Thị trấn Fifield gần Parkes nằm cách Sydney khoảng sáu giờ lái xe về phía tây, và theo thống kê dân số gần nhất, nơi đây có khoảng 130 người sinh sống. Giờ đây, thị trấn này lại trở thành trung tâm của một hành động chiến lược lớn của chính phủ Hoa Kỳ. Tại sao Ngũ Giác Đài đột nhiên quan tâm đến một thị trấn ở miền trung tiểu bang NSW với dân số chỉ 130 người?
Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ đã cam kết cho Sunrise Energy Metals, một công ty khai thác mỏ của Úc, vay có điều kiện 400 triệu đô la Mỹ (khoảng 566 triệu đô la Úc), với hy vọng cung cấp nguồn cung cấp khoáng sản quan trọng đầu tiên trên thế giới, bên ngoài Trung Quốc.
Scandium được liệt kê là khoáng sản quan trọng ở cả Úc và Hoa Kỳ, cho thấy tầm quan trọng chiến lược của nó, trong ngành hàng không vũ trụ và quốc phòng.
Khoản vay này là một chương khác, trong nỗ lực tìm kiếm chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng an toàn của chính phủ Hoa Kỳ, nhằm giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc. Nhưng thành công sẽ đòi hỏi đầu tư bền vững và sự hỗ trợ của chính phủ.
Vì sao scandium lại được chú ý?
Scandium là một kim loại có tính chiến lược cao, được sử dụng để sản xuất các hợp kim siêu bền cần thiết, cho các máy bay chiến đấu tiên tiến nhất. Nó cũng được sử dụng trong các pin nhiên liệu oxit rắn, rất quan trọng để cung cấp năng lượng đáng tin cậy, cho các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI).
Được biết có hai yếu tố, đã góp phần vào sự quan tâm đột ngột đối với scandium.
Thứ nhất, nhu cầu về scandium đang được thúc đẩy bởi sự gia tăng mạnh mẽ chi tiêu quốc phòng trên khắp Bắc Mỹ, Châu Âu và Châu Á và sự bùng nổ đầu tư vào các trung tâm dữ liệu AI, tiêu thụ nhiều năng lượng.
Thứ hai, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu sâu rộng của Trung Quốc, đối với các nguyên tố đất hiếm, bao gồm cả scandium, đã góp phần gây ra tình trạng thiếu hụt nguồn cung dai dẳng trên thị trường toàn cầu, đẩy giá lên cao.
Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu này được thiết kế, để duy trì sự thống trị của Trung Quốc, trong chuỗi cung ứng các khoáng sản quan trọng và làm chậm lại cơ sở quốc phòng và công nghiệp của Mỹ. Tuy nhiên, thị trường scandium vẫn rất nhỏ.
Theo thống kê từ Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ, toàn thế giới chỉ tiêu thụ 60 tấn kim loại này vào năm 2025.
Đặc biệt đây là mỏ chuyên dụng đầu tiên khai thác scandium trên thế giới
Scandium thường được tìm thấy với số lượng rất nhỏ. Vì lý do đó, cho đến nay, scandium chỉ được sản xuất như một sản phẩm phụ, của quá trình chế biến niken và titan.
Đây là điều làm nên sự khác biệt của dự án Sunrise Energy Metals, vốn là mỏ được đề xuất có trữ lượng scandium đủ cao, để trở thành nguồn cung cấp scandium chính yếu đầu tiên trên thế giới.
Nếu tiến trình sản xuất được tiến hành và đạt được mục tiêu sản xuất 60 tấn scandium tinh khiết mỗi năm vào năm 2028, điều này sẽ đủ để đáp ứng hoàn toàn nhu cầu toàn cầu hiện tại.
Theo công ty, cũng có tiềm năng mở rộng dự án trong tương lai và tăng thêm 120 tấn sản lượng.
Thế nhưng Trung Quốc vẫn có lợi thế.
Thỏa thuận này trao cho chính phủ Mỹ, quyền ưu tiên mua scandium từ Sunrise Energy Metals, dự kiến sản xuất sẽ bắt đầu vào cuối năm 2028.
Tuy nhiên, có một số rủi ro về kinh tế đối với dự án này. Trong khi Trung Quốc tiếp tục hạn chế xuất khẩu, scandium sẽ tiếp tục có giá cao. Nhưng Trung Quốc có khả năng dỡ bỏ các hạn chế đó bất cứ lúc nào, làm tràn ngập thị trường bằng scandium giá rẻ và có khả năng làm giảm lợi nhuận của Sunrise Energy Metals. Trung Quốc đã từng sử dụng chiêu bài này với lithium, làm tràn ngập thị trường và khiến một số mỏ ở phương Tây, trở nên không hiệu quả về mặt kinh tế.
Nhiều dự án khai thác các nguyên tố đất hiếm khác, cũng đối mặt với rủi ro này.
Đó là một phần lý do tại sao đầu năm nay, trong một thỏa thuận trị giá 96 triệu đô la Mỹ (khoảng 136 triệu đô la Úc), với một công ty khai thác khác của Úc là Lynas, Ngũ Giác Đài đã đồng ý ấn định giá sàn, để bảo vệ Lynas khỏi nguy cơ giá giảm mạnh.
Thêm vào đó, khoản vay hàng triệu đô la của Mỹ cho Sunrise Energy Metals, chỉ là một khoản vay.
Nó phải được trả lại, có thể kèm theo lãi suất.
Khoản vay này cũng phụ thuộc vào một số cột mốc. Chúng bao gồm việc xây dựng một cơ sở tinh chế kim loại scandium ở Mỹ, có thể sản xuất một loạt các hợp chất scandium cấp quân sự khác nhau.
Khi xem xét chi phí vốn ban đầu lớn cần thiết, để sản xuất một lượng nhỏ kim loại, và thêm vào đó là mối đe dọa từ sản xuất giá rẻ, được trợ cấp của Trung Quốc, thì rủi ro của loại đầu tư này trở nên rõ ràng.
Ngoài ra mức độ thành công không được bảo đảm.
Mặc dù dự án này rất quan trọng, đối với tham vọng quốc phòng và chiến lược của Mỹ, nhưng sự thành công của nó sẽ đòi hỏi đầu tư dài hạn và sự hỗ trợ của chính phủ.
Về phần mình, chính phủ tiểu bang NSW đã đưa ra đề nghị, hoãn nộp tiền bản quyền trong 5 năm.
Chừng nào Trung Quốc còn khả năng tràn ngập thị trường toàn cầu, bằng các khoáng sản quan trọng giá rẻ, dù đó là than chì, gali, hay trong trường hợp này là scandium, thì các dự án như thế này sẽ dễ bị ảnh hưởng bởi sự sụt giảm giá.
Cuối cùng Mỹ và Úc nên xem xét, liệu việc áp giá sàn đối với scandium có cần thiết hay không, để bảo vệ chuỗi cung ứng quan trọng này trong dài hạn.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
