Vì sao con đường an toàn nhất để có mức lương cao có thể không còn là bằng cấp nữa? Lời khuyên cho nhiều người từ lâu vẫn là "hãy lấy bằng cấp để kiếm nhiều tiền hơn", nhưng thị trường lao động cũng đang đánh giá cao các kỹ năng nghề nghiệp.
Khi Amandeep Singh Bhullar đến Adelaide vào năm 2017 bằng visa lao động tay nghề khu vực, ông ấy đã hiểu được điều mà khá nhiều người Úc chỉ mới bắt đầu đánh giá lại, đó là giá trị của một nghề thủ công.
Vốn đến từ Bathinda ở miền bắc Ấn Độ, ông có kinh nghiệm làm thợ điện và quan điểm rõ ràng rằng, công việc có tay nghề, thực hành có thể mang lại thu nhập cao và ổn định.
Gần một thập niên sau, người thợ điện kiêm chủ doanh nghiệp năng lượng mặt trời này cho biết, quan điểm đó chỉ được củng cố bởi kinh nghiệm của ông ấy trong những năm qua.
Người đàn ông 45 tuổi này ước tính rằng, những thợ điện có kinh nghiệm làm các công việc dân dụng cao cấp, có thể kiếm được tới khoảng 200.000 đô la một năm, với con số cao hơn có thể đạt được trong các hợp đồng thương mại và chuyên ngành.
Công việc kinh doanh lắp đặt hệ thống năng lượng mặt trời của ông tại Nam Úc, tạo ra doanh thu hàng tháng mà ông ước tính vào khoảng 40.000 đến 50.000 đô la, mặc dù ông nhấn mạnh rằng đây là thu nhập trước khi trừ đi chi phí thiết bị, nhân viên, các chi phí hoạt động khác và thuế.
Tuy nhiên, điều không thể phủ nhận là nhu cầu đối với loại công việc này.
Ông Bhullar nói với SBS News.
"Công việc thì có, và ngày càng nhiều tiền”, Amandeep Singh Bhullar.
Câu chuyện của ông Bhullar, phản ánh một sự chuyển dịch rộng hơn trong nền kinh tế Úc, nơi nhu cầu về lao động có tay nghề cao, vốn đã tăng cao trong thời kỳ bùng nổ khai thác mỏ, nay càng được thúc đẩy bởi các dự án nhà ở, cơ sở hạ tầng và chuyển đổi năng lượng.
Trên thị trường lao động, giá trị của chuyên môn thực tiễn rõ ràng đang tăng lên.
Đồng thời, một số bộ phận của thị trường lao động văn phòng đã cho thấy dấu hiệu hạ nhiệt, với các báo cáo về việc tuyển dụng chậm hơn, trong một số dịch vụ chuyên nghiệp và sự cạnh tranh gay gắt hơn, cho các vị trí sinh viên mới tốt nghiệp.
Tăng trưởng tiền lương trong một số bộ phận của lãnh vực đó cũng đã chậm lại, so với mức tăng nhanh chóng được thấy trong thời kỳ hậu đại dịch.
Theo số liệu mới nhất từ Nha Thống kê Úc (ABS), các chuyên gia cao cấp trong các lãnh vực như y học, luật và các vai trò kỹ thuật chuyên ngành, tiếp tục đứng đầu bảng xếp hạng thu nhập.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa các nghề nghiệp được đào tạo bài bản và các nghề nghiệp liên quan đến đại học, đang thu hẹp ở một số lãnh vực, thúc đẩy sự chú ý trở lại, về cách đánh giá các loại kỹ năng khác nhau trên thị trường lao động.
Những tác động này vượt ra ngoài phạm vi khoản lương cá nhân.
Khi Úc nỗ lực cung cấp thêm nhà ở, mở rộng cơ sở hạ tầng năng lượng tái tạo và giải quyết tình trạng thiếu hụt kỹ năng dai dẳng, đã có sự sắp xếp lại dần dần về thứ bậc giáo dục và thu nhập của quốc gia.
Sự thay đổi này đang định hình lại các lựa chọn nghề nghiệp, ảnh hưởng đến chính sách của chính phủ và đặt ra một câu hỏi rộng hơn, là những kỹ năng nào sẽ có giá trị nhất trong nền kinh tế tương lai của Úc?
Sự thay đổi thể hiện trong hệ thống đào tạo.
Sự thay đổi trong nhu cầu lao động đang bắt đầu, thể hiện rõ trong hệ thống đào tạo của Úc, với việc chính phủ đang cố gắng xây dựng lại nguồn cung lao động lành nghề cần thiết, để đáp ứng các mục tiêu về nhà ở và cơ sở hạ tầng.
Theo số liệu mới nhất của chính phủ, hơn 25.000 người Úc đã bắt đầu học nghề trong 10 tháng qua thông qua ‘Chương trình Học nghề Trọng điểm’, với các ngành nghề xây dựng và thương mại, chiếm một phần đáng kể trong số các học viên mới.
Từ tháng 7 năm 2025 đến tháng 4 năm 2026, tổng cộng có 9.384 học viên bắt đầu học nghề mộc, chiếm hơn một phần ba số học viên bắt đầu theo chương trình. Các ngành nghề khác bao gồm thợ sửa ống nước (5.330 học viên) và thợ điện (4.832 học viên).
Sự gia tăng này diễn ra, sau sự phục hồi rộng rãi hơn trong đào tạo nghề, với số lượng học viên bắt đầu học nghề trong các ngành nghề ưu tiên, tăng gần 18% trong quý 3 năm 2025, so với cùng kỳ năm trước, theo dữ liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Nghề nghiệp Quốc gia.
Tuy nhiên, điều này diễn ra trong bối cảnh tình trạng thiếu hụt nhân lực dai dẳng, được xác định bởi Jobs and Skills Australia (JSA), một cơ quan do chính phủ tài trợ cung cấp nghiên cứu và tư vấn về giáo dục và đào tạo nghề, cùng các vấn đề khác.
Dữ liệu của JSA cho thấy, đã có tình trạng thiếu hụt lao động trên toàn quốc đối với tất cả 18 ngành nghề xây dựng và thương mại, vào một số thời điểm trong giai đoạn từ năm 2021 đến năm 2025, bao gồm cả các vị trí liên quan trực tiếp đến nhà ở như thợ điện, thợ sửa ống nước, thợ mộc, thợ xây và thợ lợp ngói.
Bộ trưởng Nhà ở Clare O'Neil đã chỉ ra rằng, việc mở rộng đào tạo nghề, là yếu tố then chốt để thực hiện chương trình nhà ở của chính phủ.
"Nếu chúng ta muốn xây dựng thêm nhiều nhà, chúng ta sẽ cần thêm nhiều thợ lành nghề, và đó chính xác là những gì chương trình này đang làm với khoản tiền thưởng 10.000 đô la Úc dành cho những người thợ lành nghề tham gia vào các công việc xây dựng", Clare O'Neil.
Các chính sách và dữ liệu của chính phủ cho thấy, một sự thay đổi rộng hơn về các ưu tiên, với giáo dục nghề nghiệp trở thành một thành phần quan trọng trong chiến lược kinh tế của Úc, chứ không phải là một con đường giáo dục thay thế.
Trong khi đó tình trạng thiếu hụt lao động đẩy mức lương lên cao.
Mặc dù tình trạng thiếu hụt lao động trên toàn thị trường việc làm của Úc đã giảm bớt, kể từ sau cuộc khủng hoảng lao động hậu đại dịch, nhu cầu về thợ lành nghề vẫn ở mức cao đáng kể.
Dữ liệu mới nhất từ JSA cho thấy, năm 2025, cả nước thiếu hụt 29% ngành nghề, một sự cải thiện nhẹ so với 33% năm 2024 và mức đỉnh điểm 36% năm 2023.
Tuy nhiên trong ngành xây dựng, gần một nửa số ngành nghề được đánh giá là đang thiếu hụt, đặc biệt là những ngành nghề đòi hỏi nhiều năm đào tạo nghề và hoàn thành chương trình học nghề.
Phân tích Tình trạng Thiếu hụt Nghề nghiệp năm 2025 của JSA cho thấy, các ngành nghề trình độ kỹ năng 3 – một nhóm bao gồm nhiều thợ lành nghề và kỹ thuật viên – tiếp tục ghi nhận tỷ lệ lấp đầy vị trí tuyển dụng thấp nhất trong nền kinh tế.
Tình trạng thiếu hụt này đang trở nên tồi tệ hơn, khi nhu cầu về lao động vượt quá nguồn cung.
Bộ trưởng Kỹ năng và Đào tạo Andrew Giles cho biết, đã có những tiến bộ, nhưng vẫn còn những khoảng cách đáng kể.
“Chúng tôi đang đạt được tiến bộ, nhưng vẫn còn những khoảng trống đáng kể trong thị trường lao động, đặc biệt là đối với một số ngành nghề có tay nghề cao”, Andrew Giles.
Ông Giles cho biết việc đáp ứng tham vọng về nhà ở của chính phủ, sẽ đòi hỏi sự gia tăng đáng kể lực lượng lao động trong ngành xây dựng, đó là lý do tại sao các nhà hoạch định chính sách, đã tập trung vào chương trình học nghề, các suất học TAFE miễn phí, đào tạo nghề nâng cao và công nhận nhanh hơn kỹ năng của người nhập cư.
“Chúng tôi nhận ra đây là một thách thức và là thách thức không có một giải pháp thần kỳ nào. Đó là về một nỗ lực phối hợp thực sự mà chính phủ đóng vai trò rất lớn”, Andrew Giles.
Khoảng cách tiền lương đang thu hẹp.
Quan niệm rằng bằng đại học sẽ luôn dẫn đến thu nhập cao hơn, đang ngày càng khó duy trì.
Ông Giles nói.
“Trong một thời gian dài, nhiều người Úc coi các ngành nghề có tay nghề cao là phương án B. Nhận thức đó không phù hợp với thực tế của thị trường lao động Úc. Điều tôi thực sự muốn nói, là không nên coi sự phân cấp giữa hai con đường đó nữa, đại học hay dạy nghề. Chúng là những con đường ngang nhau, chúng ta cần đối xử với chúng như những con đường ngang nhau”, Andrew Giles.
Dữ liệu Thu nhập bình quân hàng tuần mới nhất của ABS vẫn cho thấy, nhiều ngành nghề trí thức có mức lương cao hơn.
Người lao động trong lãnh vực dịch vụ chuyên nghiệp, khoa học và kỹ thuật kiếm được trung bình khoảng 2.376 đô la mỗi tuần, trong khi những người làm trong lãnh vực dịch vụ tài chính và bảo hiểm, kiếm được trung bình khoảng 2.339 đô la, công nhân xây dựng kiếm được trung bình khoảng 1.958 đô la mỗi tuần.
Trên lý thuyết, điều đó vẫn đặt nhiều công việc trí thức ở vị trí cao hơn, nhưng mức trung bình có thể che khuất, những gì đang xảy ra trong các ngành nghề.
Dịch vụ chuyên nghiệp bao gồm tất cả mọi người từ luật sư cấp cao, chuyên gia tư vấn và giám đốc điều hành đến những sinh viên mới tốt nghiệp, ở giai đoạn đầu sự nghiệp.
Còn ngành xây dựng bao gồm những người học nghề và người lao động mới vào nghề, cùng với những người thợ lành nghề, nhà thầu phụ và chủ doanh nghiệp có thu nhập cao hơn đáng kể.
Sự thay đổi quan trọng hơn, không phải là giữa các ngành nghề, mà là giữa các kỹ năng.
Khi một năng lực nhất định khan hiếm, tiền lương cho những người có kỹ năng đó có xu hướng tăng lên - bất kể công việc đó yêu cầu bằng đại học hay khóa học TAFE.
Ngay cả ở cấp độ rộng hơn, tăng trưởng tiền lương trên toàn nền kinh tế cũng tương đối tập trung.
Dữ liệu của JSA cho thấy, ngày càng nhiều bằng cấp nghề trong lãnh vực kỹ thuật, khai thác mỏ và các ngành nghề kỹ thuật khác, đang mang lại thu nhập trung bình lên đến sáu con số, ngang bằng - và trong một số trường hợp còn cao hơn - nhiều con đường sự nghiệp truyền thống, dành cho sinh viên tốt nghiệp đại học.
Điều đó không có nghĩa là, giá trị của bằng đại học đã biến mất, bằng đại học vẫn chiếm ưu thế trong nhiều ngành nghề có mức lương cao nhất, đặc biệt là trong y học, luật và các vị trí quản lý cấp cao trong doanh nghiệp.
Một yếu tố khác đang định hình lại thị trường lao động, là trí tuệ nhân tạo (AI).
Nghiên cứu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) về AI và việc làm cho thấy, tác động lớn nhất có thể nằm ở các nhiệm vụ cụ thể trong công việc, chứ không phải toàn bộ ngành nghề, đặc biệt là các vai trò dựa trên công việc hành chính, phân tích hoặc nội dung thường xuyên.
Tương tự, Nghiên cứu về Năng lực AI Tạo sinh của JSA cho thấy, mức độ bị thay thế bởi AI trong một ngành nghề không đồng đều, trong lực lượng lao động Úc và phụ thuộc vào loại nhiệm vụ được thực hiện, trong lãnh vực công việc đó.
Nhìn chung, bằng chứng cho thấy AI đang định hình lại công việc nhiều hơn là thay thế nó, nhưng tác động không được phân bổ đồng đều.
Nhiều vai trò chuyên nghiệp, phụ thuộc rất nhiều vào các nhiệm vụ nhận thức lặp đi lặp lại, vốn là những nhiệm vụ dễ bị tự động hóa và các công cụ hỗ trợ AI nhất.
Ngược lại, các ngành nghề thủ công phụ thuộc vào công việc chân tay, giải quyết vấn đề tại chỗ và thích ứng với môi trường không thể đoán trước, những điều kiện khó có thể tái tạo bằng kỹ thuật số.
Thợ điện đấu dây hệ thống điện, thợ sửa ống nước tìm lỗi trong các tòa nhà cũ và quản lý xây dựng, điều phối các công trường đang hoạt động trong môi trường, mà các công cụ có thể thay đổi và phát triển, nhưng công việc cơ bản vẫn dựa trên việc thực hiện vật lý.
Vai trò của di cư và nền kinh tế thiếu hụt nhân lực.
Với việc trí tuệ nhân tạo và lực lượng lao động trong nước hiện có, khó có thể giải quyết được tình trạng thiếu hụt hiện tại, các nhà kinh tế cho rằng di cư lao động có tay nghề sẽ tiếp tục đóng vai trò trung tâm, đặc biệt là trong ngành xây dựng và các ngành nghề thủ công, nơi việc đào tạo đơn thuần không đủ nhanh để đáp ứng nhu cầu.
Ông Giles cho biết chính phủ đã và đang tiến theo hướng đó, tập trung mạnh hơn vào các con đường di cư liên quan đến ngành xây dựng.
“Chúng tôi đang chứng kiến, số lượng visa được cấp cho những người có kỹ năng liên quan đến xây dựng, đạt mức kỷ lục”, Andrew Giles.
Tuy nhiên, các dự án xây dựng nhà ở, cơ sở hạ tầng và năng lượng đang cạnh tranh nhau, để giành lấy nguồn lao động hạn chế này.
Đối với những người lao động như ông Bhullar, người đến Úc với hy vọng về nhu cầu lao động trong nước, tình trạng thiếu hụt kéo dài ,đã dẫn đến mức lương cao hơn.
Nhưng khoảng cách ngày càng lớn, giữa các kỹ năng mà nền kinh tế cần và số lượng lao động mà nền kinh tế có thể đào tạo, cũng đang đẩy chi phí lên cao, khiến các nhà tuyển dụng phải tìm kiếm, chính những kỹ năng mà Úc vẫn đang chật vật để sản xuất.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
