Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres đã lên tiếng cảnh báo rằng rằng khí hậu toàn cầu đang ở trong tình trạng khẩn cấp, và Trái Đất đang bị đẩy vượt quá giới hạn, với mọi chỉ số khí hậu quan trọng đều ở mức báo động — dựa trên báo cáo mới nhất của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO).
Báo cáo này gióng lên hồi chuông cảnh báo khi thế giới vừa trải qua 11 năm nóng nhất trong lịch sử, từ 2015 đến 2025.
“Khi lịch sử lặp lại đến 11 lần, đó không còn là sự trùng hợp nữa. Đó là lời kêu gọi hành động.”
Ông Guterres cho biết báo cáo xác nhận rằng sự mất cân bằng năng lượng của Trái Đất — tức khoảng cách giữa lượng nhiệt hấp thụ và lượng nhiệt tỏa ra — đang ở mức cao nhất từng ghi nhận.
“Và trong bối cảnh chiến tranh cận kề, áp lực khí hậu cũng phơi bày một sự thật khác. Sự phụ thuộc của chúng ta vào nhiên liệu hóa thạch đang làm mất ổn định cả khí hậu lẫn an ninh toàn cầu. Hơn bao giờ hết, chúng ta phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi công bằng sang năng lượng tái tạo.”
Theo Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc, nói cách khác, hành tinh của chúng ta đang giữ nhiệt nhanh hơn khả năng giải phóng nhiệt.
Tổng Thư ký Tổ chức Khí tượng Thế giới, Ko Barrett, cho biết năm 2025 là năm nóng thứ hai hoặc thứ ba trong lịch sử, tùy theo bộ dữ liệu được sử dụng.
Nhiệt độ năm này cao hơn khoảng 1,43 độ C so với mức trung bình giai đoạn 1850–1900.
Bà cho biết trong năm 2025, các sông băng tiếp tục thu hẹp và băng tiếp tục tan chảy.
“Các hiện tượng cực đoan, bao gồm nắng nóng gay gắt, mưa lớn và bão nhiệt đới, đã tạo ra thách thức cho hầu như mọi châu lục và là cách chủ yếu mà xã hội đang trải nghiệm một khí hậu đang thay đổi.”
Bà cũng cho biết đại dương tiếp tục ấm lên và hấp thụ khí CO₂, đóng vai trò then chốt trong hệ thống khí hậu.
Trong bối cảnh đó, lượng nhiệt tích tụ trong đại dương đã đạt mức kỷ lục mới trong năm 2025.
Tiến sĩ Andrew Watkins, Ủy viên Hội đồng Khí hậu và Phó Giáo sư tại Đại học Monash, cho biết nhiệt độ tại Úc thường cao hơn mức trung bình toàn cầu một chút.
“Đó là bởi vì nhiệt độ trung bình toàn cầu bao gồm cả đại dương lẫn đất liền, còn ở Úc chúng ta chỉ tính trên đất liền. Vì vậy, dù năm 2025 nằm trong top 2 hoặc 3 năm nóng nhất toàn cầu, thì tại Úc, đây là năm nóng thứ tư trong lịch sử.”
Ông cho biết Úc sẽ phải đối mặt với nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan hơn trong tương lai, đặc biệt khi thế giới tiếp tục nóng lên do ô nhiễm khí hậu và lượng CO₂ ngày càng tăng trong khí quyển.
Giáo sư Watkins mô tả mùa hè vừa qua là “cú quất mạnh bằng roi của khí hậu” — khi thời tiết chuyển từ cực đoan này sang cực đoan khác.
Một trong những phát hiện chính trong báo cáo ông đồng tác giả, Breakneck Speed: Summer of climate whiplash, cho thấy ô nhiễm khí hậu hiện đang lấn át các chu kỳ tự nhiên như El Niño và La Niña.
“Một ví dụ đáng kinh ngạc là thị trấn Marree ở vùng hẻo lánh Nam Úc, gần hồ Eyre. Marree đã có 5 ngày liên tiếp nhiệt độ trên 48 độ C, và có lúc gần chạm 50 độ. Nhưng chỉ một thời gian ngắn sau đó, vào tháng 2, nơi này lại có 8 ngày mưa liên tiếp, đường sá bị cắt đứt vì lũ và toàn bộ khu vực biến thành bùn lầy.”
Báo cáo thường niên về Tình trạng Khí hậu Toàn cầu của WMO cũng cho thấy nồng độ CO₂ trong khí quyển tiếp tục gia tăng.
“Hiện chúng ta đang ở mức CO₂ cao kỷ lục, và các dữ liệu này có thể truy ngược tới 800.000 năm trước, dựa trên mẫu băng ở Nam Cực. Điều đó có nghĩa là nồng độ CO₂ hiện nay cao nhất trong 800.000 năm, và con người thậm chí còn chưa tồn tại cách đây 800.000 năm. Vì vậy, chúng ta đang bước vào một trạng thái hoàn toàn chưa từng có trong lịch sử.”
Giáo sư Watkins cho biết Úc cũng đang chịu tác động trực tiếp từ tình trạng này.
Ông chia sẻ với SBS những cách mà quốc gia có thể giảm thiểu tác động.
“Ở cấp độ cá nhân, chúng ta có thể làm những việc như tắt điện khi không dùng, tái chế, hoặc nếu có điều kiện, lắp đặt pin năng lượng mặt trời hay sử dụng xe điện. Nhưng ở cấp quốc gia, chính phủ cần ngừng phê duyệt thêm các dự án nhiên liệu hóa thạch và giảm lượng CO₂ mà chúng ta đang tạo ra trong nước Úc, hay từ việc xuất khẩu than, khí đốt và dầu.”
Ông cho biết báo cáo đánh giá rủi ro khí hậu quốc gia đã xác định những khu vực tại Úc dễ bị tổn thương nhất.
John Kennedy, tác giả chính của báo cáo, cho biết ngày càng có nhiều người phải chịu tác động từ nhiều sự kiện cực đoan liên tiếp, và họ không có đủ thời gian để phục hồi.
“Nhiệt lượng đại dương đạt mức cao nhất từng ghi nhận. Các sông băng trên toàn thế giới tiếp tục mất khối lượng. Diện tích băng biển Bắc Cực ở mức thấp nhất hoặc thấp thứ hai trong lịch sử.”
Theo Thỏa thuận Paris năm 2015, các chính phủ cam kết cố gắng không để nhiệt độ toàn cầu tăng quá 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp.
Ông Akshay Deoras từ Trung tâm Khoa học Khí quyển Quốc gia Anh cho rằng các chính phủ cần bắt đầu chuẩn bị ngay từ bây giờ.
“Các chính phủ cần bắt đầu chuẩn bị. Chúng ta chưa biết chính xác loại hiện tượng thời tiết cực đoan nào sẽ xảy ra và khi nào, nhưng có khả năng rất cao là chúng sẽ rất nghiêm trọng trong vòng hai năm tới.”
Giáo sư Watkins cho rằng có hai hướng chính mà Úc cần tập trung để ứng phó với tương lai khí hậu.
“Hai điều chúng ta có thể làm là thích ứng và giảm thiểu. Giảm thiểu nghĩa là giảm lượng CO₂ thải ra, ví dụ như lái xe ít hơn, đi tàu thay vì lái xe, hoặc đạp xe đến trường. Hoặc lắp đặt pin mặt trời để giảm phụ thuộc vào điện từ than và khí đốt. Nhưng chúng ta cũng cần thích ứng, vì có những tác động của biến đổi khí hậu đã không thể đảo ngược.”
Tổng Thư ký WMO cho biết bà hy vọng báo cáo này sẽ thúc đẩy hành động.
“Hãy thành thật mà nói, bức tranh này khá u ám. Nhưng nhiệm vụ của chúng tôi là cung cấp bằng chứng, với hy vọng rằng thông tin này sẽ thúc đẩy mọi người hành động.”
Tuy nhiên, bà cũng thừa nhận rằng vẫn còn một chặng đường dài phía trước.
“Không thể phủ nhận rằng các chỉ số này không đang đi theo hướng mang lại nhiều hy vọng.”
READ MORE
SBS Việt ngữ
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
