không tương xứng với tác động thực tế." ông Armstrong nhận định.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
